Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

AKADEMIJA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
lp M. akademija  
D. akademijej   || akademii  
C. akademii   || akademijej  
B. akademiją  
N. akademiją  
Ms. akademii   || akademijej  
lm M. akademije  
D. akademijej   || akademij  
C. akademijom  
B. akademije  
N. akademijami  
Ms. akademijach  
Etymologia
łac. academia, z gr.
Znaczenia
1. »szkoła filozoficzna założona przez Platona w gaju Akademosa koło Aten«
  • – Taki proceder rości Sławę y dobrą opinią zawsze, ktorą się kontentować należy, idąc torem Socratesa, vkontentowanego tym samym gdy mu ieden tylko applaudował w Akademiey Plato. AndPiekBoh 75.
Przenośnie
  • We Florencyjej, Rzymie [...] i innych królów i panów rezydencyjach miedzy zacnymi ludźmi kawalerskimi schadzki i akademije wymyślone.LubSArtPol 212-213
  • Uszczepił [Abraham] gay na mieyscu zwanym Bersabee [...] tam woney dąbrowie Akademią swoię założył.BirkNiedz I, 161
a) »w połączeniu z przymiotnikami od nazw własnych«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • Akademija Krakowska (sz. zm.):
    • Krakowska Akademia iest Akademią Koronną/ a cosz ma do niey Papież. SzemGrat 5.
    • Akademija Krakowska, przed dwiema sty lat do tej Korony przez śp. Króla Władysława rzeczonego Jagiełły wprowadzona. AktaKrak II/1 15.
  • Akademija Paryska (sz. zm.):
    • – Nasladuią wtym Jezuici nie przodkow Akademiey Krakowskiey/ ale przodkow Akademiey Paryskiey. SzemGrat 132.
    • – Skoro Jezuici/ zParyzu y zniektorych mieysc we Francyiey/ od Haeretikow wygnani byli/ tak tesz zaraz znacznie studentow w Paryskiey Akademiey vbyło. SzemGrat 353.
  • Akademija Zamojska:
    • – Maciey Pawołowicz Kanonik Collegiati Zamoyskiey y Professor Akademiey Zamoyskiey. DrobTuszInf 62.
  • Akademija Padewska:
    • – Roku 1613. Vniuersitas Dominorum Theologorum Medicor[um] et Philosophorum [...] obrała mie za Syndika swego. Jest to wysokie officium w Academii Padewskiei; kiedy Rectora albo uicerectora niemasz. VorLetSkarb 96.
  • Akademija Wileńska:
    • – W siódmym roku dany jestem do akademii wileńskiej. ZawiszaPam 17.
  • Jagiellońska Akademija:
    • – Iako widzę serce twoie [kawalerze] polubuie sobie we wszytkich Zakonach. Kocha się y w IAGIELONSKIEY Akademiey. BirkOboz 54.
b) hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • akademija katolicka:
    • Akademie katolickie władzą stolice Apostolskiey vmocnione [...] Papieżowie poważaią. SzemGrat 110.
  • akademija kawalerska:
    • – Rezydencyja [synów] ma być w akademii kawalerskiej, najsposobniejszej do nauki. LubSInPol 276.
  • akademija tańcujących:
    • ~ DANSE [...] Academia de danse [...] Akademia Tańcuiących; szkoła gdzie Tańcow uczą. DanKolaDyk I, 410.
  • wojenna akademija:
    • – Philip Macedończyk syna swego z młodu zaraz w woienney Akademiey do Spraw Ricerskich instruował. KalCuda 20 nlb..
  • akademia pobożności:
    • – [Tytuł:] Akademia pobożności, nie tylko zakonnym osobom do doskonałości potrzebna, ale y swietckim do zbawienia […] przygodna. MośAk s. tyt..
Przenośnie
  • [Tytuł:] Akademia z pobożności kościelney ku czci Matki Boskiey […] na cztery Epochy […] rozdzielona.AkKoś s. tyt.
  • Przyiął ten policzek cierpliwie/ iako vczeń Akademiey Chrystusowey X. Skarga.BirkSkar 24
  • Dla ludzi rycerskich w Akademiey Marsowey z pałaszami zostawił kopiie [Konstantyn Iwanowicz].KalCuda 34
  • Iakich w czartowskiey wyćwiczył się [diabeł] Akademiey od Mistrza swego Lucipera kunsztow/ te [...] odprawował.KalCuda 248
  • NOWE ATENY albo AKADEMIA WSZELKIEY SCYENCYI PEŁNA, Na rożne TYTUŁY iak na CLASSES PODZIELONA.ChmielAteny II k. tyt.
  • Jeźli bowiem wspomnię artes, te Prawdziwą sobie w nim [Zamojskim] ufundowały Akademią.DanOstSwada II, 77
  • Pełen nauki [ks. Adolf] w ćwiczeniu wybornym, Akademia w nim miała mięszkanie.DrużZbiór 240
  • Panna [Matka Boska] akademią, mądrzy wiedzą o tem, W której na człowieczeństwo został Bóg promotem.KochOgrTur 272
  • Tyś jest akademia, palestra i szkoła Chrystusowego wszystkich doktorów kościoła.KochOgrTur 112
2. »wyższa uczelnia, uniwersytet, szkoła; nauka, wiedza, wykształcenie«
  • – Ten się sztuk rycerskich chwytał; bo czasem umieć z kopią, Stoi za akademią. GrochWiersze 76.
  • – Płacz i narzekanie wielkie Matek nań było w Polszcze o stracenie Dzieci, bo Akademie z Szkoł wywiodł był [Stefan Potocki] na tę Woynę i potracił też łacno. MasDiar 115.
  • – Doznałeś, Wysoce Vrodzony Kawalerze iż nie masz żadnego okrutnieyszego nieprzyiaciela Rzeczypospolitey, iako iest głupstwo, y to grubiaństwo, ktorego Szkoła nie doyzrzała, Akademia nie otrzęsła? BirkOboz 52.
  • – Czerpali mowi ztey studnie nauk y Jezuici/ choć teraz ostro na Akademią y matkę swą następuią/ nie pomniąc co zniey wzięli. SzemGrat 135.
  • – Mowił Krol Jagiełło o studentach/ ktorzyby do Akademiey ktorą fundował przyieżdżali/ ale nie o inszych. SzemGrat 74.
  • – Zmarły młodzieniec] na tym [herbowym] polu stanął/ zaraz tę świętną pochodnię w Akademiach domowych y Cudzoziemskich będąc/ mądrością zapalił. WojszOr 326.
  • – Dzis mię ma Akademia witac. OpalKListy 302.
  • – Radbym przecię Academy, w tym pokazał Swoi dobry affect zaciagaiac Mistrzow zniey nie odIezuitow. OpalKListy 494.
  • – Studenci exercitia rożne privatne swe bardziey aniżeli nauk y Akademiey pilnuią. GollPam 14.
  • – Ná fundusz tego Collegium y Akádemiey/ zostawuie [kardynał Mazarini] dwá Milliony złotych. MerkPol 254.
  • – Trzeba mieć i wzgląd, aby Akademiie, Collegia, Szkoły, drzewa te Umieiętności, miały swoie pożywienie, Fundacyie, ile potrzeba. MłodzKaz I, 222.
  • Akademia die hohe Schul. WojnaLust 9.
  • – Kapituła Krakowska, Akademia, rożne Collegiaty musiały się okupić. OtwEDzieje 70.
  • – Ma ta Gens [Persowie] większy nad Turkow poler y naukę, in quem finem pofundowane Akademie, Szkoły, Collegia. ChmielAteny II 584.
3. »budynek, gmach uczelni«
  • – Akademicy woleli się rozeyść, niżeli Wiary nie dotrzymać swemu Królowi, klucze od Akademii Miastu zostawiwszy. ŁubHist 96.
Użycia metajęzykowe
  • - Akademia. Academia. Aksamit. Sericum. SzyrDict 1