Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

MĄDRY, MĄDR

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1616
Formy gramatyczne
lp M. ż mądra  
D. m mądrego  
N. ż mądrą  
lm M. mos mądrzy  
Znaczenia
1. »będący wynikiem czyjejś roztropności, dowodem rozumu, nacechowany mądrością«
  • Meum est nie lękliwą fantazyią Mądrego, Antecedanei Saeculi [poprzedniego wieku] Nasladowac Sentimentu. PasPam 145.
  • – Lecz po szkodźie Polak mądr. GdacKon 23.
2. »rozumny, roztropny«
  • – Zna zwierze, ryby, ptaki, drzewa, zioła, gady; Wie, skąd grom, piorun, skąd deszcz, skąd spadają grady, Krotce mówiąc, na ziemi zna się i na niebie; Wszędzie mądr, doma głupi, że sam nie zna siebie. PotWoj1924 71.
  • – Gdy bym iabył Męrzem tamtey Zony [...] z Nalazł że by ia nacię Sposobu że bym z Ciebie uczynił prawdziwego kapłona. y Potrafił wto że bys był Namiesnikięm Mądrego Orygenesa. PasPam 193.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Bogáctwá tę własność máią. Mądrego głupiem dziáłáią. KnAd 31.
  • Pięniędzmi bogactwy mądry władnié/ głupi iem służy. KnAd 837.
  • Pijanstwo mądremu baczenia odeimuié. KnAd 843.
  • – Powodzeniem ludzié spráwy miérzą/ nié mądrem baczęniem. KnAd 916.
  • Przede drzwiami bogatych błaznow, mądrzy zwykli siadac. JaśDict 117.
  • Mądry Medyk vpátruie, áby wątrobę chłodząc, nie záziębił żołądká. FredPrzysł C1v.
  • Kto z mądrymi chodzi, mądrym będzie, przyiáciel głupich, podobnym im będzie. BirkOboz 74.
  • Mądry oyciéc syná ma mieć głupiégo/ á bogáty vbogiego. KnAd 803.
  • Kto w dziesiąci leciech/ nie będzie nadobny/ we dwudziestu gładki/ we trzydziestu duży/ we czterdziestu mądry/ w piąciudziesiąt bogáty/ wsześciudziesiąt nabożny/ tedy iuz do śmierci tákim nie będzie. RysProv VII, 7.
  • Biáłagłowá grzeczna Wino mocne/ Z namędrszego vczyni błazna. ŻabPol B3v.
Podhasła

MĄDRY


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1632
Znaczenia
»człowiek rozumny, mądry«
  • Mądrzy powiedaią że kto Ma wolne Sumnienie ten wszelakie kalumniie y Ludzkie fałszywe mowy powinięn lekce wazyc. PasPam 148.
  • – Coz tedy na tym Swiecie Ludziom Chwałę rodzi Do wiekopomney Sławy Co wielu przywodzi? Fortitudo [dzielność] Tak mądrzy zgodnie powiedaią. PasPam 275.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Mądremu dość skinąć/ ostátka się domyśli. KnAd 461.
  • Podobáć się mądremu/ dość i iédnemu. KnAd 880.