Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

CECH

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: CECH, CZECH
Notowanie w słownikach
Słowniki notują cech
Formy gramatyczne
lp M. czech   || cech  
D. cechu   || czechu  
C. cechowi   || czechowi  
czechu  
B. czech  
N. cechem  
Ms. cechu   || czechu  
lm M. cechy   || czechy  
czechowie  
D. czechów   || cechów  
C. cechom  
B. czechów  
N. cechami  
Ms. cechach  
Etymologia
niem. Zeche
Znaczenia
1. »organizacja, stowarzyszenie rzemieślników miejskich jednej lub podobnych specjalności«
  • – Przyymuię do céchu/ do rády/ etc. Allego [...] in decurias [...] Cooptare Senatorem, in Collegium, in ordinem [...] Adscribo aliquem ad numerum, in numerum [...] Adscisco [...]. Kn 894.
  • – Kilkaliat musi robic y wedrowac po siełu miastach, potym sztuke robic wyborna tosz dopiero do Cechu przymągo. TrepNekLib 12.
  • – Drugie oszukania y Szalbierstwa, co korzenia wszeliakie bez ustaw sami wczechu [z]szedszysie iako zywnie chcą drogosc ustanowią y przedaią. TrepNekLib 9v.
  • Zunfft cech tribus. KusWeg O2.
  • – Iezli iednak inaczey bydz niemoze paratus iezdem demissis auriculis zastampic go kazawszy starszym Kusnirzom albo raczey całemu cechowi w Warszawie oszacowac go, co się stoi. OpalKListy 399.
  • – Czwarty Towarzysz wędrowny dał się wpisac [...] do cechu naszego Towarzyskiego. RegTow 105.
  • – Przy drzwiách wschodnich iest Ołtarz śś. Kryspiná y Kryspiniáná Uczennikow/ Mistrzow Cechu rzemięsłá szewskiego/ dziwnie bárzo piękney struktury. PruszczKlejn 17.
  • – Z jatek chlebowych cech piekarski według osiadłości teraźniejszej daje fl. 3 gr. 4. OpisKról 186.
  • – Káżdemu przytym zołdatowi, ktory rzemiesło iákie vmie, przez te dwanaście Niedziel bez przeszkody wszelkich Cechow rzemiosłá swego záżyć będzie wolno, ku swemu pożytkowi. FredKon 75.
  • Cech szewski daje zł 552, cech sukienników daje zł 110, cech krawiecki daje zł 90, cech kuśnierski [s] daje zł 60. InwKal I 758.
  • – Na vpisanie [syna] Do cechu dałem złotych [...] 4. KunReg 66v.
  • – A twe Vchwały y Czech Approbowali Ich Mosc PP Krzystof Czarneczki, y Walenty Raczkowski starostowie. KomonDziej 107v.
  • – Znac to non obscur ze ten y inne Czechy dla Vtaienia Wiekszey powinnosci niz sie w Inwentarzu pokazuie Praw dawnych nie Vkazały. KomonDziej 113.
  • – Tedy tez y My wszytkie te Decreta Commissarskie strony Czechow y Rzemiesnikow y Przywileiow ich Vczynione in toto approbuiemy. KomonDziej 113.
  • – Nakazali aby Kazdy Czech mistrz ze dwiema Młodszemi z Czechu Przysiegą tego poparli iako zadnego Przywileiu y powinnosci swey nie Vtaili. KomonDziej 113.
  • – Roku tegoz 1627 Dnia 14 February Vcciwy Czech Slosarski Zywiecki odłączywszy sie od Kowalskiego Nastał. KomonDziej 118v.
  • – Pąn Na Zywczu Dał Vcciwemu Czechowi Kowalskiemu Zywieckiemu Przywiley. KomonDziej 150.
  • – Krol [...] dał Przywiley Vcciwemu Czechu Tkalskiemu Zywieczkiemu Nowo Fundowanemu w Warszawie podpiszany. KomonDziej 169v.
  • Cech. 1) Zunft. [...] 1) corps de métier. [...] . T III 99.
2. przen. »zespół ludzi o podobnych cechach, obyczajach, poglądach; towarzystwo, stan«
  • – Ucieszna dziewko! Jużeś nam z cechu ubyła, Jużeś panieński wieniec z głowy położyła. SzymSiel 172.
  • – Gdy nas do wászey Konfederácyey kácerskiey záciągacie/ chcecie nas wpráwić do cechu onych olbrzymow/ ktorzy potopu przyczyną byli. BirkEgz 9.
  • – Atu p. plebeus zaraz wiechawszy pod chorągiew chcialbysie wcechu tem Towarzeszęm Sliachcicowi zwac. TrepNekLib 12.
  • – Z tey też to złości/ iáko iednegoż cechu ludzie/ dniá dzisieyszego [...] obwiniwszy go potwarzą swoią/ ná śmierć go osądzili. StarKaz II. 555.
  • – Przypadł z słojkami Febus swą osobą I z władzą silną nad każdą chorobą; Dyjana, pannie dziewica, przybyła I swego cechu od szkody broniła. MorszAUtwKuk 264.
  • – Herby Szláchty Koronney, y [...] Wielkiego Xięstwá, Litewskiego, gniazdá Cnot, háráktery, męstwá: Chciałbym pisáć, lecz siłá, pieniądzmi do Cechu W kupionych, lezie w pioro. PotPocz 15.
  • – Prędzey do piekła Wskoczyć się odwáżę, Niż z szatánámi przystanę do cechu. DrużZbiór 424.
Związki frazeologiczne

  • święty cech:
  • »niebo, zbawienie«
    • – Ciało w łaźni wymyją za godzinę ługi, Ale duszę, kto chce wniść do świętego cechu, Dłużej, niż siedm lat trzymać należy na blechu. PotFraszBrück I 461.
  • żydowski cech:
  • »zdziercy, skąpcy, lichwiarze«
    • – Drudzy bez regestrow do Zydowskiego cechu wstąpili; drą, łupią bez miłosierdzia. BirkNiedz 224.
  • z kimś trzymać cech (sz. zm.):
  • »sprzyjać, pomagać komuś«
    • – SA też iácyś duchowie dziwni/ ktorzy z ziemi Pospolicie bywáią/ więc między kruszcámi/ Ci z gorniki przy kruszcách iákby cech trzymáią. RoźOff H3v.
    • – [Bachus] Przeto z námi trzyma Cech á záwżdy nam w znoiu/ Vpalonym podawa chłodnego napoiu. RoźOff M.
  • marsowem bawić się cechem:
    • – Sam to przyznał Chodkiewicz Ktory iak się Marsowem począł bawic Cechem Nigdy tak wielkich, nigdy z tak ogromnem Echem sztuk ognistych, nie widział. PotWoj 73.
3. »członkowie cechów, towarzysze cechowi«
  • Cechy zmiasta wychodziły z Chorągwiami. MasDiar 136v-137.
  • – A Cechom dáli zá to insze pospolite, ktore były około Gymnasium, ábo rynku, ábo portu morskiego: tákże też targowe mieyscá. PetrSEk 31.
  • Cechy supplikowáli/ áby Rzemieślnikom Cudzoziemskim zákazano Rzemiesłá tu y po wszytkiey Angliey robić. MerkPol 26.
  • – Ognie rozne były y na wodach gorzały y Litery exprymowały ieno ze Wiatr troche przeszkadzał z Dział ustawicznie bito y Cechy dawały ognia. SobTDzien 3v.
  • – Postanowili [...[ aby [...] wezwawszy do siebie Miesczan Czechow y kazdego pospolitego Człowieka surowo przykazał iako by wedle taxy tey y Ceny rzeczy wszytkie przedawane były. KomonDziej 114.
  • – Tych Ktorych Starszyzna ich y Czechowie wszysczy przez Vota za Kandydatow podadzą, to iest na Radziecztwo szesci z Ktorych Czterech Na Woytowstwo Dwu z Ktorych iednego maią Panowie [...] approbować. KomonDziej 230-230v.
  • Cechy Wszytkie byli dawali Ognia. SapADiar 128.
4. »siedziba cechu«
  • Cech/ miéysce/ ábo schadzká/ [...] Conuentus opificū: vel domus conuentui opificum habendo destinata. Kn 59.
  • Curia Rathusz, Cech. SłowPolŁac 42.
  • Cech [...] 2. das Zechhauss. WojnaLust 60.
  • – Kilofy y Łopaty z Marami w Czechach chowano. KomonDziej 16v.
  • Cech. [...] 2) Herberge der Handwercker. [...] 2) auberge de métier. T III 99.
5. »zajęcie, zawód«
  • – Inszych sie rzeczy imie iako piwowarstwa Rybołostwa y inszych cechow tym podobnych. OpalKSat 95.
Podhasła

CECHAMI


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1621-1643
Znaczenia
»według kolejności reprezentacji poszczególnych cechów«
  • Céchámi. Tributim [...] per tribus. Kn 59.
  • – Tákże pod czás látá, ćwiczenie co Miesiąc, raz będzie skłádał z strzelbą, w bęben kazawszy vderzyć, áby do tarcze strzeláli Cechámi. FredKon 57.