Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BUDOWAĆ SIĘ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
budować się  
lp 1. os. buduję się  
3. os. się buduje  
lm 1. os. budujemy się  
3. os. się budują  
lp m 1. os. budowałem się  
3. os. się budował  
lm zneut 3. os. budować się będą  
lp m 3. os. by się budował  
lm mos 3. os. by się budowali  
nmos 3. os. by się budowały  
Znaczenia
1. »być wznoszonym, stawianym, budowanym«
Rekcja: z czego, na czym, bez rekcji

  • ~ Młyn na wsi, który naprawy potrzebuje. Drugi za wsią, który się Jasieniem nazywa, ten po ogniu nowo się buduje. InwKal I 139.
  • ~ Kupiłem dwa place [...] dla obszyrności większey karczmy za Rzeką Mereczem ktora się dopioro [!] buduie. SapADiar 81.
Przenośnie
  • Chrystus Pan [...] naybárziey nam pokorę y cichość sercá zálecił/ áby się ná niey/ iáko ná fundámencie głęboko zásádzonym/ inne dobre uczynki budowáły.StarKaz II, 650
  • Umieiętnie tedy záżywaią Krolowie tey Zwierzchności Przywileiow [...] z czegoby Máiestatu Krolewskiego mocnieysze budowáć się mogły podpory.DanOstSwada I, 16
2. »stawiać, wznosić dla siebie budynek«
  • ~ To tesz ex vicinia przydam ze Wschowa w Murze tak zgorzała ze tylko koscioł katolicki został. Wielka szkoda y ruina. Budowac się bendą meo commodo. OpalKListy 263.
  • ~ Drogi pospolitey nikt sobie nie może przywłaszczáć y budowáć się ná niey/ ále wszytkim iest zárowno wolna do przeieżdżania. StarKaz II, 345.
  • ~ Barhutta pustkowie. Chłop jeden mieszka, ktory się buduje, ma wolnych lat 3, po ktorych wyjściu in anno 1666 płacić będzie corocznie fl. 40 dwiema także ratami. OpisKról 310.
  • ~ Czwarty gbur na czynszu zasiadł, ktoremu dana była wolność, żeby się budował do lat połczwartu. OpisKról 337.
  • ~ Komisarz Krolowej jej mci na to zesłany, do lat dwuch, a die 5 augusti 1661 od czynszu był uwolnił, aby się ludzie tym prędzej budowali i lądy swe osiadli. OpisKról 82.
  • ~ Staynie zastalismy gotowe y z podłogami, Bo iuz były błota wielkie iesienne budynki porząnne bo się oni słusznie buduią w obozach. PasPam 113v.
  • ~ A z 100 [...] pozyczyłem Panu ywanowi gotowymi pięniędzmi na Budynek kiedy sie Budował. KunReg 25.
  • ~ Budynek, jaki stoi, ten wszystek oddaję synowi z matką. Ponieważ ojcowskie zgorzały, nowo budować musiałem się. WłośćRoz 114.
3. przen.  »podnosić się moralnie, poprawiać się«
Rekcja: z kjogo czego, bez rekcji

  • ~ Biorę przykład z kogo v. Przykład/ Buduię się. Kn 32.
  • Buduię się z kogo/ Exempla nobilia subdunt alicui aculeos, Senec. Peto ab aliquo exemplum fortitudinis, Cicer. Traho ad exemplum aliquid, Vlpian. [...] Naśladuię. Exemplo optimi cuiusq; facio, Cicer. [...]. Kn 52.
  • – Zawczasu powiadąm ze wiecey iest swietych I bogoboynych ludzi niz takowych trzpiotkow Zaczym to Zakonowi szkodzic nie powinno. Rzecze mi kto zasz nie masz kaznodzieow wielkich I poboznych z ktorych by mogli sie budowac? OpalKSat 109.
  • – Myć Polacy buduiemy się z Páná, ze ták podłym bydlęciem iechał. MłodzKaz III, 341.
  • – Oczy nam się otworzą nad naszą ruiną i potrzebą reparacyi, tak aby się insze narody z niey budowały widząc trwałość, wspaniałość y regularitatem naszego budynku. LeszczStGłos 12.