Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

LATAWIEC

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
lp M. latawiec  
D. latawca  
B. latawca  
N. latawcem  
lm M. uż. nosob. latawce  
uż. osob. latawcy  
D. latawców  
N. latawcami  
Znaczenia
1. »zły duch; inkub«
  • – [Latawica:] mam i z latawcem swe porozumienie, Bo też on swe odmienia własne przyrodzenie. Choć jest duchem powietrznym, bierze na się ciało Obłudne, czego mu przyrodzenie nie dało. PerDziadGrzesz 418.
  • – Tym wietrunkom podobny iest ow latáiący Ogień/ co sie więc w lesiech vkázuie w nocy, Ktory czásem wędrowne y podrożne ludzi/ Zdrogi wielkie błądzenie (zmámiwszy) záwodzi. Niemcy te latáiące ognie názywáią/ (pospolicie Irwischem) co w nocy latáią. Wszákosz sie to dyábeł ták w powietrzu kręci/ Aby ludźmi kuglował w ognistey postáci. Polacy ie z latánia zową latáwcámi/ Ktorych báby chowáią/ więc co się czárámi Báwią: dla tego iż im pieniądze á zboży Noszą: bo są złodzieie mistrzowni w krádzieży. RoźOff H3v.
  • – Ponieważ świádczą Historye iż latáwcy zmowieniem Pacierzá/ ábo kropieniem wody święconey/ ábo też mowieniem Anielskiego pozdrowienia odganiáni od ludzi bywáli. SpInZąbMłot 202-203.
  • – [...] podczás rozumieią białegłowy/ iákoby miáły płodem zástąpić z latáwcem y odymáią się im bárzo żywoty. A gdy rozumieią że czás porodzenia przyszedł/ trácą onę rubość tylko wypusczeniem z siebie wielkich wiátrow. SpInZąbMłot 374.
  • – Abowiem iż szátáni są rozmáici/ iedni z naynisszego choru Anielskiego/ ktorzy máłe męki (oprocz vtráty roskoszy niebieskich/ do ktorych ná wieki wieczne nie przyidą) iáko zá máłe grzechy cierpią/ ci żadnego obrázić nie mogą zwłasczá szkodliwie/ ále tylko osobliwie żárty/ ábo figle stroią/ z ktorych niektorzy są latáwcámi/ ábo latáwicámi/ trapiący ludzie w nocy/ ábo ich grzechem cielesnym máżący. SpInZąbMłot 58.
  • – Astolf ujźrzał na brzegu u Nila, Gdzie w morze wpada, wieżę, w której niezwątlony Mieszkał zbójca, z latawca i z wiedmy zrodzony. ArKochOrlCz III 347.
  • Latáwiéc czárt/ i latáwicá [...] Incubus, et Succubus [...]. Kn 351.
  • – [...] trudno ich w czym podejść [stare baby]: diabeł mądr, bo stary; Ostatek od latawców wiedzą i przez czary, [...]. MorszAUtwKuk 329.
  • – [...] są drudzy Oycowie święci, ktorzy rozumieią iż on [Antychryst] będzie człowiekci prawdziwy, ále że się národzi, z-diabłá latáwcá [...]. MłodzKaz II, 431.
  • Latawiec, g. latawca. 1) Nachtmännlein ein Gespenst [...] un incube, diable qui à la faveur de la figure de l'homme habite avec une femme [...] łatawiec [!] i łatawica są nocne obłudy baieczne [...]. T III 719.
2. »zjawisko fizyczne«
  • – Te exhalacye ogniste, ktore ná atmosferze zapalone apparencyą sprawuią: iákie są błyskáwice, pioruny, latawce, gwiazdy spadaiące, nie są komety. BystrzInfAstron N3.
  • – Piąty ogień iest, Smok lecący, pospolicie nazwany Latawiec: álbo koza skacząca: álbo kolumna: álbo miecz: álbo kosa: álbo mietła: etc. J iest exchalacya ognista zapalona ná powietrzu do tey lub owey rzeczy figurą swoią podobna. BystrzInfElem S4.
3. »zabawka z papieru puszczana w powietrze«
  • Latawiec [...] 2) Drachen von Papier den die Jungen fliegen lassen [...] cerfvolant ou un écoufle que les enfans exposent à l'air [...] chłopcy za latawcem biegaią [...]. T III 719.
4. »rajski ptak«
  • Latáwiéc/ ptak Indyyski béz nog. Apus [...] Indica [...]. Kn 351.
  • Latawiec [...] 3) ein Paradies-Vogel [...] la manucodiata; l'oiseau de Paradis [...] latawiec iest ptak Indyyski bez nog, ktore mu w Indyi urzynaią. T III 719.
5. »jakaś ryba«
  • – Miedzy źwierzęty wodnymi y ziemnemi/ są iedny/ co żyią raz w wodzie/ drugi raz ná ziemi: miedzy wodnymi y powietrznymi są też ktore báwią sie iuż ná wodzie/ iuż też ná powietrzu: á osobliwie táka iest rybá/ ktorą Hiszpani zowią latáwcem. BotŁęczRel V 14.
6. »ktoś, kto przemieszcza się w powietrzu«
  • Latawiec [...] 4) ein fliegender; der in der Luft flieget [...] personne qui vole [...]. T III 719.
Przenośnie
  • [Ksiądz protestancki] Skoczy wskok na drabinę po kokosz do kojca. Ledwie się do kurnika po drabinie dorwie, Za gardło w kojcu kokosz jarzębatą porwie. Wtem kapitan nad kury, kogutek cnotliwy, Broniąc kokoszy, począł trzepotać żarliwy. I tak długo po kojcu robił swe firleje, Aż uczynił latawca z księdza kaznodzieje. Wtem zleciał miłośniczek, nie rzekł jedno: "rata!" […].ChądzJRelKontr 293