Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BAWIĆ SIĘ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
bawić się  
lp 1. os. bawię się  
2. os. bawisz się  
3. os. bawi się  
lm 1. os. się bawiemy  
2. os. się bawicie  
3. os. bawią się  
lp m 1. os. bawiłem się  
-m się bawił  
3. os. bawieł się   || bawił się  
ż 3. os. bawiła się   || bawieła się  
n 3. os. bawiło się  
lm mos 1. os. bawieliśmy się  
-śmy się bawili  
2. os. -ście się bawili  
3. os. bawieli się   || bawili się  
nmos 3. os. bawiły się   || bawieły się  
lp m 1. os. będę się bawił  
będę się bawić  
3. os. będzie się bawił  
ż 3. os. się będzie bawiła  
lm mos 1. os. się będziem bawić  
lp 2. os. baw się  
lm 1. os. bawmy się  
2. os. bawcie się  
lp m 1. os. bym się bawił  
2. os. byś się bawił  
3. os. by się bawił  
lm mos 3. os. by bawili się  
lp m 3. os. by był się bawił  
bawiąc się  
bawiwszy się  
Znaczenia
1. »zajmować sie czym, parać się czym, trudnić się czym, poświęcać czas na co; służyć komu albo gdzie«
Rekcja: czym, kim, w czym, przy kim czym, z kim czym, na czym, po czym, (o)koło czego

  • – Zabawiasz się proznymi rzeczami. Vide: Nikczemnymi się bawysz rzeczami. ManTobPhr 234.
  • – Stąd tak [Henryk Ferreus] był nazwany/ Od ludzi pospolitych: iż on officiny Zelazne w swoim Xięstwie niektore wystawił/ Przy ktorych sie iak kuźnik iaki zawżdy bawił. RoźOff .
  • – Czemu się dworem nie bawisz, i królowi panu tak bacznemu nie służysz. SaadiOtwSGul 69.
  • – Żywot doskonalszy, iest bogomyślny, duchowny, na naukach zależący, ktorego niektorzy ludzie radzi się chwytali, opuściwszy ten stan społecznego z ludźmi mieszkania, aby mogli snadniey bawić się w rzeczach duchownych. PetrSEk 49.
  • – Szlachcicowi Polskiemu kupiectwem się bawić rzecz nieprzystoyna. StarPopr 134.
  • – Param się czym/ v. Bawię się tym. Kn 670.
  • – Benar bauielsie u Zolnierza ktoregos pod choragwia P. Szyskoskie[g]o. TrepNekLib 27.
  • – Gachowski chlopski syn zewsi, po sluzkach u sliachty bawiełsię. TrepNekLib 91.
  • – Szkoda się tą rozmową, boć nie miła, bawić. CorMorszACyd 112.
  • – Poseł do Polski dawno wyiechał/ ale ten nie co będzie się báwił w Skaniey około spraw pozostáłych Dunskich. MerkPol 174.
  • – Bo luźni, nie potrzebnie z obozu wychodząc, albo się na łupach bawią, albo przez nieostrożność w ręce nieprzyiacielskie wpadaią. FredKon 9.
  • – Millerowi zas radził [Wacław Sadowski], aby Swego Na mieyscu swoim wyprawił inszego Officyera, pod Klasztor z potęgą, Ktoryby prace ponosił za niego. Moźe to (prawi) za cię kto odprawi Nie masz się nad czym Kawalerze bawić. OblJasGór 20.
  • – Gorąco zaś wielkie nie pozwala przejażdżki, chyba ku wieczorowi, i to natenczas spokojnie z myślami się bawić nie pozwolą [okoliczności]. SobJListy 437.
  • – Przybrał [de Villars] sobie wielkiego hultaja i niecnotę owego, który się bawił przy artylerii. SobJListy 582.
  • – Iest supozycyja, jakoby ten zagrodnik miał panów wadzić, plotkami sie bawi. InwKal I 510.
  • – Mateusz [...] bawił się celnictwem. MłodzKaz II, 147.
  • – Geometrowie, ktorzy się bawią Algebrą, wyciągaią ściany nie tylko kwadratowe y Pełne. SolGeom III 150.
  • – Poddani zszedłszy się do karczmy, miasto trunku przystoinego y posiedzenia uczciwego kartami się o piniądze bawią. SprawyCzerUl II, 399.
  • – Wzrok około farby słuch około dźwięku się bawi. TylkRoz 113.
  • – Kazali [najemni zabójcy] sobie dac obiad po obiedzie poczeli się kostkami bawic. HistŚwież 181.
  • – Iam w pewnym Woiewodztwie uważał, że żadnego Vrzędnika w nim nie masz z tych, co się arendami y zastawami bawią. JabłSkrup 88.
  • – Syn zaś jego [księcia perskiego] [...] Ertuales miał sie udworu Aladina w kongi bawić. IntrHist 84.
  • – Roku 1626. Król w Litwie łowami się bawił. ŁubHist 85.
Związki frazeologiczne

  • marsowem bawić się cechem:
    • – Sam to przyznał Chodkiewicz Ktory iak się Marsowem począł bawic Cechem Nigdy tak wielkich, nigdy z tak ogromnem Echem sztuk ognistych, nie widział. PotWoj 73.
  • domem się bawić:
  • bawić się cielesnością:
  • kuflem się bawić:
  • się bawić obłudą:
  • agitacyją się bawić || agitacyją sobie zrobić:
  • »zażywać ruchu«
    • – Niech tego chory co dzień zażywa, a przytym po zażyciu, niech się bawi agitacyą. CompMed 312.
    • – Z tego konfektu [...] trzy razy na dzień, na koniec noża raz albo dwa wziąwszy [...] dawać możesz, po ktorym niechay sobie dobrą agitacyą zrobi. BeimJelMed 164.
  • marsem się bawić:
  • »wojować«
    • – I na tego [niedźwiedzia] przymioty kto się zapatruie Pewnie Szykow zdaleka nigdy nielustruie [...] krew toczy y Marsem się bawi. PasPam 270.
  • bawić się (z) kim:
  • »uprawiać nierząd, oddawać się rozpuście«
    • – Nie bawią się z niewiastami spolkuiąc z nimi [członkowie konwentów kapłanów Peguinów]. BotŁęczRel IV 136.
    • – Miała [Brzeska] Spierszym mezem kilka dziewek taktesz bauielysie kto zaplacieł. TrepNekLib 41.
    • – Zona [...] [Falickiego] bauieła sie roznemi mesczyznami. TrepNekLib 84.
    • – Iako to te Wdowy na nowinkach wszystkie zwłaszcza co się Iezuitami bawią. OpalKListy 475.
    • – Gachami sie nie bawic z tego nic nie bedzie. OpalKSat 73v.
    • – [Venus] dla niego [Adonisa] ogrody barzo kosztowne sadzic wCyprze kazała kędy się znim bawiła. PotPrzyp 13v.
  • się w domu bawić:
  • się poduszką bawić:
  • nieprawdą się bawić:
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – W Maiu się rodził/ Harpakiem się bawi. RysProv XVII, 6.
  • – Co kto dobrze umie/ tem się rad bawi. KnAd 93.
Przenośnie
  • Oczy okrutne i nielutościwe, [..] Szkodzicie, Krwawym się mordem bawiąc i zabojem, choć z gniewem, chociaż wejrzycie z pokojem.MorszAUtwKuk 278
  • Nie ujdziesz skargi Na nic twe śliczne wargi, Że się bawią widomym zabojem; Drugi raz gęby Dawaj jak przez zęby.MorszAUtwKuk 288-289
  • Ia zaś tym się szczycę od Przodkow moich, że Panu y Oyczyznie, nie fortunie służyli, [...]. Kiedy iuż tedy tak fatis destinatum, żebym się tym Orlim bawił polem, wprzod starać się o to będę, żeby ten Ptak moy dziczyzny swoiey pozbył przez pracowite niespanych nocy na usłudze WKMci trudy.DanOstSwada I, 141
  • Rybitwow Pan obierał, żeby Bożym słowem, Apostołowie ludzkim bawili się łowem.PotFraszBrück I I, 439
2. »przebywać gdzie albo z kim, przestawać z kim, mieszkać gdzie, zatrzymywać się czasowo gdzie«
Rekcja: kim czym, w czym, z kim, przy kim czym, między kim czym, za czym, po czym, pod czym, nad czym, u kogo, (o)koło kogo czego, wkoło czego

  • – Apostołowie [...] ieszcze nie byli doskonali w wierze/ gdy abowiem Pan był na gorze z drugimi trzema/ a uczniowie inszi między ludźmi sie bawili oziębłość iakaś wiary ich nadwątliła była. SpInZąbMłot 260.
  • – Żeby go [myśliwca] tedy miłowali, ma się doma między niemi bawić, głaskać, karmić. OstrorMyślTur 44.
  • – Niedługo się bawiąc pod Bolchowem poslismy spieszno ku stolicy Moskiewskiey. MarchŚcibHist 8.
  • – Cały tydzien Łoszkiem się bawiłem. SapANot 101.
  • – Ani mowić/ ani myślić o lekkich rzeczach Senatorowi przystoi/ ani się ludźmi lekkimi bawić. StarPopr 83.
  • – Ta [żona Działowskiego] Kortizanką zawsze bywała, bawielisie koło niey rozni liudzie. TrepNekLib 81.
  • – Przy Krakowie po różnych miejscach ludzi luźnych zwykło się bawić niemało, którzy sposobne miejsca mając, w nocy na czaty wypadają i rozboje czynią. AktaKrak II/1 219.
  • – Gdy złą kompaniykę natraficie [...] nie społkuicie z nimi/ bo stracicie y ten żywot doczesny przy nich bawiąc się/ y on wiekuisty. StarKaz II, 387.
  • – Z tymże jpanem do Bakszt 6 Januarii wyjechałem: bawił się u mnie trzy dni. ZawiszaPam 49.
  • – Gdy się Szwed około Torunia bawił, tym czasem ziechali się Wielkopolanie do Srzody. OtwEDzieje 109.
  • – Cały dzien bawiłem się zIPanem Generałem konferuiąc wInteressach Domu naszego. SapADiar 6.
  • – Beneficio Amnestyi tym, ktorzy ze Stanisławem trzymaiąc, za granicą się bawili, ieżeli we trzech Miesiącach od daty podpisu traktatowego in casu non resipiscentiae salva executio paenarum, przeciwko nim in legibus expressarum, reservatur. KonSRoz 12.
  • – [...] Hetmán Wielki Koronny, dotych czas w Leżaysku bawi się [...]. GazPol 1736/9, 3 nlb..
Związki frazeologiczne

  • bawić się po kątach:
  • się osóbkami bawić:
  • osobkowaniem się bawić:
Przenośnie
  • Życzył bym ia/ aby y człowiek gdy w grzechowe sidła padnie/ nie bawił się w nich wiele.KalCuda 273
3. »zwlekać, ociągać się, tracić czas, guzdrać się, marudzić, pozostawać gdzie zbyt długo; rozwodzić się nad czym«
Rekcja: na czym, przy kim czym, z kim czym, nad czym, czym, w czym, koło czego

  • – Porwawszy sztukę mięsa pies, więc się z nią bawił, Znać, że był pierwszych potraw żołądek nie strawił. VerdBłażSet 13.
  • – Niebawiąc się z niemi [żołnierzami z obozu Samozwańca, którzy przeszli na stronę Hetmana] dłużey Hetman ruszył się sam. MasDiar 42.
  • – Myśliwiec na spędzone od niego zające coraz zakładać będzie, darmo się bawiąc koło miejsc i paszy już pustych. OstrorMyślTur 30.
  • – Krotkość czasu mnie y tobie bawić się nie każe. ŻędzKom C2.
  • – Mudzę/ v. Bawię się nie potrzebnie/ Trawię czas. Kn 436.
  • – Przyblizyli się [żołnierze moskiewscy] ku karecie, Jch Mc tez umyslnie bawiąc się y nazbyt pomału ieden za drugim wysiadaiąc z karety naprzeciwko ich obyczaiom czyniąc, wysiadszy namniey się od karety nie oddalili. PiasRel 18.
  • – Prafatią się nie bawiac [...] pszystempuię ad negotia. OpalKListy 23.
  • – Nie bawiąc się na celu [dział szwedzkich] za Mury Poszli [żołnierze Zamojskiego], y łupy bogate [...] Z sobam na Większy tryumf wprowadzili. OblJasGór 129.
  • – Tu iusz nie chcę się z cierpkiemi rythmami Cny męzu bawic nad twemi mękami. OblJasGór 134.
  • – Pan zaś ten Unichowski, aby się w drodze nie chciał bawić, obawiamy się. SobJListy 537.
  • – Woysko [...] nato sarkało że się darmo bawiło, a chmielnickiego dotąd nie biło. HistBun 29v.
  • – Poczeli [egzekutorzy testamentu] wołać [do niosących trumnę] postempuycie daley, czas, nie bawmy się. MłodzKaz II, 54.
  • – WLindziesmy nad swą bawili się wolą, Gdy nam okrętu fala nadwerezy, Nim nowe Ławy wstawią nim usmolą. PotSyl 54.
  • – Przestrzegam/ żebyś się nigdziey nic nie bawił/ Ani kędy wstępował/ ale cobyś sprawił/ z tym powracał co prędzey. TwarSPas 92.
  • – Mając bardzo przeciwne Wiatry musiał się [wódz duński] dwa całe miesiące przy porcie Sztokolmskim bawic nakotwach nieszczesliwie. HistŚwież 128.
  • – Postanowił [Melitin] w sercu Swoim aby się na daremno nie bawił przy Rozuli, ale się o iaką pocciwą y prawdziwą żonę postarał. HistŚwież 423.
  • – Odebrałem List od ImCi Dobro. Oyca mego z Bielicy, ktory deklaruie bytność Swoią w Nowogrodku, ieno dla przeprawy Niemna bawicsię musi. SapADiar 149.
  • – Od aequinoctium wiosnowego do solstitium letniego dłużey się bawi słońce; bo bieg swoy sprawuie przez dni 185. A niżeli od aequinoctium Jesiennego do solstitium zimowego: bo ten bieg sprawuie tylko przez dni 178. BystrzInfAstron L2.
Związki frazeologiczne

  • rzeczą się nie bawiąc:
  • nic się nie bawiąc || nie bawiąc się:
  • »od razu, natychmiast, nie czekając«
    • Nie bawiąc się tedy Hrabia / iechał do domu. SpInZąbMłot 35.
    • Nic się nie bawiąc ruszył się [wojewodzic wileński] z Maiętnosci swych Litewskich w Kray Ruski. PiasRel 15.
    • – Doszedł go [wodza floty tureckiej] Emir od Porty áby záraz z Galerámi do Konstántynopolá się wrocił / iákoż / nic się nie báwiąc / vczynił. MerkPol 54.
    • Nie bawiąc się wszyscyśmy posnęli, A sen na oczy barzo smaczny wzięli. BorzNaw 102.
Podhasła

BAWIĄCY SIĘ


im. przym. czyn.

Formy gramatyczne
lp M. m się bawiący  
n bawiące się  
D. ż się bawiącej   || się bawiący  
n się bawiącego  
B. m się bawiącego  
ż bawiącą się  
N. m się bawiącym  
lm M. mos bawiący się  
nmos się bawiące  
D. bawiących się  
C. bawiącym się  
B. mos bawiących się  
Najwcześniejsze poświadczenie:
1660
Znaczenia
1. »zajmować sie czym, parać się czym, trudnić się czym, poświęcać czas na co; służyć komu albo gdzie«
  • – Inne affekcye ktore się wiążą przy tey chorobie nie opisuią się dla przedłużenia, albowiem bawiący się kuraciami, wiedzą iako im radzić. PromMed 81.
2. »przebywać gdzie albo z kim, przestawać z kim, mieszkać gdzie, zatrzymywać się czasowo gdzie«
  • – Prosię dwu Niedzielne/ nie w barłogu y gnoiu/ ale na ochędożnym mieyscu bawiące się iest zdrowe/ y choremu go zażyć nie zawadzi. HercBan 30.
  • – ZIMORODEK, Alcyon, álbo Alcedo, większy od Wrobla Ptak, z granatowa szafirowy zwierzchu, z podspodu ponsowo białáwy, przy wodách się bawiący [...]. ChmielAteny I 519.
Odsyłacze