Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

*GŁOWA

rzecz.
ż
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp N. głową  
Ms. głowie  
Znaczenia
»część ciała zawierająca mózg«
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • apostolska głowa:
  • głowa chłopia:
Związki frazeologiczne

  • paść za kimś głową:
  • »upadać głowa w czyimś kierunku«
    • ~ Trup wszystek padł za nimi głową co zawsze Woięnnicy sądzą za znak zwycięstwa. PasPam 93.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Czuł jeleń na głowie rogi. PasPam 120.
  • – W głowie szumiało jak w browarze. PasPam 105v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • głowa chłopia:
  • bawola głowa:
  • »nazwa herbu«
    • – DOWGIRD herbu Bawola głowa w Xięstwie Litewskim. NiesKor II 77.
  • ścisnać głowę || ścisnąć za głowę:
    • Scisnął mię [ksiądz Piekarski] z konia za głowę y Błogosławił a zdiąwszy z się relliquiie włozył na mnie. PasPam 58-58v.
    • – Prosto do Swoiey IMSCi przyszedszy klęknął nakolana ona mu głowę scisnęła iako Biskup Bo taki był zwyczay. PasPam 83.
    • – Iadł pił dobrze a z kozdym kieliszkięm to pierwey do zony poszedł o pozwolenie to klęknął y głowę mu było trzeba Scisnąc. PasPam 83v.
  • ktoś z niespokojną głową:
  • biała głowa:
  • głowa chłopska (sz. zm.):
    • – Brat iego rodzonÿ beł za Vrzęnnika u Ksezeÿ w Tratnouicach od Crac. dwie mili, ktore[g]o A[nn]o. 1623 In Julio zabieł na Kłeparzu Miesczanin Klieparski Boianoski rzeczony, a iesliby ozwałsie kto ale nieozwał, iak chłopską głowe płaciełbÿbeł. TrepNekLib 107.
    • – Trzecie[go] zabieł Pan Stogniew okrutnie y przepadla głowa iak to chłopska. TrepNekLib 72.
    • – Zabito beło oyca tego Gąsiorka, circa 1630. grozieł się pozywac o głowe ten syn, ale pusciel to imo się dlia tego ze nie chciał pozywac iak o chłopską a nie smiał tak iako o sliachecką. TrepNekLib 93.
  • wolna głowa II:
    • – [...] miał też swoie zabáwy Fáruż, fakcyie przeciwko Chrystusowi czynił, i od tych zabaw ledwie w-Niedzielę miał wolną głowę [...]. MłodzKaz II, 91.
  • wolna głowa I:
    • – Ja bym rad był choć gdzie na puszczy [mieszkać], aby przynajmniej na minutę godziny wolną mieć głowę, która już jest tak ufatygowana różnymi kłótniami, kłopotami, deplezyrami, że się jej podobno kiedy z bólu roztrzasnąć przyjdzie. SobJListy 144.
Związki frazeologiczne

  • na głowę wychodzić:
  • głowa się zawróciła:
  • mieć głowę iako na śrobach:
    • – Trzeba było miec głowę iako na srobach y przed się y za się oglądać się bo kiedy się nieostroznie zabawił koło iednego to zas owi fugientes [uciekający] stełu siekli naszych. PasPam 96v.
  • wyniść z głową:
  • ze strachu komuś włosy na głowie wstały:
  • »ktoś się przestraszył«
    • ~ Nie beł żaden tak duży ani beł tak śmiały, Coby mu z strachu włosy na głowie nie wstały, Najsławniejsze gdy słyszał imię Rynaldowe [...]. ArKochOrlCz II 442.
  • na głowę powyganiać:
  • jak wielka na głowie włosów:
  • »bardzo, dużo, mnóstwo«
    • – Siła razy chłopie tam był wmoiey Niebytnosci? Odpowiada że iak wiela na moiey głowie włosow. PasPam 177.
  • kogoś głowa boli:
  • »ktoś się czymś martwi«
    • – A gdy grzeie żelázo/ záwżdy go nápali/ Ták wiele: áż y głowá ná to pátrząc boli. RoźOff 144.
  • włos komuś z głowy nie spadnie:
  • »nie stanie się komuś nic złego, nie dozna ktoś żadnej krzywdy«
    • ~ Y Włos y zgłowy niespadnie bez woli Bozey. PasPam 53v.
    • ~ Tu tobie y włos zgłowy niespadnie. PasPam 77.
  • głowę suszyć komuś:
  • »namawiać kogo, nalegać natrętnie, ustawicznie mówic komu o czym«
    • ~ Poczęli szęmrać między sobą to by ten Pan rad tez iuz pozbył tego mola który mu głowę suszy. PasPam 202.
  • gryźć (komuś, czyjąś) głowę (czymś, o co) (sz. zm.):
  • »namawiać kogo, nalegać natrętnie, ustawicznie mówić komu o czymś; niepokoić się, troszczyć się; absorbować czyjeś myśli, powodować niepokój«
    • – Skorom to przeczytał, przyznam się W. Ks. Mości, żem wielkie w sobie uczuł alteracye, bo mię owdzie zaciąg żołnierski, za późném listów przypowiednych wydaniem, siwego włosa i wielkiéj dostatków mych nabawił straty: owdzie nawałność następującego niebezpieczeństwa, a lada jaka w pole wyprawa, moję głowę mi gryzła, i śmiertelną chorobą na łóżko w obozie przywaliła. RadziwKSprawy 103-104.
    • – Slepy konsyliarz ustawicznie gryzł głowę [królowi] prowadząc go quidem [niby] do Uspokoienia zycia Starosci swoiey. PasPam 227.
    • – [...] jeśli kto do mnie przyjedzie, to pewnie nie dla żadnej konwersacji, chyba dla swej prywaty, którą mi głowę gryźć zechce. SobJListy 199.
    • – Ostatnią tedy chyba na pożywienie tych ludzi przyjdzie zastawić koszulę, bo wszyscy się rozjechali, król daleko, mnie tylko jednemu głowę gryźć będą. SobJListy 214.
    • – Ziecháli sie znáć Synowie, Wuiowie, Siostry, Ciotki S. Ianá, á coż też czynili? iákby zmowiwszy się, gryźli głowę Elżbiecie, o imięniny, wszyscy mowili: niech to będzie Zacháryasz. MłodzKaz IV, 63.
    • – Patrzmyż na tych, rozumną którzy się nie rządzą Do natury potrzebą, ale szczęściem błądzą. Krew lać, nic tylko by się wolał drugi pocić Koło ziemie, niż głowę gryźć, troskać, kłopocić. PotFrasz2Kuk II 452.
  • mieć muchy w głowie:
    • – Z kąd że to? z tąd/ że poznał támtego dutká; á tego dobrego Iezdcá Ieśli tedy biedne nierozumne stworzenie/ zrozumie co dobry iezdźiec/ co dureń? iákosz dáleko więcey Zoná/ ile ktora swoy rozumek/ á y much potrosze ma w głowie; niezrozumie co kto umie? GorzWol 40.
  • głowę mozolić komuś:
  • głowa się napsowała komuś:
  • głowę naładować opiniją:
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Ták ráná boli w goleń/ iáko y w głowę. RysProv 77.
  • Nie wie głowá co ięzyk blekoce. Dat sine mente sonum. Lingua ne praecurrat mentem. RysProv X, 4.
  • Gdzié ogon rządzi/ tám głowá błądzi. KnAd 236.
  • – Będzie to czásem drugiego cnotá, ále w drugim; poki ten pátrzy, poki ten pilnuie, to on nabożny, potulny, á potym ná głowie chodzi. MłodzKaz IV, 320.
  • Ná ból głowy/ lekárstwo chleb. KnAd 524.
  • (wariant I):
    Od wrácánia boli głowá. RysProv 63.
  • (wariant II):
    Od wracania głowa boli. KnAd 774.
  • Kto miłuie powoli/ tego głowá nie boli. RysProv 36.
  • Od słowá do słowá/ áż boli głowá. KnAd 771.
  • Przeszłey rzeczy nie żáłuy/ niepodobney rzeczy nie wierz/ o nierowną się nie kuś/ tedy sobie głowy nie zfrásuiesz. RysProv 66.
  • Iák oká w głowie strzéżé/ broni/ szánuié. KnAd 292.
  • Więcey w dupie gowien/ niżli w głowie mozgu. RysProv K.