Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BYT

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. byt  
D. bytu  
B. byt  
N. bytem  
Ms. bycie  
lm D. bytów  
B. byty  
N. bytami  
Ms. bytach  
Znaczenia
1. »istnienie, życie (również w wymiarze eschatologicznym); sposób życia i postępowania«
  • – Nie jednejśmy matki i nie jednej żądze: Ty wolisz przyjaciela, a drugi pieniądze. Co on dba, byle jeno swych bytów zażywał, Babkę głaskał a od niej pieniążki obrywał. Więc o młodsze nietrudno otrzeć oskominę, A mało-ć też nie lepiej co raz drzeć nowinę. SzymSiel 37.
  • – Człowiek od káżdego stworzenia ma cokolwiek/ od elementow byt/ od zioł wzrost/ od bydląt czucie. BirkNiedz 456.
  • – I nápełni domy twoje/ y domy wszystkich sług twojich/ y domy wszystkiego Egiptu: Czego nie widzieli Ojcowie twoji/ y Ojcowie Ojcow twojich od początku bytu swego ná ziemi/ áż do tego dniá. A odwrociwszy się [Mojżesz]/ wyszedł od Fáráoná. BG Wj 10, 6.
  • – Pijałeś [...] te gdańskie smoły, co naszym flisom dają byt wesoły. MorszAUtwKuk 55.
  • – Podwodzono I. Mći Księdza [...] czego on iako człowiek zacnie Urodzony, y wpráwdźie się kochaiący y cnoćie, uczynić niechćiał, iáko byt iego własny świádczy, ktory ná swoim mieyscu położony będźie. LubJMan 45.
  • – A Młodzik spadszy przykro zSwey naszieie szczytu I Pułrocza na Swiecie nie będzie miał bytu. PotWoj 98.
  • – Wszytek byt nasz y cała istota nasza / nie iest zgoła znas samych / lecz cale z łaski samego iedynego Boga. BujnDroga 6.
  • – Krol tego był wiádom, że ci vtrapiony Dobrowolnie byt wiodą Bogu poślubiony. DamKuligKról 38.
  • – Ta iedyna pociecha [...] zostáie że ten zacny Duch dla wielkich cnot swoich opusciwszy te śmiertelności, wrocił się bez pochyby do pierwszego bytu swego. DanOstSwada VI, 10.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • byt doczesny:
    • – Wszyscy ten byt doczesny: ten moment zywota, Choc krotki, y z szczyrego ulepiony błota, Taklubią. PotPer .
  • byt nieśmiertelny:
    • – Dusze ludzkie są nieśmiertelne, ktore nie umieráją oraz z ćiáłem jáko duch bydlęcy ktory ze krwią ginie, ále máją byt swoy nieśmiertelny. GdacPan 163.
  • śmiertelny byt:
    • – Dotąd w Miásto bronieł prześćia [...] Asz mu w tyle zrucono, połowicę mostu. Z tąd dostawszy wieczności, śmiertelnymi byty, Wzgardźi. PotPocz 122.
  • teraźniejszy byt:
    • – Zyiesz kto tak szczęsliwy pod tym niebem z Ludzi, Ze go zadna Fortuny Pokusa nie Łudzi, Zeby się kontentuiąc teraznieyszem bytem, Straty nie bał. PotPer 22v.
Związki frazeologiczne

  • dobry byt || lepszy byt:
    • – Tak tedy idąc az pod Lepel zazywalismy pewnie dobrego bytu. PasPam 154.
    • – Pad[l]i na dobry byt y obfitość wszystkiego w Obozach Tureckich. PasPam 276.
    • – To przystastwo widziało mi się dnięm iednem że to w dobrym bycie y takiego drugiego przez wszystkę Służbę niemiałęm Bo mi y wozami naładowano takiemi Specyałami iakich. Nie wobozie ale przy domowych tylko wczasach zazywaią. PasPam 82v.
    • – Im więcey tu z Łazarzem nędzował tym samym, Pewniejszy jest lepszego bytu z Abrahamem. PotFraszBrück I 512.
    • – Poległ w Poráżce; ma tám swoy dobry Byt. ErnHand 125.
  • szczęśliwszy byt:
    • – Ludźie y umieráią y rodzą się płácząc. Choć máią obietnicę, tyśiąc kroć niźli tu, Po zmartwychwstániu ćiáłá, szczęśliwszego bytu. PotPocz 176.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Poki żytá/ poty bytá/ wszák nie dáć od tego mytá. RysProv XIII, 2.
2. »warunki życia«
  • – Potrzeba, aby zwierzęta od wszelakiego bytu snadnie ponoszenia przyuczono. DorHipTur 57.
  • – Klnie się [...] iesli sobie bárdźiey nie smákował bytu, y dobrego chowania u Aeneaszá, a niżeli w własnym domu. OvOtwWPrzem 564.
  • – Snopki Tybrem rzekąk do nich spuscali Na ktore Krewni Weyrzawszy Wiele`sobie Na bycie y dobrodzieystwie wspominali. HerbOr .
Związki frazeologiczne

  • dobry, lepszy byt:
  • »zamożność, dostatek, wygoda«
    • – O dobry byt iákiego ná świećie Ludźie pragną/ tu w nászey (nie pytáy się) Hućie. RoźOff 180.
    • – Wolność rzécz nié oszácowána/ nié przépłacona Stoi zá dobry byt. KnAd 1256.
    • – Przy dobrym bycie, Czas kazi w sercu człeczym Cnoty. PotPocz 4.
    • – Lat kilka zimnemu służyliśmy Monarsze, y było to coś fatalne, żeśmy wszyscy szukali lepszego bytu, y lepszych Panow. DanOstSwada I, 141.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • (wariant I):
    – W dobrembycie wszytko idzie z mydłem. PotSyl 90.
  • (wariant II):
    – Psá dobry byt psuie, áni go odmieni, Pasztetu y dla kośći, odstąpi pieczeni. PotPocz 137.
3. »miejsce pobytu, przebywanie, mieszkanie«
  • – Iákoz im [czartom] prędko pozwolono bytu w tych wieprzách? BirkNiedz 121.
  • – Wroćił śię ná stáry byt. KnAd 541.
Związki frazeologiczne

  • bytem żyć gdzie:
  • »przebywać«
    • – Niobie bywáłá znáiomá Aráchne / w ten czás / gdy też sámá Pánną bełá/ A bytem w Meoniey / y w Sypilu żełá. OvOtwWPrzem 222.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe