Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GASIĆ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
gasić  
lp 1. os. gaszę  
3. os. gasi  
lm 3. os. gaszą  
lp m 3. os. gasił  
lm mos 3. os. gasili  
gasząc  
gaszono  
Znaczenia
1. »przerywać palenie, świecenie; tłumić ogień, światło«
Rekcja: co

  • – Wiárá tarc z Boskiey iest krwie/ y zskor Swiętych/ Gási ogniste miecze/ á przeklętych Bełt wzad obráca. JurkPieś C2.
  • ~ Gászę/ Exstinguo, [...] Exstinguo ignem, lumen [...]. Kn 187.
  • – Jeszcze dojniki cicho stoją i owczarnie. A już wierzchem ich Febus pędzi swe poczwórne. Choćże potym za chmury skryje się wieczorne, Tu jednak późne zorze gaszą swe pochodnie Ostatnie. ZimBSiel 108.
  • – Lichtarze żeby w nich nie inne, tylko w soli albo z kamienia wyrobione były, świece tylko podczas odprawowania mszy św. żeby zapalano, a po odprawionej nieodwłocznie gaszono [...]. InsGór 118.
  • – Który to łój aby po tylu, jako się dotąd wyraziło, i szczególnie in eum finem, a nie do czego innego, stróżowie dolni obracali, a po skończonej każdej szychcie, przy wychodzeniu robotnika z dołu, wszytkie takowe miejsca, gdziekolwiek lampy goreć będą, obchodzili i one gasili, przykazujemy oraz atendencyi pp. oficyjalistów dolnych serio zalecamy. InsGór 119.
  • – Mają przestrzegać zapuszczenia, strzeż Boże, ognia na dole, zaświecając i gasząc lampy w kaplicach, po drogach przechodząc się doglądać, aby robotnik między kasztami knotów od kaganków nie porzucał i aby żaden tytoniu nie kurzył; a jeżeliby się trafiło, takiemu lulkę i cybuch odebrać i do p. rewizora lub sztygara oddać, tudzież sam aby nie kurzył. InsGór 97.
  • – Że zaś dla wiatrów, które często na dole panować i światło robotnikowi lub też pp. oficyjalistom gasić zwykły, lampy po różnych miejscach dla zapalenia pomienionego światła, jako pp. oficyjalistowie allegant, są potrzebne, więc nabożne intencyje łącząc z wygodą robotnika, ażeby we wszystkich górach observata omnimoda securitate et remotis quibusvis materiis ignem oventibus aut succedentibus. InsGór .
  • ~ Gaszę, [ga]si, [ga]sił. 1) löschen, austhun ein Feuer. [...] éteindre, amortir le feu. T III 366.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Nie gaś, gdy cię nie ugara. was dich nicht brennen, das lösche nicht. ne vous souciez pas de ce qui ne vous touche point. T III 366.
Przenośnie
  • Cięszki y Nieznosny Oyczyznie Paroxizm takich przez niedyskretne Fata Simul et Semel [losy razem i naraz] uronic Woięnnikow, ktorzy iey [Ojczyzny] Periculosissima incendia [najniebezpieczniejsze pożary] Hoynie swoią w kozdych okazyiach gasili krwią.PasPam 85
2. przen.  »łagodzić, likwidować«
Rekcja: co

  • – A jako Wiosna, skoro swoje gaje Pocznie ubierać w młodociane maje, W ludziach teskliwość i chłopoty gasi, A swym weselem świat zmartwiony krasi [...]. BorzNaw 68.
  • ~ Cholera się po psie rozchodzi, y onego rozpála, woda zwłaszcza zimna chłodzi y gási, á tożby i innym bydlętom zagniewanym pomogło. TylkRoz 188.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • gasić pragnienie:
    • – Ktory wypuszczasz źrzodłá po dolinách/ áby płynęły między gorámi: A napoj dawáły wszystkiemu zwierzowi polnemu: á z nich gászą leśni osłowie prágnienie swoje. BG Ps 104, 10-11.
    • – Garbuzy, ktore Włoszy zowią Mellondi aqua, pragnienie gaszą. TwarSLeg 44.
    • Pragnienie ktore z suchości pochodzi nápoy gasi; á ktore pochodzi z gorąca ieszcze trwáiącego to prędzey ugásą rzeczy chłodzące ániżeli nápoy. TylkRoz 234.
    • – Pomaga ná ukąszenie wężá, broni od piorunow, siły wzmacnia, burze odwraca, przez iákąś antypatyą w usta wzięty prágnienie gási [...]. U Pyrrusa Krolá Epyru według Soliná Autorá był Achátek dziewięć Muz wyrażający z Insigniami y Apolliná wyrażáiący. ChmielAteny I 549.
3. przen.  »tłumić, osłabiać, zmniejszać«
Rekcja: co || czego

  • – Polakow [cesarz] wyglądał zeby iako nay prędzey przybywali y tego dopomoc gasić strasznego Zapału ktory iuz by tez był podobno wszystkie pozarł Chrzescianstwo. PasPam 276.
  • Gaszę, [ga]si, [ga]sił. [...] 2) fig. dämpfen, löschen. [...] éteindre, étoufer, amortir. [...] § gasić woynę, bunty, kłotnie. T III 366.
Podhasła

GASZONY


im. przym. bier.

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1632
Znaczenia
»taki, którego palenie, świecenie przerywa się lub tłumi«
  • – A ogień ná Ołtarzu ustawicznie gorzeć będzie/ nie będzie gászony: á będzie zápalał na nim kápłán drwá ná káżdy poránek/ y włoży nań Ofiárę cáłopalenia/ á palić będzie ná nim tłustość Ofiar spokojnych. BG Kpł 6, 12.