Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BURMISTRZ

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: BURMISTRZ, BORMISTRZ, *BUŁMISTR, *BURMISTR
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1612
Formy gramatyczne
lp M. bormistrz   || burmistrz  
D. burmistrza  
C. burmistrowi   || burmistrzowi   || bułmistrowi  
B. burmistrza  
N. burmistrzem   || bormistrzem  
W. burmistrzu  
lm M. burmistrzowie  
burmistrze  
D. burmistrzów  
C. burmistrzom  
B. burmistrzów  
burmistrze  
Ms. burmistrzach  
W. burmistrze  
Etymologia
niem. Bürgermeister
Znaczenia
1. »najwyższy urzędnik miejski sprawujący władzę administracyjną, policyjną i sądową«
  • – [Mówią kuźnicy] Praw żadnych y Státutow pisánych nie mamy/ ták sie tylko zwyczáiem Cyklopskim rządzimy: Bez przysięgłych łáwnikow/ Woytá/ y Burmistrzá/ Wszákoż mamy stárszego miedzy sobą mistrzá. RoźOff M2.
  • Burmistrz [...] przy obeczności rádziec y pisárzá łáziebniczkę kazał dáć ná probę/ y choć pewnie miáłá przy sobie czáry/ ktore milczenie spráwuią/ [...] o niewinności swoiey powiedáłá. SpInZąbMłot 161.
  • – Posztarz/ co konié z-urzędu dáié/ v nas Burmistrz. v. Podwodny urzędnik. Kn 794.
  • – STánęły tu w tych dniách przez Deputatow swoich Miástá y Wsi tey Korony [...] to iest/ káżdego Miástá ieden Burmistrz/ y ieden Predykánt/ y z káżdey Wsi Sołtysz y Chłop. MerkPol 62.
  • – Do tego, czego Boże uchowaj pożogi w boru, tedy poddani z miasteczka wszyscy do gaszenia iść mają A kto by się tam nie stawieł, bormistrz powinien ich karać winą zwyczajną. InwKal I I, 81.
  • – Musiałem Bez decret [...] Burmistrza chłopom Płacic Płutna [które wziął syn]. KunReg 69.
  • – W tym Mieście [Cieszynie] byli dway przedni vrzędowi, iako v nas Burmistrz z Woytem. WisCzar 57.
  • – Kiedy Szláchcic w Polszcze przed sądem Mieyskim ma co do czynienia/ ták mowi do Burmistrza: [...] Moy láskawy Pánie Burmistrzu. DobrPol I, 244-246.
  • – Co sie tycze Obierania Burmistrza y Radziec to Vznali y Nakazali Commisarze Naszi aby przez Vrodzonego Staroste Naszego co Rok odprawowane było. KomonDziej 113v.
  • – Przywoławszy do siebie IMX Proboscza Zywieckiego y Burmistrzow dwu, Woyta y Piszarza z Miasta, Kazał [Aleksander Drozdowski] w Niespor sąm mur wtym tam mieyscu łomac tymze Mularzom. KomonDziej 211v.
  • – Mieszczanie [...] wyszli z Miasta i sam Burmistrz oddał klucze do Bram Krolowi Szwedzkiemu poddaiąc się. OtwEDzieje 108.
  • – Oświadczył się Burmistrz Derwin iż mu rok expirował prosząc aby był wolnuym za Obraniem drugiego kogo na tę Funkcyą. SapADiar 136.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • burmistrz drugi:
    • Burmistrz drugi/ społburmistrz [...] Collega consulis [...]. Kn 54.
  • roczny burmistrz:
    • – Magistrat [Wilna] [...] nikogo wypusczac nie kazał, tak szlachcica, iako miesczanina, bez pozwolienia i kartki rocznego Burmistrza. VorLetSkarb 240.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Niémász téraz Stánisłáwow. Nié wiélé téraz tákich Stánisłáwow/ ábo Biskupow/ Zołnierzow/ Oycow/ Studentow/ Burmistrzow. KnAd 614.
  • – W wiliią śmierci szczęście go potkało/ Stárostą/ Burmistrzem/ etc został. Grób ozdobił. Ná nagrobék piękny zárobił. KnAd 1273.
2. »konsul w starożytnym Rzymie«
  • – JÓZEF [...] Z Nazaret idziemy, A drogą spracowani, o nocleg prosiemy! SŁUGA GOSPODARSKI Słysz, a coś przyniósł panu bułmistrowi? Jeśli nie, idźże dalej, nie bawiąc się słowy! DialDzieńOkoń 116.
  • – Zá dawnych czásow, miewał Rzym Krole, Dictatory, Trybumy, Burmistrze, Patriciuszow y Plebejuszow. AndPiekBoh 16.
  • – Czásu jednego w Rzymie miedzy Miesczány y Miesczkámi wielka powstawáłá pychá. Nuż ná on czás był tám jákiś gorliwy y surowy Burmistrz M. Cato, ktory pysze był w głowę Nieprzyjácielem. GdacPrzyd 33.
  • – Period 1. O Rzymianach przed Monarchią. [...] wtym ze czasie częścią krolowie, częścią Burmistrzowie Rzymscy albo consules Romani panowali. IntrHist 33.
Znaczenia niepewne
1 a. 2:
  • Burmistrz / Magister ciuium, Cromer. [...] Maior magistratus [...] Consul [...] Tutor Reipublicae legitimus: Tutor Reipublicae annuus [...] Rector vrbis [...]. Kn 53-54.
  • Burmistrz / Consul [...] Bürgermeister. DasHünDict Ppiiij.
  • Burmistrz Consul. SłowPolŁac 5.
Związki niejednoznaczne względem znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • burmistrz stary:
    • Burmistrz stáry/ Exconsul [...]. Kn 54.