Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

FORTUNA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI (?), Kn (?), T (?)


Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688
Formy gramatyczne
lp M.   fortuna
D.   fortuny
B.   fortunę
N.   fortuną
Ms.   fortunie
lm M.   fortuny
D.   fortun
Etymologia
łac. fortuna
Znaczenia
1. »los, dola«
  • – Za odmianą mieysca zwykła się tez mienic y fortuna. PasPam 101v.
  • – Iako człowiekiem tak y iego Fortuną Bog dysponuie. PasPam 150v.
  • – Nigdy nietrzeba człowiekowi desperowac Choc się nacię trochę za Marszczy Fortuna. PasPam 150v.
  • – Gdy Sama Panna z Iowiszem Łaskawym Rządy Roczne obeymie przy Pokoiu Prawym wszystkiego się Dobrego spodziewac potrzeba Zdrowia fortun pomyslnych y dostatku chleba. PasPam 272.
  • – Przyiechawszy zdrowo y w Fortunie pewnie dobrey, witali mię [rodzice] z takim niezmiernym płaczem ze do godziny utulic się nie mogli. PasPam 80.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • ślepa fortuna:
  • »ślepy los«
    • – Niewiedziałes to podobno Slepiu. Ze to Slepa Fortuna więcey moze nizli ty. PasPam 192v.
  • odmiana fortuny:
  • »zmiana losu«
    • – Sami więzniowie Szwedzcy przyznawali to że cale odmianę fortuny widzą. PasPam 73.
2. »dobry los, szczęście, pomyślność, powodzenie«
  • – O Boze dobry Boze nasz Łaskawy Niepoięte są czynow Twoich sprawy Dzwigniesz kogo chcesz kogo chcesz ponizysz Umkniesz fortuny gdzie raczysz przyblizysz. PasPam 109v.
  • – Tak to u mnie fortuna była iakas chwytliwa, gorąca. PasPam 221.
  • – Była ochota [...] taka ze duszkoz by było y ptakiem iako nay prędzey przeleciec. A znak to iuz był przyszłey Fortuny. PasPam 259v.
3. »bogactwa, majątek, zwłaszcza majątek ziemski, dobra«
  • – Byłęm Zołnierzęm non per intervalla [nie z przerwami] ale Continue [ciągle] Słuząc przesłuzyłęm Florem Aetatis Cum dispendio [kwiat wieku z utratą] zdrowia y Fortun Mąm Swiadki Cicatrices [blizny]. PasPam 284.
  • – Niemoze bydz inaczey tylko uczynić bo mi przecię zal było rzucac nietak daleko fortunę iako affekt taki ktoremu opodobny trudno. PasPam 73v.
  • – Mię takie ogarneły kłopoty z ktorych ledwiem wybrnął y postaremu z wielkim fortuny moiey uszcze[r]bkiem. PasPam 88.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Lepszá záwsze iest Niska z Cnotą chata. Niż Wysoki z Fortuną Pałac. LubSŁapAdw 107.
Podhasła

FORTUNA


Najwcześniejsze poświadczenie:
Znaczenia
 mit.  nazwa własna »w starożytnym Rzymie: bogini losu«