Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

AFEKCYJA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, L (bez cyt.), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, Kn, T

Formy gramatyczne
lp M. afekcyja  
D. afekcyi   || afekcyjej  
C. afekcyi   || afekcyjej  
B. afekcyją  
N. afekcyją  
Ms. afekcyjej   || afekcyi  
lm M. afekcyje  
D. afekcyj  
C. afekcyjom  
B. afekcyje  
N. afekcyjami  
Ms. afekcyjach  
Etymologia
łac. affectio
Znaczenia
1. »stan, usposobienie, skłonność«
  • – Iutro da Pan Bog gdy y on wytrzezwieie y ia iakokolwiek s tei affectijei w ktorą mię on sam wdał do siebie przijdę, będę ia bez posłow z Krolewice[m] IM sa[m] mowieł. OssŻyw 35.
  • – Periánder stánowiąc prawá Koryntczykom/ nie kazał był tákich ludzi [...] wieszać/ co to cudzego rádzi ruszaią/ ále ich tylko na czele kazał piątnowáć/ áby ich wszyscy ználi; iákiego są ánimuszu y áffekcyiey; áżeby ná nie pátrząc/ drudzy się tákiego grzechu wystrzegáli y nie ruszáli cudzego. StarKaz II, 110.
  • – Ten tytuł [herb] przywłaszczony Z iakieys przyrodzenia Affekcyey takiego dostąpił imienia. DrobOpow .
2. »chęć, pragnienie, żądza«
  • Affekcya iest takiego przymiotu, Czego się kolwiek choremu zabazy, Zaraz pozwolic. PotSyl 10.
  • – Mowi záś Aáron y Eváx, że w ustách noszony [kamień gallasia] uskromia gniew, lubieżność, y insze gorące áffekcyie. AlbSekr 260.
3. »niedomaganie, cierpienie, choroba«
  • – Zwykli więc ieszcze ludzie y w tym nárzekáć y mruczeć przeciwko Pánu Bogu/ że ich długo w chorobie trzyma/ y rozmáitemi affekcyámi náwiedza. StarKaz II, 589.
  • – Bárzo tego żáłuię, że lubobym z dusze sobie życzył drogi tey dopomodz I. K. Mci; nie mogę, zdrowie moie, y áffectie, ktore mi ustáwicznie dokuczáją, nie dopuszczáią. LubJMan 13.
  • – LEKARSTWA NIEKTORE Ná ludzkie áffekcye y chorob przypadki. HaurEk 25.
  • – Z-tą receptą łączę uprzeyme votum, abym Wm. M. Pan [...] od wszelakiey wolen afekcyey długo żył. PisMów II 328.
  • – O preparácyi albo zgotowaniu i zażywaniu Saletry przeciw upałowi gorączek i innych gorących áffekcyij. SekrWyj 178.
  • – Ten [ksiądz] cierpiąc w swej starości affekcyą wiatrow, Prosił mnie też o radę; ślę mu w upominku Z ksiąg lekarskich olejek wyciągniony z kminku. PotFraszBrück II 269.
  • – Darmo wymawiasz z tego, że to afekcyja jego Co rok była ustawiczna - a ta była pedogryczna! StanTrans 168.
  • – Złożył P. Bog chorobą y Affekcią oczu Xdza Rodkiewicza. RadziejKor 72.
  • – Pomaga też [kamień topasion] przeciwko Emorrhoiczney, y stimáticzney, ábo miesięczney áffekcyey. AlbSekr 245.
  • – Ipan Benedykt Sapieha [...] na affekcyą dissenterii umarł in Augusto. ZawiszaPam 256-257.
  • – Inne Czapeczki przeszywáne z rozmáitych zioł, głowie służących zażywáią częstokroć ná zawrot y bol głowy z zimney przyczyny, iáko w Meláncholicznych áffekcyách. PromMed 20.
  • – Purgánse w tey áffekcyey są też pożyteczne. PromMed 63.
  • – Enemá ná wypędzenie wiátrow w kolicznych áffekcyách. CompMed 469.
  • – Ná niespánie. Pospolitá iest tá affekcya práwie w káżdey chorobie. VadeMed 134.
  • – Na końcu stycznia, katarowa afekcya wszczęła się po całej Polszcze. KronZakBarącz 195.
  • – Suchotnia affekcya ad ultimum punctum życia pozwoliła mowić. SapADiar 39.
  • – Poseł Angielski po kilkadniowey affekcyi z tym się tu pożegnał światem. GazPol 1735/74, 2 nlb..
  • – Ten [ból] tylko maciczney affekcyi podległym białogłowom pospolity iest. BeimJelMed 219.
  • – Jeżeli kto Apoplektycznym affekcyom podległy, niech sobie tył Głowy kauteryą da przypalić. BeimJelMed 377.
  • – Ma [topaz] moc wielką ná Lunátyczne áffekcye. ChmielAteny I I, 561.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • afekcyja duszna || duszy afekcyja:
    • – Tak też y w leczeniu áffekcyi dusznych/ kto nie zniesie przyczyny grzechu/ y nie Strzeże się okázyiey/ znowu się powroci do swoich nałogow. StarKaz II, 462.
    • – To rzecz pewna że przez żywą kontemplacią umarłych kalwarie y kości wroznych duszy pomagaią affekciach. MikSil 291.
  • afekcyja zdrowia:
    • – Xiążę Jmć Kurlandzki Ferdynand przez 8. dni affekcyą zdrowia złożony [...] desiit vivere. MerkHist 422.
  • afekcyja cielesna:
    • – Ten postępek Páński vważáiąc/ ták mowi/ iż Pan náucza nas tym swoim postepkiem leczyć choroby y áffekcye cielesne/ lecząc pierwey áffekcye y choroby duszne. StarKaz II, 130.
  • niezdrowia afekcyja:
    • – Małżonka tegoż przyszłego Possessora Lotaryngii będąc od przeszłey niezdrowia affekcyi uwolnioną, czyni praeparatoria do podroży do Xięstw [...]. GazPol 1736/93, 8 nlb..
Przenośnie
  • Doyście záś zgodne y spokoyne [...] Seymu przyszłego przyniesie universale remedium wszystkim [...] affekcyom Oyczyzny Naszey.GazPol 1735/59, 5 nlb