Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

SAKRAMENT

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, Kn, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SXVI (? ), T (? )

Formy gramatyczne
lp M. sakrament  
D. sakramentu  
B. sakrament  
N. sakramentem  
lm M. sakramenta  
D. sakramentów  
B. sakramenta  
N. sakramentami  
Ms. sakramentach  
Etymologia
łac. sacramentum 'uświęcenie'
Znaczenia
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
  • Sákráment/ Sacramentum, est signum visibile inuvisibilis gratiae diuinae, quae homini per illud confertur ad eum sanctifi candum [...]. Kn 976.
  • – Na przyszłą Wielkanoc, gdy Chrystus z niewoli brańce święte wywodzi, padniem w Końskiej Woli, gdzie duchy z pogańskiego otrząsszy barłogu, przy świętych sakramentach ziścim śluby Bogu. TwarSLegK 235.
  • – We Fráncyi Nárboneńskiey Albigenses broździli/ wiárą Kátolicką i Sákrámentámi gárdząc/ [...] ná poskromienie Albigensow/ i ná napráwę Biskupstwá zesłał Innocencyusz Kárdynałá Swiętey Pryszki. KwiatDzieje 10.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • Benedykcyja Najświętszego Sakramentu:
    • Benedykcya Nayświętszego Sakramentu. Consecration des Heiligen Abendmahls. Consécration; Bénédiction du très Saint Sacrement. T III 32.
  • administracyja sakramentów:
    • – Drugą corkę Czart wydał Simoniam za Kapłany y Prałaty [...] Aby za administracyią sakramentow y pracą około zbawienia ludzkiego/ zapłatę iako naywiększą wyciągali. StarKaz II, 329-330.
    • – S. LEO II [...] postanowił warować się Simonii w Administracyi Sakramentow. ChmielAteny I II, 152.
  • sakramenta administrować:
    • – Maią ci Zakonnicy facultatem [...]/ że im wolno Parochie trzymać/ y Sakramenta administrować. PruszczKlejn 60.
    • – Mieszczanie Tczowscy [...] praedicują i sakramenta administrują. OpisKról 364.
    • – Sam [ks. Firlej] tedy nayliższym Sakramenta administrował, do chorych iezdził, lubo w starganym latami y pracami zdrowiu. NiesKor II 161.
  • administrowanie sakramentów:
    • – Ile rázy kápłan w grzechu śmiertelnym czuiąc się/ bez żalu y skruchy Serdeczney przystępuie do ádministrowánia sákrámentow świętych [...] záwsze sobie ná piekło zárabia. StarKaz II, 339.
    • – Iest y Bráctwo Anyołá Stroża z Odpustámi wielkiemi [...] á Zakonni Kápłáni Páráfiánom w ádministrowániu Naświętszych Sákrámentow pilnie wysługuią. PruszczKlejn 66.
  • kościelne sakramenta:
    • – Kościelny/ adiect. aliter ut Kościélne Sakrámentá/ náuká/ iedność [...]. Kn 306.
  • sakrament Najświętszy (sz. zm.):
    • Sákráment Naświetszy/ [...] Eucharistia [...]. Kn 976.
    • – Jest bowiem Naświętszy Sakrament [...] iako Apteka iakaś pełna/ maści/ oleiow/ balsamow/ y zapachow drogich/ ktoremi leczy rany sumnienia naszego. StarKaz II, 41.
    • – Chrystus Pan [...] do nas to Kapłanow wszytkich mowi/ abysmy sami godnie do ołtarza iego świętego przystępuiąc/ godnym tylko [...] ten Naświętszy Sakrament rozdawali/ nie iawnym lichwiarzom/ cudzołożnikom/ abo tyranom/ ktorzy do Kommuniey świętey/ tylko dla obyczaiu przystępuią/ aby sie nie zdali bydź Heretykami niezbożnymi/ abo niewiernymi Atheuszami. StarKaz II, 52.
    • Najświętszy Sakrament bierzemy/ nie tym affektem y umysłem abysmy nim posileni/ iako Zbawiciel nasz dla nas y w nas; tak y my w nim y dla niego żyli; ale pono często żebysmy albo ludzkim oczom/ albo [...] prożney o nas opiniey dosyć uczynili. BujnDroga 238.
    • – W tey tu Bazylice [S. Mariae Majoris] te są Swięte raritates. 1. Złobek Pana Iezusa, ktoremu wspaniałą podziemną Sixtus V. Papież ffundował [!] Káplicę á na wierzchu Tabernaculum ná Nayświęt: SAKRAMENT z brązu wielkim sumptem, ktore 7. Aniołow trzyma. ChmielAteny II 110.
    • – Tu głowne są Relikwie: Laska cudotworna Moyżeszowa, Rozga Aaronowá: W Podziemney Kaplicy jest Stoł kwádrzasty ná ktorym Zbawiciel nász ostatnią iadł Wieczerzę y Nayśw: postanowił Sakrament od S. Heleny przysłany. ChmielAteny II 110-111.
    • – Obywatele tameczni [Torunia] Akatolicy, Nayświętszy SAKRAMENT w Processyi nie uszanowali. ChmielAteny II 321.
    • – 5-to, [czart] na wspomnienie rzeczy świętych, vg Imienia JEZUS, MARYA, na obecność Relikwii; Obrazów, wody święconej, dopieroż na obecność Ś. Ewangelii, Najświęt: Sakramentu, wszystek trzęsie się, wrzeszczy; ChmielAteny I !!!.
  • sakrament wieczerzy Pańskiej:
    • – Mając w domu Służebnicę cięszko chorującą posłała [pani] po Xiędza, aby ją absolwował y Sakramentem wieczerzy Pańskiey usługował. GdacPan 13.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • administrować sakrament (sz. zm.):
    • – Máią ci Zakonnicy facultatem [...]/ że im wolno Párochie trzymáć/ y Sákrámentá administrowáć. PruszczKlejn 60.
    • – Sam [ks. Firley] tedy nayliższym Sakramenta administrował, do chorych iezdził, lubo w starganym latami y pracami zdrowiu. NiesKor II 161.