Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ALOES

rzecz.
m albo n
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, L (XVI, XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
Kn, T

Formy gramatyczne (czasem nieodmienny)
lp M. aloes  
D. aloes  
aloesu  
B. aloes  
N. aloesem  
W. aloesie  
lm M. aloesy  
B. aloesy  
Etymologia
śr. łac. aloes
Znaczenia
1. bot.  »roślina z rodziny liliowatych afrykańskiego pochodzenia, Aloë; sok z liści tej rośliny stosowany w medycynie oraz do wytwarzania wonności; prawdopodobnie także drewno drzewa Aquilaria agallocha stosowane w medycynie«
  • Aloes ták wiele ma być, iák wiele obu poślednich [szafranu i mirry]. PetrSInst C2v-C3.
  • – Może też miásto tych pomienionych Aloesu rozetrzeć/ pod tąż wagą. SyrZiel 570.
  • – Przydáią drudzy do tego miáłko tártego Aloes/ dla potężnieyszego wilgotności wysuszenia. SyrZiel 991.
  • – Czasem z fukiem mów, bowiem aloes brzydliwy, Rychlej pomaga, aniż sto dzbanów oliwy. SaadiOtwSGul 233.
  • Ex aloes herba ex siccata [!], conficitur, aloes socoterina omnium praestantissima. Der beste Aloes. Aloes samo w sobie. GuldOn 33.
  • – Włoż weń [w olej] zywice i aloes z gruba tłuczony. SekrWyj 119.
  • – Likwor spędzáiący z oczu wszelkie błanki, zaćmienia, bielmá [...] Weźmi Tutiey subtelne [...] z wodką Rożaną utártey y wysuszoney, Aloesu przedniego, Kámfory, káżdego po ćwierci łotá. PromMed 29.
  • – Weś [...] Aloesu Succotrinum názwánego, Modrzewiowey gębki Agaricus zwáney. CompMed 667-668.
  • ALOES [...] Aloe [...] ALOES Drze[wo] Indyńskie ktore iest barzo gorzkie y laxuiące. DanKolaDyk I, 86.
  • – Tam [w Gujanie] nie máło kupuią Jedwábiu, Bawełny, Cukru, Tutiunu, Drzewá Bryzelii, Alòésu, Balsamu... ChmielAteny II 674.
  • – Kiedy się Robactwo wspruchniałym Zębie zalęże; [...] zadne lekarstwa powszechne nic niepomogą. Lecz ie [robaki] przez swoiste lub specifica wykorzenić trzeba; iako to przez Dekokt z Kolokwintow; [...] Także przez Pigułki z Aloesu y Mirry preparowane. BeimJelMed 268.
  • Item warz wodę z fusem oliwnym, przysyp aloesu tartego, iak się woda wpuł wywarzy, tą wodą samą nasmaruy skrzynię, od mulow ią uwolnisz. ChmielAteny III 462.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • aloes (czymś) wypłukany:
    • Aloesu wypłokánego puł ćwierci łotá, Miodu białego pátoki cztery łoty, zmieszay y zápuszczay w kąciki oczu. PromMed 31.
    • – Weźmi Aloesu wodką Bábczáną wypłokánego trzy ćwierci łotá. VadeMed 127.
  • aloes przyprawny albo płukany:
    • Aloes lota et rosata. Gewaschen Aloes. Aloes przypráwny albo płokány. GuldOn 33.
  • aloes hepaticum:
    • Aloesu Hepatico [!] na proch ztartego [...] wsyp librę l. SekrWyj 118.
  • aloes prawdziwy:
    • Aloes succotrina. Des besten Aloes pulver. Aloeszu prawdziwego [proszek]. GuldOn 51.
  • aloes wątrobny:
    • Aloes epatica. Aloespulver. Proszek Aloeszu wotrobnego. GuldOn 51.
  • aloes zwyczajny:
    • – Weźmi Aloesu zwyczáynego ćwierć łotá [...] uczyń bárdzo subtelny proszek, ktory wdmuchiwáy w oko z piorka. VadeMed 76.
  • żółty aloes:
    • – Wziąć żołtego Aloesu łot/ Modrzeiowey [!] gębki puł łotá. SyrZiel 407.
Przenośnie
  • Aloesie [Do Matki Boskiej], co w słodką mienisz gorzką wodę, Ty na napaść grzechową zdrową daj ochłodę.KochOgrTur 184
2. »aromatyczna substancja z soku liści aloesu, kosmetyk, preparat do balsamowania; może także kadzidło z drewna drzewa Aquilaria agallocha«
  • – Potrząsnęłám pokoj swoj Myrrą/ Aloesem/ y Cynámonem. BG Prz 7, 17.
  • – Wnidzie z nim [Paskwalina z Apollinem] do Pokoiu [...] dziwnie kosztownego Zkąd Mirrhy ią zálecą/ y niewymownego Odoru Aloesy. TwarSPas 66-67.
  • – Potym balsamy, aloesy, mirry, W prożne kadłuby, prożnieysze perfumy Ponásypuią [preparatorzy zwłok]. DrużZbiór 434.
  • – Ciała pod Kayrskiemi w Egipcie pyramidami od kilka tysięcy lat leżące całe, nie zepsute, nie są także Swięte y męczeńskie ciała, tylko kondyturą, balsamem, aloesem etc. konserwuiące się naturalnie, nie cudem, dla tego idą do aptek, nie do Relikwiarzow. ChmielAteny III 90.
Odsyłacze