Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

OGIEŃ

rzecz.
m
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1613
Formy gramatyczne
lp D. ognia  
B. ogień   || ognia  
N. ogniem  
lm B. miecze  
Znaczenia
1. »to, co widać, gdy coś się pali«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ogień artyficyjalny:
  • mieczem i ogniem:
  • »wojną i pożogą«
    • – Ten Iaszczurczy Narod Trzy częsci Oyczyzny naszey mieczem y ogniem z plądrował. PasPam 118.
  • przez ognie i miecze:
  • wydać ogień:
Związki frazeologiczne

  • bać się kogoś, czegoś jak ognia:
  • »bardzo się kogoś, czegoś bać, unikać kogoś, czegoś«
    • Iák ogniá się boi/ strzeżé/ chroni. Latini dicunt: Cane peius & angue [...] Vitat oliuum cautius sanguine viperino. Kn 231.
2. »strzał«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • z armaty ognia dawać:
    • – Z miasta na salve jako przeciwko komisarzowi z armaty ognia dają. BorzNaw 149 marg.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • dać ognia:
  • ogień świętego Antoniego:
  • wolny ogień:
    • – [...] wtrzeciey pátelli rospuść w occie Gálbán/ y Ammoniák/ nád bárzo wolnym ogniem/ żeby namnieyszego przypalenia czuć nie było [...]. SyrZiel 259.
    • – [Perillus] vrobił wołu miedzianego z kárkiem záłamánym/ iż kogobykolwiek w tego wołu włożywszy ná wolnym ogniu męczono/ tedy wołánie iego y nárzekánie miáło reprezentowáć ryczenie wołowe. StarKaz 524.
    • – Nie kocham tedy? Ach, do samych kości Wolnym się ogniem spuszczam i topnieję. MorszAUtwKuk 185.
  • wycinać ogień:
  • »krzesać ogień«
    • – Wycinam, v. m. F. wytnę [...] **wycinać, krzesać ogień. Feuer aufschlagen. faire sortir des étincelles, du feu de [...]. T III 2663.
Związki frazeologiczne

  • jako ogień wpadać:
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Kto muruie/ buduie. Kto z drzewá kleci/ ogień w domu nieci. RysProv VII, 1.
  • Ogięń buduié. KnAd 775.