Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

SPRAWIEDLIWOŚĆ

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1601-1638
Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   sprawiedliwość
C.   sprawiedliwości
B.   sprawiedliwość
Znaczenia
1. »postępowanie zgodne z prawem lub sumieniem«
  • – Niepowinno to nigdy konfudować niewinnego choc kto przeciwko prawu y Sprawiedliwosci insolescit. PasPam 135v.
  • – Inszy grzeszył inszy za Niego pokutować ma. Tę sprawiedliwość niech osądzi Niebo. PasPam 149.
  • – Od czegosz Try[bunał od] czego insze Subsellia Tylko zeby [działa się] nalezyta sprawiedliwośc choc by z naywięk[sze]go Pana. PasPam 284v.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • administracyja sprawiedliwości:
    • Securitatem internam; [...] zawisła na iedności w radach, na exekucyi praw [...], na subordynacyi Przełożonym, na administracyi sprawiedliwości. LeszczStGłos 10-11.
Związki frazeologiczne

  • pokazać sprawiedliwość nad kimś:
  • »ocenić, osądzić kogoś tak, jak na to zasłużył, słusznie«
    • ~ Panie Boze Sprawiedliwy [...] pokasz Sprawiedliwość twoię nad krolem Ianęm Kazimierzem zeby Pioruny na Niego z iasnego Nieba trzaskały [...] ze by go zięmia zywo pozarła, ze by go pierwsza kula nieminęła ze by wszystko owe ktore dopusciłes na Faraona iego dotknęły Plagi. PasPam 198v-199.
2. »słuszność, racja; prawda«
  • – Przez to ma Scewola wielką u Swiata Reputacyią ze z Swoiey własney u Swiata Reputacyią ze z Swoiey własney czynił sprawiedliwość Ręki. (tu: świadectwo prawdy) PasPam 205v.
  • – Kiedy się Tumult zaczął po uciekali do Namiotow nieufaiąc swoiey Sprawiedliwosci, Osobliwie Rotmistrze niektorzy nasi krakowscy. PasPam 243v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • sprawiedliwość boska:
  • sprawiedliwość boża:
Związki frazeologiczne

  • chodzić o sprawiedliwość (sz. zm.):
    • – Nie chodzili nigdy o sprawiedliwość. RegZłocz 140.
    • O sprawiedliwość ta wdowa nigdy nie chodziła ani słała do Leska na Demiana Świetlika o pobranie jej bydła. RegZłocz 140.