Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CHMARA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T


Najwcześniejsze poświadczenie: 1662
Formy gramatyczne
lp M. chmara  
N. chmarą  
lm M. chmary  
D. chmar  
Znaczenia
1. »skupienie drobniutkich kropelek wody lub kryształków lodowych, które unoszą się w powietrzu na różnych wysokościach, widoczne jako gęsta mgła, chmura«
  • – W dym poszły jego [Tobiasza] szczęścia i wolności I nastąpiły jak po słońcu chmara Troski na dobroć, miecz na pobożności. LubSTobPol 65.
2. »kłąb, tuman, obłok czego«
  • – Dym mię zaślepił Żem musiał przed nim swe powieki mrużyć, Bo jadowito wszytkich nas okurzył, A jako chmara czarna się zaburzył. BorzNaw 91.
3. »wielka liczba ludzi, tłum«
  • – Pompeiusz [...] Woyną się mysli z swą rosprawić parą Zkąd y pod Mundę sciągnął apparaty Na wzgorku z swoią położy się chmarą. MayChrośSup 70.
4. przen.  »wyraz twarzy odzwierciedlający ponury nastrój«
  • – Naszego wieku iakoś są odmienne, Przeciw bliźniemu chęci y áffekty, [...] Niech wnosi prozby choćby y codzienne Gdy ná pogodne nie trafi áspekty Lub z czołá złotem, chmar niewypogodzi Co miał ugonić, to sobie zaszkodzi. ChrośAm E5v.
5. przen.  »ciemność, noc«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • nocne chmary:
    • – Jasność skrywszy rzewliwie zapłakał [Febus] Tak, iż płacz jego poszedszy w niebiosy Z wierzchu łzom polskiem większej sporzył rosy. Wszędzie się nocne rozchodzieły chmary, Kiedy już króla [Władysława IV] złożono na mary. BorzNaw 79.