Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BANKIET I

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
lp M. bankiet  
D. bankietu  
B. bankiet  
N. bankietem  
Ms. bankiecie  
lm M. bankiety  
D. bankietów  
B. bankiety  
N. bankietami  
Ms. bankieciech   || bankietach  
Etymologia
fr. banquet
niem. Bankett, z wł.
Znaczenia
1. »przyjęcie, zwykle wystawne i uroczyste; biesiada, uczta«
  • – Zawarszy już zgodę statecznie z Sobą [...] P. Hetman 29 Aug. Boiarow z Stolice wszystkich celnieyszych do siebie do obozu na bankiet [zaprosił]. MasDiar 53v.
  • – Ná biesiádách y ná bánkieciech ktoby sie opicia vstrzedz chciał/ ten [...] przed iedzeniem wszystkim czerwoną Brzoskiew [...] ma pożywáć. SyrZiel 1113-1114.
  • Bánkiét/ vcztá/ biesiádá/ kołácyá. Conuiuium [...] Compotatio, concaenatio [...] Epulum [...] Coena pollucibilis [...] Coena popularis [...] Saliares dapes [...] Cerealis pompa [...] Daps [...] Dapes [...] Geniales epulae. Kn 14.
  • – Biesiádá/ Biesiádowánie powszéchnié/ lédá iákich pérson/ posiédzenie wésołe przy trunku ábo przy potráwách. Compotatio [...] Concoenatio [...] Accubatio epularis amicorum. Symposium [...] Bánkiét splendidiorem apparatum significat. [...] Polluctum [...] Polluctura [...] Dominium. Kn 29.
  • – Skromne życie. Skromny bánkiet/ obiad/ wiéczerza. KnAd 1039.
  • – [O Wenus] Członki bielsze nad papier, zasłony nie miały, Szyję mleczną kosztowne perły otaczały, Jakie kiedyś krolestwy płacił Egipt dawny, Które wsławił ow bankiet Kleopatry sławny. TrembWierszeWir II 252.
  • – Miłości fundament [...] u mnie jest sławniejszy Nad drogi Kleopatry bankiet i nad owe Buczne niekiedy w Rzymie stoły Lukullowe. TrembWierszeWir II 263.
  • – Otóż tobie cześć/ Bánkiet. Da hast du die Ehre/ das Panquet. DobrGram 533.
  • – Rzadkie [...] bywáją bánkiety (Biesiády, Uczty, Wesela, Krzciny, Pogrzeby) gdzieby śmiertelne grzechy nie były popełniáne. GdacPan 91.
  • – Słuchaycie tego piiánicy, słuchaycie żárłokowie. Siedzicie ná bánkietach, weselicie się, śmieiecie, śpiewacie, piiecie, czymże się to wszystko kończy. MłodzKaz I, 221.
  • – Krol Szpártański Cleomenes názwány/ nigdy przy Bánkietách zámarszcżoney niepokázywał twarzi/ ale co raz ucieszne á przystoyne przy stole zárzucał żarty. DobrPol I, 72.
  • – Szláchtá w stroiách, w bankietách [...] chce rownać z Pany. PotPocz 14.
  • – Gdy tedy iuz czas był do Bankietu zeszli się wszyscy zaproszeni do Zamku. HistŚwież 132.
  • – Xiąże Primas Radziejowski [...] nie taił się, że apertissime Szwedom favet, oddawali sobie wzaiemnie z królem Szwedzkim wizyty, i bankiety sprawowali. OtwEDzieje 97.
  • – Po obiedzie alias Bankiecie odiechałem do Siebie unikaiąc Pianstwa. SapADiar 128.
  • – Kiedy ná porátowánie bliźniego [...] dáć potrzebá [...] niemász z kąd; á ná zbytnie y niepotrzebne ássystencye, ná myślistwá, ná kárty, ná stroie, Bánkiety, ná Collácye, [...] iest y bydź musi. DanOstSwada V, 19.
  • – Sprawił Bankiet Absalon, prosił wszystkich Braci, Trzymá Sekret, że Amon tey uczty przypłaci. DrużZbiór 108.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • bankiet szumny (sz. zm.):
    • – Ná co te szumne bánkiety? ná co te rzędy ná konie od złotá/ od srebrá? BirkNiedz 62.
    • – Post haec [mowie Wołowicza] zaprowadziliśmy go do kamienicy [...] Sapiehy [...], gdzie był bankiet szumny po wetach. ChrapDiar II 451.
  • bankiet zawołany:
    • – Tyktá w Perskim ięzyku rozumie się bánkiet záwołany. StarKaz II, 58.
    • – Trąbić każ na Ziemiány Stroiąc Bánkiet záwołány. KochProżnLir 190.
    • – Po [...] Koronácyi [...] Z. Kościoła Koronáta wiodą ná Pokoie, Gdzie Bankiet záwołany y hoyne nápoie. ChmielAteny I II, 372.
  • solenny bankiet (sz. zm.):
    • – Nic niewskurawszy Ienosię wina dobrego nasolennym bankiecie VIe[g]o M[o]sciPana Hetmana napiwszy asprawionym Iak dlanowego Tak dlastarego ZAciągu odiechałem zwilna [...] kudomowi. PoczOdlPam 118.
    • – Król [...] pułkownikom, rotmistrzom przy boku swoim, towarzystwu zaś od chorągwi w ratuszu toruńskim, bankiet solenny sprawił. JemPam 355.
  • bankiet nocny (sz. zm.):
    • – Nowochrzczeńcy y Adámitowie/ [...] záprowádziwszy się ná bánkiet nocny/ świece zgásiwszy/ kázirodztwá płodzicie. BirkEgz 15.
    • – Kurwy, Precz z domu! [...] Dano wam wszytko, bodaj was zabito, I popłacono aż po wczoraj myto, I na rozprawie przy nocnym bankiecie Położono was. MorszAUtwKuk 335.
    • – Sprawuje Kupido Ten bankiet nocny z twą wolą, Filido. MorszAUtwKuk 338.
  • bankiet pański I:
    • Bánkietow też páńskich poddáni y niewolnicy więcey máią záżyć niźli rękodáyni słudzy y wolni. PetrSEk 10.
  • bankiet walny (sz. zm.):
    • Walny Bankiet w piatek [!] rybami szumnemi odprawiłem. OpalKListy 59.
    • – M[iesią]ca Iuliy 7 Przysięgę WyKonywał Krol [...] pokturey przysiędzę [!] Iechał Krol Ie[g]o M[o]sc nabankiet walny do Xiązęcia Ie[g]o M[o]sci Radziwiła. PoczOdlPam 98.
  • bankiet weselny:
    • – Niespokoynie się záchowáli [centaurowie] ná bánkiecie weselnym: bowiem się zágrzáwszy, srogą zwádę záczęli. OvOtwWPrzem 479.
  • wieczny bankiet:
    • – PodŹcie z ochotą! Prosi krol wysoki Ná wieczny bánkiet, podźcie bez odwłoki! Stawcie się przed niem! Zbáwi wszech trudności, Lekki-ć ma ciężar w járzmie swej słodkości. JurkPieś E3.
    • – Piiánice/ y obżercy niepowściągliwi dla márnych drozdzy/ ktoremi się zálewáć náuczyli/ trácą wieczny on bánkiet w niebie. StarKaz II, 567.
  • bankiet elearski:
    • – Jana Rozdrażewskiego bankiet Elearski, wetami zacny nad wszystko wdzięczniejszy. DembPrzew 44.
  • bankiet godowny:
    • – Spráwiedliwością ostrożony, Uboższy możnych kroci grozy, Wiąże swych zdrajcow w ich powrozy. Przyjętą wiárę zbor umowny Nád wdzięczny bánkiet ma godowny. JurkPieś A2.
  • bankiet Mahometów:
    • – Spodziewałeś się bánkietow po śmierci przepysznych/ [marg.] Bánkiety Mahometow. [-] fázyanow/ y ptakow innych smácznych/ fruktow wszelákich/ ktoreś miał zbieráć/ leżąc pod pięknymi drzewy. BirkOboz 37.
  • bankiety Olimpu:
    • – Uboga białogłowa jednę gąskę na śniadanie upiekszy, więcej ich [Jupitera i Merkurego] przy swobodnej myśli ubogą ludzkością niż gdzieś bankiety wyśmienitego Olimpu ukontentowała. LubSArtDąb XII, 840.
  • bankiet publiczny:
    • – Wybijali tę melankoliczną apprehensię Królowi J. M. Panowie Senatorowie różni, z powinnemi aktu weselnego gratulacyami przychodzący, [...] dobrą myśl przy tak wesołym akcie perswadując, której jednak wmówić w niego niemogli, bo i nabożeństwo kościelne i bankiet publiczny niewesoło odprawił. DiarPogKoniec 295.
  • bankiet sąsiedzki:
    • – Być ná Bánkiecie sąsieckim Complere convivium vicinorum. DasHünDict Ooiij.
  • bankiet studencki:
    • – Ten Penał, wpisawszy się w natię, idzie na Convent to iest bankiet studencki, gdzie oni piją; tam powinien Access im dać, to iest według którego conditiey, kilka Talerów, dlatego że go przyięli do swey companiey. GollPam 12-13.
  • bankiet wieczorny:
    • – Chrystus Pan [...] ná ostátniey wieczerzy swoiey/ podał nam zá pokarm sámego siebie [...]. Do ktorego to pokármu y bánkietu wieczornego/ áby był rownie wszytkich pociągnął ták Zydow iáko y Pogan [...] szedł srzodkiem gránic Sámáryiskich [...] y gránic Gálileyskich. StarKaz II, 344.
  • cudzoziemski bankiet:
    • – Weźmy Cudzoziemski bánkiet, weźmy Polski, prawda że Cudzoziemcy więcey cukrow i konfitow poiedzą, niż my. MłodzKaz II, 348.
  • dworski bankiet:
    • – W tych dworskich Bankietach sczery luxus. Nie masz na Zołnierza A iest na kuropatwy Łosie y Jelenie Muzyka gra. OpalKListy 105.
  • dzienny bankiet:
    • – Nędzá śmiechowisko z wielu tákich [utracjuszy] stroi, Dzienny stroj, dzienny bánkiet, tám moj siłá broi. JurkPos A3v.
  • miejski bankiet:
    • Mieyskich bánkietow y Chłopskie stypy dla uczciwości gościom y wygody dostáteczney ucżynienia nie gánię. HercBan 4.
  • osobliwy bankiet:
    • – Zaprosił [Christian] Samych Senatorow y naypierwsze głowy Szwedzkie na osobliwy bankiet. HistŚwież 131.
  • polski [bankiet]:
    • – Weźmy Cudzoziemski bánkiet, weźmy Polski [bankiet], prawda że Cudzoziemcy więcey cukrow i konfitor poiedzą, niż my, ále gdyby ráchowáć przyszło, coby u niech kosztowáły mięsa, zwierzyny, i gdyby ták opłácáli zapráwy i wina, iako my ich płaciemy, pewnie by na to więcey wyszło, niż tám ná cukry. MłodzKaz II, 348.
  • sekretarz bankietu:
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • (wariant I):
    – Wierny Towárzysz Myśl bespiecżna Sąsiad życżliwy Bánkiet doskonáły. ŻabPol A2.
  • (wariant II):
    – Wszyscy głód cierpią/ a on bánkiety stroi. KnAd 1128.
  • (wariant III):
    – Dobrego/ cnotliwego bánkiet/ krotofilá nié zepsuié. KnAd 168.
  • (wariant IV):
    – Gość na bánkiet niéproszony/ nié bárzo bywa uczczony. KnAd 266.
  • (wariant V):
    – Jédnem bánkiétem dwoié wéséle odpráwić. KnAd 313.
  • (wariant VI):
    – O táki bánkiet nié dbam/ gdzié społsiédzących nié znam. KnAd 800.
  • (wariant VII):
    – Komusz nie Smakuie bankiet y liey rozliey. OpalKSat 15v.
od przysł.:
  • – Trudny bánkiet [...] bez bogátego. MłodzKaz II, 93.
Przenośnie
  • Kto zápomni tak rychło głodow Moskiewskich/ [...] gdy żołnierz Polski [...] zábiiał więŹnie/ drugdy swoie sługi/ te zwłaszczá ktorzy się odiąć iáko nie mieli/ bánkiety z nich stroił.BirkNiedz 13
  • Ten [Wołoszyn] pytany porządnie Hetmanom przełozy Ze iusz Osman w Multaniech, ze [...] iego Hospodar Skoro z Zołnierzow wszytkie swe Fortece odar Poszedł przeciwko niemu; atym czasem w Jassiech, Nabankiet się gotuie, to ludzie naPasiech Osadzeni znac daią, zgoła co godzina.PotWoj 53
  • Wyńdzie [szlachcic mający w herbie lisa] do nieśmiertelney ná on Bánkiet pásze, Gdzie się mu dla posługi, Syn Boży przepasze.PotPocz 107
2. przen. »wielka przyjemność, rozkosz, radość; sytuacja umożliwiająca doznanie takich uczuć«
  • – Tam [w niebie] bankietu zazyiesz patrząc w Seraphiny Tam się uroskoszuiesz widząc Herubiny. KodKon 98.
  • – Śmiech mu się miesza z płaczem i bankiet z gorzkością, i przy muzyce przecię on myśli o biédzie; Te męki cierpi, kto w bractwie z miłością. MorszAUtwKuk 22.
  • – Całą noc przed oczyma te pociechy stały, Które mię za jej [dziewczyny] zbiegiem potkać rano miały Chłopcze, siodłaj. W skok portki. Godzina wybija. Niechaj mię dla lenistwa ten bankiet nie mija. MorszAUtwKuk 326.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • boski bankiet:
    • – Pan pokázał iz to prawie Boski bankiet ná ktorym ludzie do miłości Boskiey wzbudzáią się/ y nawyższego bánkietownika Ducha ś. gotuią się. BanHist 86-87.
3. ekspr. »niespodziewany kłopot, przykrości, tarapaty, trudności«
  • – Turcy] Ztamtąd naLisowczyki, zwykłem swoiem Trybem Minąwszy Zaporowcow przypadaią Szybem Tym szkodniey, imsię owi takiego bankietu Mniey spodzieią. PotWoj 158.
  • – Posłał Woiewoda Ruski podiazdy potęzne nate mieysca gdzie Słyszeli o kozakach [...] alec iuz byli uzkrobali widząc Bankiet Dunckoronskiego [Dołgorukiego] niechcieli takiego czekac. PasPam 109.
  • – Od kłopotów, bankietów, gryzienia się ustawicznego ode dnia do nocy, do szczególnej przychodzę melankolii, która już mi tak cale sen odjęła, że nigdy godzin trzech przespać nie mogę. SobJListy 201.
  • – Który to ojciec [ks. Sanguszki], wstręt czyniąc synowi do podobnych faworytów, chcąc go nakłonić do mięszkania z żoną, taki bankiet sprawił Chylińskiemu [wtrącił na 12 lat do więzienia]. KitPam 64.
Znaczenia niepewne
:
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • bankiet pański II:
    • – Dwá rázy o godziech y známięnitym bánkiecie Páńskim w Ewángeliey świętey czytamy. StarKaz II, 472.
Użycia metajęzykowe
  • - Voces linguae Polonicae cum Teutonica communes, item quae sunt à lingua Teutonica derivatae. […] Substantiva […] Banckert Bękárt Bancket Bánkiet Baron Báron. WojnaInst 165-166

BANKIET II

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
T, L (XVIII bez cyt.), SWil, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, SW


Najwcześniejsze poświadczenie: 1764
Formy gramatyczne
lp M. Bankiet  
Etymologia
z fr. banquette
Znaczenia
wojsk. »ława ziemna do strzelania«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • bankiet wałowy:
    • Bankiet wałowy vid. bank wałowy. T III 22.