Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

AMBICYJA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, Kn, T

Formy gramatyczne
lp M. ambicyja  
D. ambicyi   || ambicyjej  
C. ambicyjej   || ambicyi  
B. ambicyjo   || ambicyją  
N. ambicyją   || ambicyjo  
Ms. ambicyjej   || ambicyi  
W. ambicyja  
lm M. ambicyje  
D. ambicyj  
B. ambicyje  
Ms. ambicyjach  
Etymologia
łac. ambitio
Znaczenia
1. »pragnienie, żądza sławy zaszczytów, bogactwa«
  • – Wymawia go [św. Jakuba] tedyAuthor Imperfecti Operfecti Operis, iż nie z ambicyiey to uczynił/ że się starał bydź0 przy boku Pańskim/ ale z doskonałey bogomyślności. StarKaz II, 627.
  • – Idę tedy daliey Iaka wnich [pannach] ambitia honorow y chciwosc. OpalKSat 26v.
  • – Gdzie pokazuiąc przestrach, y lękanie potentią, znayduie się niezbożna iedynowładnego panowania chciwość y ambitia. LubJMan 67.
  • – Mierział cię Dwor na ten czas y niebez przyczyny Pełen Włoskiey, Hiszpanskiey Niemiecki Faryny Zazdrosci, Ambitij. PotWoj XVII.
  • – Owo ambicyje, emulacyje, konkurencyje, pretensyje [na dworze króla] wzbudzają w umysłach ludzkich jakąś ciekawość trwożliwą, niespokojną. LubSArtPol 234.
  • Ambicya nie zna końca nie ma miary, a im się kto barziey wynosi tym barziey upada. TylkStrom 44.
  • – Rwą sejmy, rwą sejmiki ambicyją młodzi. PotPoczKuk III 431.
  • – Chciwa ambicya złotą kuie Koronę. MikSil 182. Do czego ambicya z zawziętością przywiodła Primasa i Konfederacyą Wielkopolską niech potomne o tym sądzą. OtwEDzieje 129.
  • – Wiem że ta rada moia siłom będzie nieprzyiemna zwłaszcza tym, ktorzy ambicyą swoię w tym zakładaią, żeby wszystkiemi stopniami postępować w honorach y fortunie. LeszczStGłos 58.
  • – Mikołay [...] z Kantora Płockiego na tę infułę wysadzony 1367, iak daleki od ambicyi, tak tym bardziey do tey funkcyi wszystkim się zdał bydź. NiesKor II 342.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • mieć ambicyją do czego || pokazywać ambicyją na co:
    • – Kiedy to kto nie pokazuje ambicyi na małe godnostki, aby wielką zarwał, nie iest to Kongregacyia sprawiedliwych. MłodzKaz II, 233-234.
    • – Nie tylko zakazuie Christus mieć ambicyi do Prymastwa, ambire primatum, nie chcieć pierwszego mieysca przed drugiemi ubiec. MłodzKaz II, 56.
    • – Kiedy ktokolwiek kiedyżkolwiek będzie miał do buławy ambicyą, może praetextu hac lege nie tylko trzy, ale y trzydzieści bez elekcyi Marszałka rwać Seymow. KonSRoz 46.
  • nie mieć ambicyjej:
    • Niemiałęm ambicyiey y małą rzeczą kontentowałęm się. PasPam 178.
Związki frazeologiczne

  • wbić się w ambicyją:
  • »nabrać chęci, żądzy do czego«
    • – Sapiehowie z wielkich honorów i dostatków wbiwszy się w Ambicyą [...] począł ieden z Nich Hetman wielki Litewski przeciwić się Nieboszczykowi Krolowi wystawuiąc Tron na Pułnocy. OtwEDzieje 40.
  • ambicyjej wygodzić:
  • »zaspokoić pragnienia«
    • – Pnie się na honory [...] byleby swoiey ambicyiey wygodził/ a dopiął na co się usadził. StarKaz II, 314.
2. »przesadna duma, wyniosłość, pycha«
  • – Jeśli gniew/ łakomstwo/ swawola/ ambicya/ iako burzliwe wiatry/ burze zaniosą do serca naszego; wzbudźmy rozum. BirkNiedz I, 118.
  • – Ow Smiesnieyszy co od Smiechu ulegał cosz gdyby Obaczył tymi czasy pełne dymow głowy gorne animusze Nadete ambitią oraz prozną chwałą. OpalKSat 79.
  • – Precz Ambitia, precz ztąd głupia pycha. Niezgod, y matka publiczney kradziezy. PotSyl 19.
  • – Tyle ambicyi noc iey [Kleopatrze] dała ona Wktorą się Wodze Rzymscy z nią sparzaią. LucChrośPhar 329.
  • – Zawsze nowe sitko stare z kołka spycha: Ambicyja to robi, po naszemu pycha. PotPoczKuk III 479.
  • – Iako excessus wolności, nie zna żadney subordynacyi, iako emulacya, a raczey zazdrość sprawuie nienawiść przeciwko rownym sobie; y iako wyniosłość albo raczey ambicya lekce waży wszystkich od nas podleyszych. LeszczStGłos 14.
  • – Poty ambicyi, poki ludzi stanie. KonSRoz 46. A żeby zaś z krolewskiey purpury w ambicio niewpadł, podłey używał szaty [Karol W.]. MikSil 238.
  • – Przeklina stan swoy, ambicyi łaie, Ze tylko siebie, nad wszystkich szacował [Merkury]. DrużZbiór 531.
Odsyłacze