Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

AERYJA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
T, L (XVII, XVIII), SWil, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, SW


Najwcześniejsze poświadczenie: 1690-1696
Formy gramatyczne
lp M. aeryja  
D. aeryjej  
aeryi  
B. aeryję  
aeryją  
N. aeryją  
Ms. aeryi  
lm M. aeryje  
Etymologia
łac. aer, z gr.
Znaczenia
1. »powietrze; pogoda; klimat«
  • – Dla grubej aeryjej, słoty ustawicznej królestwo ichm. nie byli w kościele u fary. SarPam 159.
  • – Miasto [...] Leżąc dość w żyznych gruntach w pomorskiej krainie Zdrowością aeryej osobliwą słynie. KorczWiz 12.
  • A gdy wszytkie Pagorki y Niziny wszedzie opadaią tu to ta Aeria az blisko Grabia Ku Krakowu rosciąga sie. KomonDziej 4.
  • – Przyczyny kaszlu pospolite. Naprzod piersi zaziębienie, tak aeryą ostrą, iako też piciem nagłym zimnego napoiu. CompMed 145.
  • – Krtąn przez ktory aerya się wciąga y oddech wychodzi, iest składany z rożnych chrzęstek. KirchFac 43-44.
  • – [...] Nayiaśn. Krolestwo Ichmość [...] podczas niepogodney zrana Aeryi [...] Kommunią S. przyimowali. GazPol 1735/62, 1 nlb..
  • – Niestateczność y odmiana Aeryi tak częste zdrowiom ludzkim przynosi Alteracye. DanOstSwada V, 12.
  • – O mil 10. od Londynu ná piękney pozycyi, zdrowey áéryi y prospekcie cudnym [...] iest Pałac Krolewski Noncsuth ChmielAteny II 280.
  • – Jaka aerya, pozycya, obfitość, iaka długość, szerokość granic? ChmielAteny II 3.
  • – Ususz go [korzeń piwonii] na aeryi nie na słoncu, ani przy piecu. BeimJelMed 442.
  • A to w czas było majowego ciepła, Kiedy swe Tytan purpurowe żagle, Rospostarł, kiedy aerya nie skrzepła. DrużZbiór 500.
  • – Są też tám [w kopalniach] rury niby kánáły albo oddechy niby do Piwnic, ktoremi áeryę zdrową ze dworu wpuszczáią. ChmielAteny I 632.
Związki frazeologiczne

  • na wolną aeryją (sz. zm.):
  • »na zewnątrz«
    • – Naywiększe twe staranie niech będzie, żeby pacyent na aeryą wolną niewychodził [...]. BeimJelMed 63.
    • – [...] pacyenta twego na wolną aeryą niepuszczay przez kilka czasow; osobliwie nim się przelaxuie [...]. BeimJelMed 76.
Przenośnie
  • Niech y te same uprzykrzone częścią mroźne, częścią niepogodne aerye, w Majowe się Nam odmienią delicye.DanOstSwada I, 178
2. »pora«
  • Aeryja, pora [...] aeryja zimna, ciepła, wilgotna. T III 2-3.
Odsyłacze