Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

FRUKT

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T


Najwcześniejsze poświadczenie: 1609
Formy gramatyczne
lp M. frukt  
D. fruktu  
N. fruktem  
lm M. frukty  
frukta  
D. fruktów  
B. frukty  
frukta  
N. fruktami  
Etymologia
łac. fructus
Znaczenia
»owoc; także zbiorowo«
  • – Pod gorą Apenninu/ leży kráiná di Mugello/ ktorą przechodźi Sieue bárzo wesoła y pożyteczna rzeká: á miedzy Arno y Aretino/ leży Casentino/ bogáte w winá/ w pszenice/ y w bydło: lecz w pszenicę na obfitsze iest Váldarno/ w wino Chánti/ á w frukty Mugello. BotŁęczRel I 57.
  • Frukty Moskiewskie są iábłka/ orzechy/ kłukwy/ tarnki: inszych ledwo znáią. BotŁęczRel III 56.
  • – Po trzech dniách/ białegłowy y dzieci ciągną go [więźnia] y tárgáią/ iuż ná te/ iuż ná owę stronę/ powrozámi/ ktorymi iest obwiązány w pás: druga záś gromádá ciska nań iábłkámi/ y fruktámi rozmáitemi: á on też zbieráiąc one frukty po ziemi/ ktore może/ ciska też nimi ná swoich przeszládowcow/ mscząc się tych złości/ ktore mu wyrządzáią: á w tey swey nędzy prosi podczás o ieść y o pić/ áby nábył sił. BotŁęczRel IV 86.
  • – Ktorzy często á zbytnie zimnych owocow używaią iáko ogorkow, málonow, Diń, Bań, Bobu, Brzoskwiń, y inych fruktow, iest známienitym lekárstwem. SyrZiel 353.
  • – Masz frukty ogniste/ ktorych przełknąć trudno; ktore gardziel twoy dawić będą ná wieki. BirkOboz 37.
  • – Spodziewałeś się bánkietow po śmierci przepysznych/ fázyanow/ y ptakow innych smácznych/ fruktow wszelákich/ ktoreś miał wolą zbieráć/ leżąc pod pięknymi drzewy. BirkOboz 37.
  • Frukty doyźrzałe, iako to Porzyczki, Agrest, Wiśnie y inne rzeczy do konfektow należące w tym Miesiącu na domową swoię wprawiać potrzebę. HaurEk 110.
  • – Náźrze się drugá krup surowych, grzybow, bedłek, korzenia, gliny, wapna, fruktow niewczesnych smázonek, y innych rzeczy swoiey náturze szkodliwych, zá czym niezdrowie, zła cerá, zolądek niestrawny, vroki, osypánie, czary, czárownice. WisCzar 102.
  • – Drzewo iest ná kształt morwy, frukt wydáie ná ksztłt podobny figom, ale nie z-szypulki, wisi, lecz do sámego drzewa przypięty ni bedłki... MłodzKaz IV, 557.
  • – Weźmi Soku swieżego z Owocu Pigwowego, Soku z Fruktu Granatowego kwasnego, Mięty Kędzierzawey suchey, każdego poł Funta. BeimJelMed 649.
  • Frukt wszelki, ktory osadzon ná Drzewie, W czasie doyrzáły iuż nábył rumieńcu, Ten zaś náyznaczniey, co zászkodził Ewie, wstydzi się jáko Pánna młoda w wieńcu, Lub gdy kto kogo w tę y owę stronę, policzkiem zelżył, ták z sina czerwone. DrużZbiór 318-319.
  • – ONUFRIUSZA S. Pustelnika 12. Czerwca. Był Perskim Krolewiczem, potym Pustelnikiem w Egypcie lat 60. Znaleziony od S. Pafnucego na puszczy wszystek obrosły cudownie wyrosłey Palmy przed iaskinią fruktem alias daktylami karmiony, y Ciałem Chrystusowym dnia każdego osmego przez Aniołow przyniesionym, cudownym zrzodłem ochłodzony, po smierci iego wyschłym. ChmielAteny III 185.
  • – W zimie frukta rożne Albertus Magnus w Kolonii prezentował Wilhelmowi Cesarzowi, teste Kwiatkiewicz sub anno 1348. ChmielAteny III 223.
  • – [Zwierzęta] ktore żyią nie mięsem, lecz korzeniem, fruktem, zbożem, leguminą, do wielkiey przychodzą sytości, y gust przynoszą iedzącemu [...]. ChmielAteny I 496.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • frukt nowy:
  • »świeży owoc«
    • – On to w Kolonii Wilhelmowi mniemanemu Cesarzowi, w ogrodzie Dominikańskim podczas zimy cięszkiey sprawił bankiet, na ktorym frukta nowe, y kwiaty pokazały się, y ptastwo spiewaiące dało się słyszeć. ChmielAteny III 125.
Przenośnie
  • Mitra zdobi tę głowé [!] co proiekt kryśliła, Z siestrzenicy Krolewskiey IABŁON go zrodziła, Ktora zawsze niech kwitnie, y frukta wydaie, Wielkie w Honor, w Fortunę, poki swiata staie.ChmielAteny III 8-9