Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

*RĘKA

rzecz.
ż
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. ręka  
D. ręki  
C. ręce  
B. rękę  
N. ręką  
Ms. ręce  
lm M. ręce  
D. rąk  
ręk  
C. rękam  
rękom  
B. ręki  
ręce  
N. rękami  
Ms. rękach  
lpdw M. ręce  
D. ręku  
C. ręku  
B. ręce  
N. rękoma  
Ms. ręku  
Znaczenia
»kończyna górna«
  • – Zdania swoje każda z nich w pośrzodek wnosiły: Jedne się wrócić nazad do Krety radziły I raczej się na wolą ojców niebłaganych I mężów swoich puścić, chocia rozgniewanych, Niżli na niemieszkanych brzegach miedzy lasy Głodem umrzeć i cierpieć niezmierne niewczasy; Drugie zasię i słowa rzec na to nie dały I że się było lepiej utopić, wołały, I chodzić chleba żebrać tam i sam po świecie I być nierządnicami do końca, niż w Krecie Poddać się pod surowe i gniewliwe ręki Srogich ojców i mężów na kaźni, na męki. Takie rady i insze różne przed się brały, Ale się żadne przecię z tych nie podobały; Nakoniec między niemi Orontea wstała, Co od króla Minosa ród swój wywodzała. ArKochOrlCz II 119.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • apollinowa ręka:
  • »lekarz«
    • – O nadziejo, o Boże! Oto-ć moją mękę, wpół umarłą, pod Twoję świętą skłaniam rękę. Zdrowy Apolinowej ręki nie wygląda, chory zaś Machaonowej nauki żąda. HugLacPrag 37.
  • balwierska ręka:
  • chłopie ręce:
  • ręka chłopska:
  • »chłopi«
    • – Ktory z poboiowiska do lassa albo na błota uciekł tam od ręki chłopskiej okrutnieyszą zginął śmiercią. PasPam 51v.
Związki frazeologiczne

  • być u kata w ręku:
  • z rąk czyichś windykować:
  • od rąk czyichś eliberowany:
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • dać rękę:
  • dać coś na rękę:
  • lewa ręka:
    • – Zatę rękę co trzymał szablę uchwyciłęm go lewą ręką. PasPam 104v.
    • – Oni mieli znaki lewe ręce chustką wiązane. PasPam 203.
  • bezbożna ręka:
    • – Wielka pociecha, utrapioney duszy, Ze nie Poganska, nie bezbozna ręka, We krwi się moiey szlachetney viuszy. PotSyl 79.
  • bezecna ręka (sz. zm.):
    • – A ty/ o ręko sroga y bezecna/ Ktoraś vczynek zrobiła brzydliwy: Weś mi co pręcey zá grzech popełniony Zywot/ y Bogu/ y ludziom wzmierziony. TasKochGoff 320.
    • – Z tamtych zaboyca, uciekł godzien kata, TuSyn na marach lezy, zona stęka, Iesli dotychczas z zalem nieszła z swiata, O Kaimowska, o bezecna ręka, Wyuzdawszy się trucizną naBrata, Asz Bomfin cicho, skoro blizey stanie, Iusz y Arsinę razem opłacz Panie. PotSyl 50.
    • – Poki moc swoię y bezecną rękę Ná moię zechce rospościerać mękę. ChrośZbiór 88.
  • ręka boska:
  • ręka boża:
  • cuda podać pod czyjeś ręce:
    • – Nie iest tedy rzecz dziwna/ iż Bog [...] ták wysokie spráwy y cudá podał pod ręce wolę y modlitwę nabożnych Pánienek. OkolNiebo 11.
  • cuda dać w czyjeś ręce:
    • Cudá ták częste y wielkie Bog zá żywotá y po śmierci iey [Heleny] dał w ręce iey y przyczynie świętey/ iż przenieść w lat siedemnaście ciáło iey błogosłáwione náznáczono. OkolNiebo 23.
  • ręce łamać:
  • »martwić się«
    • – Krol Stoi Obstąpili go a on Ręce łamie turbuie się. Iuz tez w tęn czas szczerze był frasobliwy. PasPam 203v.
Związki frazeologiczne

  • w rękach zabić:
  • własnej ręki podpis:
  • »własnoręczny, autentyczny, osobisty«
    • – Skrypt ten własney ręki podpisem y pieczęci przycisnieniem ztwierdzam. PasPam 161.
  • przyjać na się habit z czyich rąk || przyjąć habit:
  • »wstąpić do zakonu«
    • – Przeto vbostwo sobie vpodobawszy/ [święty Jacek] przyjął ná się hábit z ręku Dominiká świętego/ y został Ordinis me[n]dicantium brátem: pomnąc ná to dobrze/ iż ktory ná tym świecie będą zażywć roskoszy y dostátkow według lubości swoiey/ po śmierci Famem patientur vt canes. StarKaz 362.
    • – Miał już iść in theatrum osądzony na rozstrzelanie, ale liber pronuntiatus za ustąpieniem dobrowolném jp. Krasińskiego egzekucyi dekretu, przyjąć bernardyński habit obiecał [p. Lipert, porucznik regimentu jp. Denhofa]. ZawiszaPam 348.
  • przepisać ręką swoją:
  • porwać pod ręce:
  • uwięzić w rękach:
  • »oddać na przechowanie«
    • – Luboc to [majątek] tam uwięzili w rękach Rodzonego dziecinnego Stryia [...] Alec ia o ciebie się nie frasuię będziesz umiał sobie znim postąpić. PasPam 222.
  • bronią w ręku:
  • »zbrojnie«
    • – Potem się bronią w ręku dowiesc ofiarował [Rynald] Ze to prawda co mowił y co pokazował. ArKochOrl 52.
  • zwycięska ręka:
  • załamywać ręce:
  • ręką własną podpisywać się:
  • ręce komuś wrazić:
  • chodzić po rękach || po ręku chodzić:
    • Chodził ten List po rękach Ludzkich sąmze Pąn Hetman rozesłałgo Copie niektorym przednieyszym Panom Senatorom Duchownym y Swieckim. ŻółkPocz 11-12.
    • – Potym tez Pąn Hetman z Pułkownikami y z Rotmistrzami, y inszymi przednieyszymi osobami zWoyska na Vmowiąne Conditie ktore iz poręku Ludzkich chodzą niezdało się ich tu pisać. ŻółkPocz 34.
  • chodzić przez ręce:
    • – Co do rzendu ten musi chodzic przes rozne ręce gdy konia ubieraią, rozbiraią etc.. OpalKListy 423.
  • chodzić z ręki do ręki:
    • – Tę zagrodę zbudował Piech Wozny, przedał ią za grzywien 3, chodziła z ręki do ręki. KsKasUl I, 325.
  • ręką bezbronną:
  • »będąc nieuzbrojonym«
    • – W tym gdy ręką bezbronną mężnie czyni sielá/ Niechcąc umrzeć bez pomsty/ z tełu go pożełá Nożem krwáwym Láchezys. TwarSLeg 35.
  • wziąć habit || wziąć habit z czyich rąk:
  • »wstąpić do zakonu«
    • Wziąwszy Hábit ś. [Małgorzata] ná káżdy dzień Godzinki Naświętszey Pánny' y Krzyżá ś. y Psałterz cáły odpráwowáłá. OkolNiebo 13.
    • – Gdy miáłá lat 21 wzięłáa Hábit S. z rąk Dominiká S. ktory odmienił iey imię ktorym błá zwana (to iest) Kátárzyná/ na imię siostry Osánny. OkolNiebo 93.
    • – Swiętobliwi Brácia Więcław, Włádysław, Wisław, iednego dnia Habit wźieli, iedneż cnoty mieli, iednegoz dnia pomarli. ChmielAteny II 415-416.
  • od rąk czyichś eliberowany:
  • gołą ręką witać:
  • »witać, nie dając prezentu, daru, poczęstunku«
    • – Nikt gołą ręką Krola chyba z boru, Nie wita. PotSyl 24.
  • jak ręką odjął:
  • ręce łamać:
  • w ręce oddawać:
  • ręce składać:
  • »wyrażać gestem gorącą prośbę, błaganie«
    • – Ucieka Chorązy Hoży Moskal [...] zaidę go założę pistolet. Pozałuy oddał mi Chorągiew, prowadzę go modli się okrutnie ręce składa. PasPam 96v.
  • mieć honor w rękach:
  • »otrzymać godność«
    • – Chceszli że bys miał ten Chonor w rękach ktoryc Woysko dac intendit [zamierza]. PasPam 121.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Prętka robotá/ z ręku páda. RysProv XIII, 8.
  • Ręká gdzié boli/ oko gdzié gwoli. KnAd 238.
  • – Szubiénicznik/ wisiéléć [!][...] Nostri per probrum dicunt talibus: Byłeś w-katowskich rękách. Kn 1126.
  • Vszy słucháiąc/ Ięzyk mowiąc/ Ręce do siebie gárnąc/ Serce pożądáiąc/ nigdy się nie násycą. RysProv 81.
  • Od łáskáwey ręki ábo nátury bárziey boli. KnAd 764.