Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CIEŃ

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1632
Formy gramatyczne
lp M. cień  
D. cienia  
B. cień  
N. cieniem  
lm B. cienie  
Ms. cieniach  
Znaczenia
1. »ślad«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • cień Boski:
  • »o władcy Imperium Osmańskiego«
    • – Nieporownáne vszánowánie Máiestatu Cesárskiego/ wydáie się dosyć y z sámych Tytułow/ ktore mu Poddáni iego dáią. Zowiąc go Bogiem Ziemskim/ Cieniem Boskim/ Brátem Słońcá/ y Miesiącá/ rozdawcą wszytkich Koron ná świecie/ y lubo mu nie wystáwuią Ołtarzow/ iáko pospolstwo Rzymskie/ zápomniawszy pierwszey swoiey wspániálości/ Cesárzom czyniło; rozumienie iednák/ ktore máią o iego mocy y potędze/ przychyla się do Bałwochwalstwá/ gdy go iáko zá Bogá iákiego máią. RicKłokMon 5.
Związki frazeologiczne

  • chodzić jako cień za ciałem:
  • »być ściśle związanym z czym«
    • – Coż mowić o fakcyach? ktore zawsze wałem Chodzą przy obieraniu: iako cień za Ciałem. PotPocz 4.
  • bać się swego cienia (sz. zm.):
  • »być tchórzem, bać sie wszystkiego«
    • – Boiáźliwy. Tchorz. Záięczego sércá człowiék. Cieniá się swego boi. KnAd 38.
    • – Ten co zapadnie w Kray nieprzyiacielski swego sie cienia boi wszedzie sie ogląda. OpalKSat 68v.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Chodzi zá niem iák cięń. KnAd 636a.
2. »ciemność, mrok«
  • – Taka w prawdzie iest Ludzkiego Reguła zycia że by iako cięn za Słoncęm tak nieszczęscia za szczęsciem następowała Alternata. PasPam 146v.
  • – W Paragon niewchodzi Z orłęm Puchacz bo w cieniach pasie się y rodzi. PasPam 269v.
Przenośnie
  • Patrzysz Monarchow, Rzucmy Monarchiie Iako się iasnosc ich w gruby cięn kryie.PasPam 109v
  • Słonce iest dobra Sława ktorego promienie Rozganiaią w Człowieku wszelkie gnusne Cienie.PasPam 269v
3. »rzecz znikoma, błahostka, drobiazg«
  • – Wszystkie na Swiecie Publiki cięn to iest przeciwko Seymom. PasPam 201v.