Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ALTEROWAĆ SIĘ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (XVI, XVIII), SWil, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, SW


Najwcześniejsze poświadczenie: 1644
Formy gramatyczne
alterować się  
lp 1. os. alteruję się  
2. os. alterujesz się  
3. os. alteruje się  
lp m 3. os. alterował się  
ż 1. os. -m się alterowała  
lp m 2. os. będziesz się alterować  
lp 2. os. alteruj się  
alterując się  
Znaczenia
1. »zmieniać się, przekształcać się; ulegać przemianie«
Rekcja: do czego, na co

  • ~ Humory niektore się burzą, za ktorych wzburzeniem ciało się alteruie, y tak gdy się kto smuci, melancholia: gdy się gniewa cholera. TylkRoz 269.
  • – Embryo abo płod záwięzujący się iest iákaś massa cielista, z tych nasion zebrana, a tá mássa alteruie się do formacyey płodu. AlbSekr 24.
  • – Lubo alteruie się na deszcz powietrze [...] y niekiedy grzmi: pogoda iednak gorę bierze. DuńKal C1v.
2. »martwić się, niepokoić się, irytować się«
Rekcja: czym, o (w) czym, dla czego

  • – Wdzięcznie to Pánienká przyimowáłá/ á nádto niechciáła záżywáć iedno potraw słábych/ y postom służących/ nic się nie álteruiąc matki swey y powinnych surowością. OkolNiebo 38.
  • – Niealterui się WMc tym żem o Audiencyą nieprosił. Dyabeł go wie czyby mi była y dana. OpalKListy 427.
  • ~ Mnich to vsłyszawszy zámarszczy się záraz/ y záczerwieni od gniewu. A Swięty Serápion mu rzecze: bráciszku/ átoś dopiero wyznawał swoie defekty ná się/ y iam powiedział że to prawdá co powiádasz/ czemuż się teraz alteruiesz/ áboś chciał żebychmy cię byli pochwalili/ y świątobliwym názwáli. StarKaz II, 407.
  • – Przypisac to trzeba infelicitati temporis że takie [...] padło na WSCi rozumienie, O czym alterować się nie trzeba bo ta okazyia zadney WSCi nieprzyniesie ani szkody, ani nie sławy. PasPam 142.
  • – Będziesz tedy moja panno miała i wczas i wygodę, i sama się w domowych sprawach alterować nie będziesz. SobJListy 432.
  • – Krol do was o mil pięć iuż z wielkimi Woyskami nadchodzi, dlaczego sie Chmielnicki z Tatarami bardzo alteruie. HistBun 12v.
  • – Sam mię tym bardziej turbuje, gdy prosi i perswaduje, Bym się nie alterowała, rozstać z nim przygotowała. StanTrans 121.
  • – I gdy już w drogę wyjeżdża, aż drugi konny przyjeżdża, Aby się nie alterował, gdyż stary już ustepował. StanTrans 31.
Związki frazeologiczne

  • się czyje serce czymś alteruje:
  • »ktoś się smuci, martwi«
    • ~ Dawnom ia tego doszłá nieomylnie, Ze się twe serce czymsiś álteruie. ClaudUstHist 68.
Użycia metajęzykowe
  • - Verba [...] Alteruię się. WojnaInst 163
Odsyłacze