Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CNOTA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp (cnota, csnota, cesnota, cestnota, cstnota), SWil, SJP (cnota)

Nienotowany w słownikach:
SXVI (?), Kn (?), T (?), L (?), SW (?)

Formy gramatyczne
lp M. cnota  
D. cnoty  
C. cnocie  
B. cnotę  
N. cnotą  
lm M. cnoty  
D. cnót  
B. cnoty  
Znaczenia
1. »prawość, szlachetność; ogół dodatnich cech«
  • – Niech Koziorożec z strzelcem patrzy krzywo, Niech kondemnaty ogłasza co żywo, Przecię Śreniawa z wolnością popłynie, A cnota polska i w niebie zasłynie, Wszak czworo nieba straszydło wydało A na sąd straszny approby im dało. OdRokLub 110.
  • – Złoto w ogniu zniszczeje, jedwab mól zepsuje, Cnota tylko, ta w barwie swojej nie blakuje! VerdBłażSet 11.
  • – Bo Cnota za bogactwy nie tak nasliaduie Nie iest Sliachcic pąn Chłopus choc pieniądze czuie. TrepNekLib 12v.
  • – Więc oraz na ruszenie Pospolite Wici Wychodzą natych wszytkich ktorzy są okryci Przywileiem szlachectwa: aby nie w Imieniu Nie w herbie tylko swoim: Lecz natymkamieniu POkazali ze przy krwi iest wrodzona cnota Naktorym brantownego doswiadczaią złota. PotWoj 33.
  • – Teraz że MSCi Panowie komu Bog y Cnota miła zamną. PasPam 107.
  • – Lepsza podobno Smierć bydz nie może nad tę ktora kogo przy niewinnosci potka za cnotę y miłość Oyczyzny. PasPam 137.
  • – Nie była by Swiatu wiadoma Cnota gdy by iey rozmaite nie wyprobowały adversitates [przeciwności]. PasPam 149av-159.
  • – Mąmy probę twoiey Cnoty. PasPam 150.
  • – Wspomniawszy na Cnotę y pocciwosc y przeciwko Oyczyznie wielkie merita [zasługi], Xcia S. Pamieci Hieremiego Wisniowskiego [Wiśniowieckiego]. PasPam 232v.
  • – Cieszy się Orzeł Polski że Syna takiego Ma Cnotą y postępkiem sobie podobnego. PasPam 269v.
  • – Pioro konkurruie. Do Herbow Domu twego [...] Bo wnich odwagi Męstwa y Siły Z tych Requizytow Męska Combinatur [składa się] Cnota. PasPam 270.
  • – Szczyrość i cnota Bez przysady nad wszytkie brantowniejsza złota [...] w nim [domu Denhoffowskim] się znajdowała. MorszZWierszeWir I 509-510.
  • – Bękarci. [...] Jakożkolwiek się rodził [bękart], kiedy cnoty będą, Niech rodzicy przed prawem bykowe odbędą. Świat się tym hydzi, ale Bog z każdego ciała Przyjmie duszę do nieba, byle cnota chciała. PotFraszBrück II 409.
  • – Nie od Noego? niech Herb, kładzie od Adama. Lepszy nowy, komu go Cnota nada sama. PotPocz 51.
  • – Wzdyć jeszcze staropolska cnota w nas panuje i prawdziwych Polaków widok abrysuje Zamoyskich, Ossolińskich. DiarSejm 326.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Bogáctwá teraz przodkuią/ Cnoty iem vstępuią. KnAd 31.
  • Bogactw przybywa/ cnoty vbywa. KnAd 30.
  • Lepszá cnotá niż bogáctwo/ Tugend ist besser denn Reichthumb. KellGram 190.
  • Lépsza cnotá wé błocié/ niż niécnotá ẃe złocié. KnAd 447.
2. »przymiot, zaleta«
  • – Dotrzymuiesz woysku parolu [...] ktora cnota w kozdym Człowieku chwalebna iest. PasPam 144.
  • – Wolę rzeczom moim attendere [poświęcić uwagę] niz umierać patrząc natak iawne Scelera [zbrodnie] y powiedać zeto cnoty. PasPam 195.
  • – Dawno by zgasły cnoty y Herkulesowe Gdy by ich nie wzniecały Pisma Homerowe. PasPam 274v.
  • Foritudo Bellica [męstwo wojenne], To Ludziom sprawuie Ze im y insze Cnoty tak Akkomoduie. PasPam 275.
  • – Tys Rotmistrzem, cnoty są twoia kompania Nigdy Sława skomputu takiego niemi[j]a Tak sforną kompanią kędykolwiek czuie Tam się bawi tam miszka tam poruczniku[ie]. PasPam 275.
  • Cnota iaka, y dobry uczynek te są ktore w zwyczay (gdy przyidą) powinny się obserwować pod grzechem, ale nie złych rzeczy praktyki; naprzykład nikt nie pokaże; żeby Kościoł S. Katolicki autentycznie kazał, oleynym pościć postem Polakom. JabłSkrup 84-85.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Sytość zdrowiu i cnocié szkodliwa. KnAd 1124.
  • Dość bogáty/ kto w cnotę nie ubogi. DobrGram 569.
  • Cnotá w czerwieni chodzi. RysProv I, 10.
  • Lepszá záwsze iest Niska z Cnotą chata. Niż Wysoki z Fortuną Pałac. LubSŁapAdw 107.
  • – 385. Jugend und schöne Gestalt stehen wohl zusammen. 385. Cnota y Grzeczność dobrze się stosuią. MalczZebr 95.
  • ~ 409. Schöne und Zucht ist selten bey einander. 409. Grzecznośc y Cnotá rzadko się pospołu znayduią. MalczZebr 97.
  • Wstyd w młodym człowieku Cnotá/ á w stárym Niecnotá. RysProv 86.
  • Cnotę dość pochwalić/ á daley nic. KnAd 84.
  • Cnotá samá się záleca. Sámá sobie dostátnia i płátna. KnAd 82.