Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ARTYFICJALNY

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L


Najwcześniejsze poświadczenie: 1690
Formy gramatyczne
lp M. m   artyficjalny
D. m   artyficjalnego
ż   artyficjalnej
B. m nżyw   artyficjalny
ż   artyficjalną
Ms. m   artyficjalnym
ż   artyficjalnej
lm M. nmos   artyficjalne
D.   artyficjalnych
B. nmos   artyficjalne
Ms.   artyficjalnych
Etymologia
z łac. artificialis
Znaczenia
1. »sztuczny, nienaturalny«
  • – Jeżeli źrzódła [wodne] przyrodzone wielce przyjemne są oczom i artyficyjalne w pomieszkaniach mają swoją wdzięczność. SolArchB 400.
  • – Na calcu albo naturalnym albo artyficyalnym wyzyi opisanym, fundament należy zakładać. BystrzInfArch A 2.
  • – Sa tu [w muzeum w Dreźnie] drzewa morskie Korale [...] Fenix artyficyalny, bo naturalnego nie masz na swiecie. ChmielAteny II 239.
  • – Nie są natarczywi [żołnierze moskiewscy] lecz wytrzymuiący statecznie nacieraiących impety, nie na gołym iednak polu, lecz przy iakieykolwiek lub naturalney, lub artificialney defensie. ChmielAteny II 710.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ogień artyficjalny:
    • – Inwencya prochu do strzelániá u Chinow naypierwszá od 1700. lát, y nayskuteczniey ognie artyficyálne reprezentowáć mogą ná Powietrzu. ŁubŚwiat 601.
    • – Teráźnieyszych Włochow Geniusz pięknie opisał nowy nátur ludzkich speculator Fredro Woiewoda Podolski, w Księdze swoiey Łacińskiey mądrze nápisaney: Vir Consilii: Iż na Woyne, do rożnych konsztow ználezienia, y zrobienia Machin, y ogniow artyficyalnych ostry dźiwnie máią dowcip. ChmielAteny II 702.
2.  astr.  »ustalony przez człowieka, konwencjonalny«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • dzień artyficjalny:
    • Dzień artyficialny náżywa się ten, ktory záczyna od wschodu słońca, kończy się ná zachodzie. Noc zaś, ktora się zaczyna od záchodu słońca, kończy ná wschodzie. Zydzi przedtym, á teraz Turcy dzień artyficialny każdy dzielą ná godzin 12 iednakowych, y ná inne godzin 12. każdą noc. BystrzInfChron 4.
  • sfera artyficjalna: