Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BELLONA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: BELLONA, BELONA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
T (belona), L (bez cyt.), SWil, SW

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, SJP


Najwcześniejsze poświadczenie: 1604
Formy gramatyczne
lp M. belona   || bellona  
D. bellony   || belony  
C. bellonie  
B. bellonę  
N. belloną  
lm M. bellony  
N. bellonami  
Znaczenia
1. mit. nazwa własna »staroitalska bogini wojny«
  • Belloná Bogini woyny. TwarSLeg 15 marg..
  • – PiszeLivius: tę przegraney Rzymskiey z Hannibalem Wodzem Carthaginenczykow przeczynę [...] ze kiedy wychodzili wPole przeciwko nieprzyiacielowi, nie ofiarowali Bellonie ofiary. PotPrzyp 2v.
  • – Cyrus [...] ná woynie z Tomirą Krolową Massagetow Scytyiskiey Nácyi zwyciężony, y zábity, Bellator od Bellony. ChmielAteny I II, 580.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • wojenna Bellona:
    • – Nie uprzedzili nikędy mnie inni, Marsa z woienną, mam swiadkow Belloną, A gdy od woyny wiek mnie wolnym czyni, Widział mnie Ratusz. PotSyl 75.
    • Woienna Bellona Zamysłu swego nikomu nie powie, Poki odemnie nie weźmie mandatu, Czy do ostrego brać się ma bułatu. DrużZbiór 450.
Przenośnie
  • A Mars konno z Belloną tryumfy opiewa/ Y Moskwę y Polaká w ieden płaszcz odziewa.JurkHymDym B
  • [W domu Jana Tęczyńskiego] Groty w kole Zołnierskiem y Rycerskie sztuki/ Pismá pod Wáwrzynowym wieńcem y náuki. Krotofile wesołą słodkoć [!] z iednywáły/ Mársow tanieć Beloná/ Muzy rym śpiewáły.JurkScil A2v
  • Te pompy ná pogrzebie ludzi tych [którzy zginęli w obronie ojczyzny po porażce cecorskiej] odprawi. Gdy nad Dniestrem Belloná świeże woyská stáwi.TwarSLeg 17
  • Bellona ręce lozem puściła, Głucha w kościołach Nemezys wyła, Nagie granice, naga obrona, A na zawodzie rętszym Korona.TwarSRytTur 4
  • Stądże (czym się ja nie dopiero hydzę) serca tym więcej zajątrzone widzę i czekam, rychło miedzy swemi płoty złożą zaś na się ostre w Polszcze groty. Co by wypiła polskiej krwie Bellona, Furyją na się wzajem popędzona?MiasKZbiór 185
  • Ciebie tu tylko wspomni moje pioro Srogiej Bellony niewyrodna coro A matko moja niegdyś niezwalczona, Dziś pogrzebiona [apostrofa do chorągwi].MorszZWierszeWir I 357-358
  • Coście rękę Mársowi dáli: y Bellonie, Niech wam nie będą, w wielkiey cenie wásze stroie.PotPocz 147a
  • Iędnak daiąc część sláchcie zgromádzony Ktorzy dlá Woyny, y Srogiey Bellony, Drogie Swe fanty w klasztorze złozyli Zony y dzieci [z] tegosię zwierzyli[zakonnicy]: I prosili ich, coby tez y oni Radzili czynic wtey nieszczęsney toni.OblJasGór 13v
2. indyw. »bogini urodzajów«
  • – Ieżeli lemiesz ziemi niepokona, Niewstanie z pola kłosista bellona. MikSil 299-299v.
3. przen. »rzemiosło wojenne, wojaczka; bitwa, wojna, ogół żołnierzy biorących w nich udział, wojska«
  • – Mnie Bellona wołoska do domu wróciła i rzadko tył Fortuna do mnie obróciła. MiasKZbiór .
  • – Iedni ostrzą bronie Drudzy strzelbę, ku przyszłey Ładuią Bellonie. PotWoj 129.
  • – Tak duchowne, jak inne: Boga się nie boją, [...] Chleby biorą z niszczonych Bellonami włości. SatStesBar II 732.
  • – Siła nas będzie takich y podobno rzadko kto sie z iego Pallestry obierze, ktoby Niewolał Bellonie abdykowac do Cerery sie Applikowac. PasPam 205v.
  • – Ledwie dziecinnego wieku wypuszczając listeczki, one na zakwit pierwszej młodości z ochotą Bellonie ofiarował i [...] sławne w Marsowym polu odprawował prymicyje [ojciec Konstancji Wielopolskiej]. HugLacPrag 21.
  • – Okręt go [Dauleta] czeka co kwoli imprezie, Krola-Perskiego, do krwawey Bellony, Rozne wharcownym rynsztunki zelezie [...] Monarsze swemu nalezące wiezie. PotSyl 37.
  • – Tosz się zatrzyma w porcie Mytylony Gdzie wprzod Dziecięciem z Matką swą zostawa Pod czas Oycowskiey z Caezarem Bellony [Pompejusz]. ChrośKon .
  • – Niech Xiądz, ták ná swym koniu siedzi, żeby Zołnierzow Bożych mężnie przywiodł do potrzeby, Kiedy [...] z pryncypałem, Cáłego świátá woyná, szátánem, y z ciáłem. Ieśli dobrze do tákiey przywiedzie Bellony? Niech z białem koniem czeka Krolewskiey korony. PotPocz 150.
  • – **Proporzec, […]. 1) eine Fahne. […]. 1) drapeau, enseigne, étandart. […]. § 1) rozwite Belony proporce. T III 1624.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • sarmacka Bellona:
    • – Patrzciesz naSwiątobliwe Oycow swych obrazy [...] Ich się imcie Przykładem Sarmackiej Bellony. PotWoj 58.
  • bellona gromadna:
    • – Te ręce [wodzów Osmana], choc im wyjął Zelazo wiek stradny Pełnestrachu Viktorij Bellony Gromadny Kiedy tenSwiat pod niemi nie iedenkroc stękał Kiedy się ich zamachu Wschod y Zachod lękał. PotWoj 96.
  • bellona marsowa:
    • – Oto Bellony marsowe wprawiły mię w żale nowe. Zbawiły mię ojca mego! StanTrans 37.
  • nocna Bellona:
    • Nocnej Bellony Nie raz zazył szczęsliwie Hetman rozgarniony. PotWoj 125.
  • polska Bellona:
    • Polską naszę Bellonę na Theatrum Swiata Sarmackiego prowadzę. PotWoj 6.
  • plac Belony:
4. nazwa własna »imię klaczy«
  • – Klacz Bellona stanowiona z koniem Zelwienczykiem. ArchRadziw 809, 8.