Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

SEN

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI (jest w indeksie), Kn, T, L, SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:

Formy gramatyczne
lp M. sen  
D. snu  
B. sen  
N. snem  
Ms. śnie  
lm M. sny  
D. snów  
B. sny  
Znaczenia
1. »spanie«
  • Sęn/ spánie/ spik. Dormitio [...]. Kn 987.
  • – Przerwany w mym ciele sen [...] alteruie nie dużością wszystkie moie członki. AndPiekBoh 68.
  • – [Fryderyk] wszakże do pierwszego Prędko przyszedszy baczenia lepszego, Jak ze snu westchnął, a nie mogąc gadać od żalu począł często ręce składać I łzy hojnemi puścił źrzenicami Coraz na brata wzglądając oczami. BorzNaw 100.
  • Sen auktorów, przez który widział fest S. Anny. BorzNaw .
  • – W Swit sen ász do południá/ potym Fisygony/ Asz obiad Lukullowy y Bach rozrzewniony. W tym Muzyká i Tany. GawDworz 58.
  • – Za poduszkę jej trawa, za pierzynę Cień był dębowy, a szum z bliskiej wody smaku dodawał do snu i ochłody. Zefir jej suknią poddymał, a mali Kupidynowie naokoło igrali: Jeden jej włosy trafił, drugi w ucho Coś o miłości poszeptywał głucho. MorszAUtwKuk 159-160.
  • – We Snie, wgorączce lezącego trząsnęło mię cos zaramię. PasPam 279v.
  • – Noc nie dała snu na oczy choc podpiłęm. PasPam 75.
  • – Wszytkosen, wszystko mara, cokolwiek tuokiem Widzisz [...] Człowiecze: weSnie cię mysl, y twe serce bawi A ty głupi rozumiesz ze na istey iawi. Przetrzy iedno duchowne, przetrzy zeSnu oczy, Ktorec zbytnie Staranie, o tenzywot mroczy, A nie da podniesc głowy z grzechowego Betu. PotPer 26.
  • – Prawdziwa szczęśliwość. [...] Pryskáią Aquaedukty w bliskiey Cysternie Co przywodzi sęn niezmiernie A kiedy zimny Jowisz mrozow poruszy A ziemię śniegiem przypruszy. KochProżnLir 11.
  • – Od kłopotów, bankietów, gryzienia się ustawicznego ode dnia do nocy, do szczególnej przychodzę melankolii, która już mi tak cale sen odjęła, że nigdy godzin trzech przespać nie mogę. SobJListy .
  • – Niemiał Asswerus do snu appetytu. ChrośAm F2v.
  • – Przeciwko bezsenności mała rada moia, poniewaz lekarstwa sen sprawuiące więcey szkodzą niż sama bezsenność lub niespanie. BeimJelMed 32.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • strach we śnie:
    • strach we śnie; strachy nocne. das Auffahren, Schrecken im Schlaf. l'epouvante nocturne; le soursaut en dormant. T III 2176.
  • przez sen:
    • – Widziałem przez sen niebo przepadziste, W którym obłoki igrały ogniste, Turkusową się przeplatały barwą I smaragdową malowały farbą. BorzNaw 48.
    • – Uciekł od zony y wyiechał do Polski z Pułkiem Piaseczynskiego powiedaiąc potym ze przez Sęn y Naiawie iak by mu cos za uchem wołało odstąpiłes Boga. PasPam 70v.
  • sen ustawiczny:
    • – Przychodzą więc wielkie descensy; ktore potym nagłą śmierć [...] ábo sen vstáwiczny/ y bezmierny [...] zá sobą przywłoczą. SykstCiepl 147.
  • smaczny sen:
    • – Nie bawiąc się wszyscyśmy posnęli, A sen na oczy barzo smaczny wzięli. BorzNaw 102.
    • – Są niezbożni Chrześcianie, osobliwie puszczeni na wszystkie nefas, mianowicie na złodzieystwo; ktorzy maią dla siebie czarowniczy sposob, od diabła Autora wszelkiey złości inspirowany; że pewne nosząc signa, albo mowiąc słowa Swięte, ale non ad hunc finem ordynowane, w cięszkich mękach, torturach, w kręceniu w koła, nic boleści nie czuią, nie gadaią, snem smacznym wtedy złożeni bywaią, nic na kwestye nie odpowiadaiąc, á to słowa zawiesiwszy przy sobie owe bluźnierskie: [...]. ChmielAteny III 267.
  • sen morzy kogoś:
    • Sęn mnie morzy/ spać mi się chcé [...] v. Drzęmię. Kn 987.
  • sen twardy:
    • Sęn twárdy/ vide Niéprzébudzony. Kn 987.
  • sen plugawy:
    • Sęn plugáwy/ lubiéżny [...]. Kn 987.
  • pomazanie przez sen:
    • – [...] pomazanie przéz sęn Kn 987.
Związki frazeologiczne

  • snem śmiertelnym zawrzeć oko:
  • »umrzeć«
  • ryby przez sen łowić:
  • »oddawać bezwiednie mocz podczas snu«
    • ryby przez sen łowić; w łożku ryby w nocy łowić ins Bett pissen. pisser au lit. T III 1948.
  • porwać się ze snu (sz. zm.):
  • »ocknąć się nagle«
    • – Trzeba się nąm koniecznie ze Snu porwać odstąpiwszy tez pro tempore [na razie, chwilowo] wczasow domowych. PasPam 231v.
    • Porwawszy się ze Snu iak dopadł konia tak tez zaraz y w rzekę prosto skoczył. PasPam 90.
  • snem śmiertelnym zawrzeć oko:
    • – Arcybiskup Prazmowski Snęm Smiertelnym zawarł oko. PasPam 245.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Przéz sen bogáty. KnAd 949.
2. »to, co się komuś śni; marzenie senne«
  • Sęn to co śię śni/ Somnium [...]. Kn 987.
  • – Senna nauká/ do snów wykładánia służaca [...]. Kn 987.
  • – Aż mi sen wdzięczny te przysługę sprawił, Żem swą dziewczynę całował bez trwogi I w jej gładkości myśli moje bawił. MorszAUtwKuk .
  • Sęn to ty iakis powiedasz niewierzę ia temu. PasPam 225.
  • – Brata Dauletem: Mnie zwano Xifilem. porwie się w rzeczy poprawując suknie, Wychodzi chyzo y ramiona scisnie, A łza mupo łzie prądem z oczuprysnie. Potym sam z sobą: Przebog sen czy czary, Wzdyc Xifil umarł?. PotSyl 104.
  • – Ieżeli chcesz zwyciężyć bestye, y wszelkie sny tłumaczyć, y przyszłe rzeczy opowiadać, weś kamień, ktory się zowie Esmundus, abo Asmadus. AlbSekr 248.
  • – Ci [przepowiadający przyszłość] są albo Czarownicy [...] albo Snow wykładacze, albo Astrologowie, czyli kalendarznicy. BystrzInfAstrol 13 nlb..
  • – Do rozeznania tákich snow y niby obiawienia, czy są z Pana Boga, nie kmoszek álbo Baiaczow; ále ludzi rostropnych Swiętych zażywáć trzeba. BystrzInfAstrol 20 nlb..
  • – Zgoła według tych baiecznych prognostykow y explikácyi snow rożnych y przeciwnych sobie wysnić by się powinna śmierć prędka y życie długie. BystrzInfAstrol 21 nlb..
  • – Wykładający sny tłomacz snow, sennik, bay co sny wykłada. DanKolaDyk II, 504.
  • – Smutnego cieszył Podczaszy w tey mierzę [!], Wszak to sny były nie proroctwa żadne Ty złoż cięszkości na czasy cholerzę [!]. Rzadko sny kiedy bywaią wykładne, Choć niewiem iakie mawia kto Pacierze. To go nie minie. Co raz wielowładne, Postanowiły na Niebie wyroki. Ztąd y ty niedbay na sny, na proroki. ChrośJóz1745 H7.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • wykład snu:
    • – A przetoż wydany jest ode mnie dekret, aby przywiedziono przed mię wszystkich mędrców Babilońskich, którzyby mi wykład snu tego oznajmili. BG Jk Dan, 4, 6.