Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BAKAŁARZ

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: BAKAŁARZ, BAKALARZ
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. bakałarz   || bakalarz  
D. bakałarza   || bakalarza  
C. bakalarzowi   || bakałarzowi  
B. bakałarza   || bakalarza  
N. bakałarzem   || bakalarzem  
lm M. bakałarze   || bakalarze  
D. bakałarzów   || bakałarzy  
C. bakałarzom  
B. bakałarze  
N. bakałarzami  
Etymologia
śr. łac. baccalarius, z śr. łac.
Znaczenia
1. »ten, kto uzyskał pierwszy stopień akademicki; nazwa tego stopnia«
  • – Akádemia Krákowska z kąd proszę bierze ná Bákáłárze/ mistrze/ Doktory/ y Profesory/ áaza nie ze swych dyscypułow? SzemGrat 11.
  • Bákáłarz/ Baccalaureus [...] v. Promot. Kn 12.
  • – Drzewicki chlopski syn studował w Crac[owie] y circa 1632 po bakaliarsku chodzieł. Tego P. Pisarski [...] miał go bel okrutnie pobic zesie sliachcicem zwał y udawał. Dictorem podczas mianowal sie a nie bakalarzem. TrepNekLib 74.
  • – Bartłomiej [Łącki] uczeł się w Krak[owie], w Bursie Pauperum, miał się na bakalarza promować r. 1632. TrepNekLibDworz 201.
  • – Máią też swego Dziekana iáko y Theologowie/ ktorych powinność tá iest/ podáwáć Questye do disputácyey Mistrzom/ Bákáłarzom/ y Studentom/ ná káżdą Sobotę y Niedzielę. PruszczKlejn 23.
  • – Promotia solennie odprawowała sie w Academiey Zamoyskiey, dwóch Bakałarzow. GollPam 24.
  • – Teby nie był tylko iáko Bákálarz, álbo Szkołą trącący, niech nád to będzie Mąż zmyślny [...] co umie sposobámi iść. MłodzKaz I, 358.
  • BACHELIER [...] Baccalaureus [...] BAKAŁARZ ten co na pierwszy stopień postąpił w náukach, Theologiy, Prawa, y Medycyny. DanKolaDyk I, 160.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • bakałarz teologii:
    • – Brzeżewski continuator życia iego, z Matrykuły Doktorow w Akademii Krakowskiey dowodzi, że ten Michał 1460 między Bakałarzow Teologii był policzony. NiesKor II 195.
2. »nauczyciel, wychowawca, instruktor«
  • – A przy psiech ma zostać dojeżdżacz, myśliwiec biesagowy i łowczy albo myśliwiec starszy; ba i on bakałarz, co przedtem psów dojeżdżał, a teraz ma nad uczniem jeŸdzić. OstrorMyślTur 49.
  • – Z tych zaś bakałarzów skoro ucznia wyćwiczy, mają być szczwacze. OstrorMyślTur 53.
  • – Iest też y Szkołá/ ktora ma swego Mistrzá/ Bákáłarzá/ Kántorá/ Młodzieńce/ y żaki do śpiewánia kościelnego. PruszczKlejn 3.
  • – Pan Piotr Rudomina [...] przysiąg Towarzyskich słuchał Sam Rote czytaiąc Iak Bakałarsz Czylitesz Ienerał. PoczOdlPam 31.
  • – Do rodziców spłodzić, do panów wychować należało. Oni bakałarzami i nauczycielami, oni manduktorami i dobrodziejami, słowem, rzekę, ojcami, a nie panami bywali. MałpaCzłow 276.
  • – Magister [...] MAYSTER náuczyciel Bákałarz Faracki klecha. DanKolaDyk II, 218.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • bakałarz szkolny kościelny:
    • – Od bakałarzów zas szkolnych kościelnych siedleckich i od ludzi swej wolnych, którzy by ¯ydów niewinnie przenagabać mieli [...] wójt z burmistrzem i rajcami [...] bronić od wszelkiego gwałtu i ukrzywdzenia powinien. JewPriv II 227.
  • bakałarz gościnny:
    • – Zabrali Szwedzi [...] kmieciowi wołów pańskich 3 [...] Piłatowi półrolnikowi pańskich wołów 3 [...] Gościnnemu Kazimierzowi bakałarzowi jego własnych parę i z wozem. InwKal I 336.
    • – Szczepanowi chałupnikowi wół jeden zdechł. Bakałarzowi alias na ten czas gościnnemu wół i krowa. InwKal I 336.
  • bakałarze rotmistrzostwa:
    • – Szkoła zagęściła znaki oficyjerstwa, mądrzy, ale nie do komendy, bakałarze rotmistrzostwa, nie wiem jakim prawem jurystowie, rząd wielki, we wszytkim nieporządek. MałpaCzłow 286.
  • bakałarz szkoły:
    • – Tegoz Roku Nie iaki Iozef J[a]worski Bakałarz na ten czasz Skoły Zywieckiey, w Swieta Wielkanocne skrwawił Koscioł Zywiecki. KomonDziej 224.
  • bakałarz szkolny:
    • Bakałarze szkolni rozumnego człowieka slabizować uczący poważeni bywają. DorHipTur 90.
Przenośnie
  • Co li za bakałarza przodkom roztropnego Strzec się było potrzeba, Strzec się i nam jego? Respons: węża. [Za]gadki z Pisma św.OtwWGadBar I 280
  • Wiedz, iż księga bakałarzem Najlepszym bywa każdemu człowieku, Tak w młodym, jako i dojrzałym wieku.TrembPrzedWir I 3
3. »uczeń, terminator«
  • BAKALARZ, ogólnie uczeń w iákiem rzemieśle. DanKolaDyk I, 160.
Użycia metajęzykowe
  • - [Substantiva nomina] Bákáłarz Bánnicya Bárbáryzm Bászá. WojnaInst 158