Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CELA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: CELA, CELLA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI (cela p. cella), Kn, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, T (cela ), L (?)

Formy gramatyczne
lp M. cella   || cela  
D. celi  
celle   || cele  
B. celę   || cellę  
Ms. celi   || celli  
lm M. cele  
D. cel  
C. cellom  
B. celle   || cele  
N. celami  
Ms. celach   || cellach  
Etymologia
łac. cella 'mała izba'
Znaczenia
»izba w klasztorze lub pustelni«
  • Célá abo céllá mniska/ Cella [...]. Kn 60.
  • – Delineátia Pieczáry [...] 3. Cellá ś. Oycá nászego Theodozego. KalCuda 5.
  • Cele/ Sanctuaria [...] Heimliche Kammer oder Zell. DasHünDict Pp iiijv.
  • – Zakonnicy [...] W błahych celach do tych czasów Zażywają swych niewczasów, Muszą: bo Pan wszystkim może, Aż ich na klasztor wspomoże. JarzGośc 8.
  • – Poznáłá ich fałsz y zdrádę Osánná/ y wypędziłá ich zCelle. OkolNiebo 95.
  • – Po puszczy swe Celle przy Káplicách máią/ chlebem y iárzynámi iáłowemi/ y wodą się niekiedy w tydzień posiláiąc. PruszczKlejn 17.
  • – Mięsá nie iadáią/ w osobnych Cellách ogrodzonych mieszkáią iáko Pustelnicy. PruszczKlejn 85.
  • Cela w nim [klasztorze] kozda tak piękna że by się mogła nazwać Gabinetem krolewskiem, aiest ich zpięćSet okna po wszystkich malowane wielkie apostaremu iasne. PasPam 77v.
  • – Iazas był wtym Curiosus [ciekawy] zem wszystkie mieysca pięknosć y ozdobę iako klasztoru tak Celi zrewidował. PasPam 77v.
  • – Nawet y wceli gdzie mięszkał [sc. Luter] byłęm. PasPam 77v.
  • – Po wszystkich tedy owych celach gdzies ięno zayrzał było pełno kobiet dzieci co to pouchodziło przed Woyskiem. PasPam 78.
  • – Pátrząc na piekne Iasnogorskie cele, Posyłał gości do Klasztora wiele Ktorzyby z Oycow przywiedli do tego, Aby załogę przyięli od niego. OblJasGór 70.
  • – Zaprowadził ich do swej cele [zakonnik]. LubSArtPol 240.
  • – Niewiem co tá iest zá celá winiárska? Wierę gdy by przełożeństwo lub Klasztorow męskich, lub tám Ksieni álbo Przeoryszá, wiedziáłá o Celi winiárskiey, w ktorey by to szynk był, iáki táki pije, iákiego tákiego częstuią: bá wierę trzebá by tę celę zámknąć: i z-nią gospodarzá. MłodzKaz I, 54.
  • – Zamknąwszy, iako zwyczay mniszki w Celach, Smieley z Dauletem postępuie Xieni. PotSyl 85.
  • – Rzecze Aráches: Pokaz nam iego mieszkánie. Odpowie mu Zakonnik ták ná to pytánie: Ieśli was zechce vyrzeć, sam się wam nágodzi, A nam się celi iego pokazáć niegodzi. DamKuligKról 163.
  • – Iuż mnich oboiey Woynie, nieporádzi wiele, Ziechał z Polá do twierdze do Klasztorney Cele. PotPocz 109.
  • – Kiedy to doniesiono Przełozoney, przydała iey iedne Mniszkę rozkazuiąc iey aby ią dobrze na oku miała y zeby u niey w celli sypiała. HistŚwież 499.
  • – Uprosił sobie wtenczas u Generała [...] żeby mogł w Krakowie mięszkać, y cellę w kąciku iakim klasztornym na osobności żeby mogł mieć. NiesKor II 196.
  • – Srodkiem po między celami prowadzone [korytarze] y wentylacyi cellom są przeszkodą, y widoku dostatecznego mieć niemogą. BystrzInfArch D3v.
  • – Po uczynionym juramencie do Cel swoich rozchodzą się Kardynáli. ChmielAteny II 123.
  • Cela. Mönchs-Celle. célule, chambre d'un Réligieux. T III 102.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • cela winiarska:
  • »cela, w której pije się wino«
    • – Niewiem co tá iest zá celá winiárska? Wierę gdy by przełożeństwo lub Klasztorow męskich, lub tám Ksieni álbo Przeoryszá, wiedziáłá o Celi winiárskiey, w ktorey by to szynk był, iáki táki pije, iákiego tákiego częstuią: bá wierę trzebá by tę celę zámknąć: i z-nią gospodarzá. MłodzKaz I, 54.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Zakonnik w Celli/ Zołnierz we zbroi/ Człek przy prawie. Bespieczni są. ŻabPol B1v.
Przenośnie
  • Maszkarada nowożeńce [...] Twardyż to zakon, ciężka na mnie cela, Do śmierci smutku, za trzy dni wesela. Zwłaszcza kto trafi na kawalkatora; Lepiej sto razy z mnichy do klasztora.PotFraszBrück II II, 343-344