Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

BEZPIECZNY, BEZPIECZEN

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: BEZPIECZNY || BEZPIECZEN, BEŚPIECZNY || BEŚPIECZEN, *BIEZPIECZNY
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. m bezpieczny   || beśpieczny  
ż beśpieczna   || bezpieczna  
n bezpieczne  
D. m bezpiecznego  
ż bezpiecznej   || beśpiecznej  
n beśpiecznego   || bezpiecznego  
C. ż bezpiecznej  
B. m nżyw bezpieczny   || beśpieczny  
ż bezpieczną  
n biezpieczne   || bezpieczne   || beśpieczne  
N. m beśpiecznym   || bezpiecznem   || bezpiecznym  
ż bezpieczną  
n bezpiecznym  
Ms. m bezpiecznym   || beśpiecznym  
ż bezpiecznej   || beśpiecznej  
n bezpiecznym  
lm M. mos bezpieczni   || beśpieczni   || bezpieczny  
nmos beśpieczne   || bezpieczne  
D. bezpiecznych   || beśpiecznych  
C. bezpiecznym  
B. mos bezpiecznych  
nmos bezpieczne  
N. bezpiecznemi   || bezpiecznymi  
Ms. bezpiecznych  
lp M. m bezpieczniejszy   || beśpieczniejszy  
ż bezpieczniejsza  
n bezpieczniejsze  
D. ż bezpieczniejszej  
n bezpieczniejszego  
B. m nżyw bezpieczniejszy  
ż beśpieczniejszą  
n bezpieczniejsze  
N. m bezpieczniejszym  
ż bezpieczniejszą  
Ms. n bezpieczniejszym  
lm M. mos bezpieczniejsi  
nmos bezpieczniejsze  
C. bezpieczniejszym  
B. nmos bezpieczniejsze  
N. bezpieczniejszemi  
lp M. m najbezpieczniejszy  
ż najbeśpieczniejsza   || najbezpieczniejsza  
n najbezpieczniejsze  
D. m najbezpieczniejszego  
N. m najbezpieczniejszym  
ż najbezpieczniejszą   || nabezpieczniejszą  
lp M. m bezpieczen   || beśpieczen  
Znaczenia
1. »niezagrożony, nienaruszalny, spokojny o co, pewny czego; nie powodujący zagrożenia«
  • – Pragnął [Astolf] się znowu wrócić do ojczystej strony, Tak, jako mu otuchę była uczyniła Ta, co sprosną Alcynę w boju zwyciężyła, Obiecawszy mu drogą jako nałatwiejszą Odesłać go w jego kraj i nabezpieczniejszą. ArKochOrlCz III 333.
  • – Oboz swoi abyzmy byli bespiecnieiszemi okopalizmy. MarchŚcibHist 11.
  • – W onych rozmowach nic sie nie sprawiło, tylko ze sie tego ustrzegło ze bespieczny ci co rozmawiali wrocili sie do obozu. MarchŚcibHist 12.
  • Béspiéczny/ wolny od niébéspiéczeństw/ béz piéczy/ Tutus locus […] Tutus ad omnes ictus […] Tutus aduersus pericula, […] Securus abs, & securus à metu […] Innoxius à curculionibus […] Vacuus periculo. Kn 20.
  • – Ludziom słuzebnym i woiennym ma bydz wolne i bezpieczne odeyscie, i nie maią byc zatrzimani. VorLetSkarb 126.
  • – Urodzony Zaleski wziąwszy przestrogę Iz nie mogł zostawac zdrowia swego bespieczen Uciek się do nas. DekrŻmud 217a.
  • – Dziedzictwo od wszech otrzymał [Otwinowski] bezpieczne Najazdów prawnych i wszelkiej dzielnice. MorszAUtwKuk 148.
  • – Te tedy mieysca ostrozny przepłynąwszy Ulisses rozumiał ze iusz bezpieczen będzie. PotPrzyp 8.
  • – A iż kázdego Krolestwá summum stabilimentum iest/ mieć záwsze pieniądze/ áby in casu ingruentis periculi, było się do czego rzucić/ expedit Reipublicae, áby Generálne Czopowe/ od tych Napoiow/ ktore ná szynki idą/ Vchwalone były/ choć iákie nie wielkie, áby perpetuo currat, ktore Quártałámi áby do Skárbu oddawáne było/ y ieden go stroż ten pospolity strzegł/ y pilnował/ náznáczywszy ktore in meditullio Regni mieysce beśpiezne [!] y poufáłe. FredKon 80.
  • – Bo gniew Páński wyrwie się nagle, á gdy będziesz naybespiecznieyszy przydzie ná cię porażká. GdacPan 157.
  • – Ieżeli stánie summá rowna liczbie dáney, z ktoreyeś wyciągał Sciánę Kwádratową; bądź bespieczny o dobrym wyráchowániu. SolGeom III 152.
  • – Nawet od samegoż Woyska naszego nie iesteśmy beśpieczni. LeszczStGłos 111.
  • – BASTON […] ON DIT aussi Estre bien assuré de son baston […] MOWIĄ też być bespiecznym pewnym o lasce swoiey, kiedy kto ma dobrych poplecznikow tego co mowi albo czyni, y kiedy kto iest pewny o skutku dobrym imprezy iákiey. DanKolaDyk I, 179.
  • – Kiedy zas drugiego dnia ospa wykwita, y znowu ginie, y znowu się pokazuie, to rzecz nie barzo bezpieczna dla pacyenta. BeimJelMed 62.
  • – BAZYLISZEK […] Náturalne odium ma ten Wąż z Łásicą y Rutą, dla tego te zwierzątká w pysk bierą rutę, iáko oręże nań mocne, á ták od iádu BAZYLISZKA bespiecznemi zostáią. ChmielAteny I I, 498.
  • Bespieczny, Bezpieczny. [...] 4) sicher als ein Gefängnisz. [...] 4) seur comme une prison, un lieu de secureté. [...] 4) na bezpieczne go wsadzono miejsce. T III 34.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • na bezpieczne:
    • – W tey porze nápadł DAWID na Amálecyty, Herszt ich śpi bespieczne, iako woł zabity. DrużZbiór 71.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Wiele słucháć/ rzecz bespieczna. RysProv XVII, 6.
  • – Gdy się co tráfi wątpliwego/ czyń co iést béspiéczniéyszego. KnAd 233.
  • – Lépiey być béspiécznem/ niż śmiáłem. KnAd 436.
  • – Miéysce społéczne/ ma być béspiéczne. KnAd 492.
  • – Poséł wszędy iést béspiéczny/ wszéch narodow wyrok wiéczny. KnAd 902.
  • – Vbogi wszędy béspiéczny. KnAd 1188.
  • – Dołem lepiey; niskie rzeczy bezpiecznieysze, prov. 1) mit Demuth kommt man überall durch. 2) wer niedrig sitzt/ fällt nicht hoch. 1) l'humilité passe par tout. 2) d'un bas lieu on ne tombe pas haut. T III 243.
Przenośnie
  • Nie niewola w małżeństwie, ale myśl beśpieczna, Ale uciechy miłe, ale zgoda wieczna.SzymSiel 61
2. »taki, na którego można liczyć, na którym można polegać, niezawodny, skuteczny«
  • – RABIN. Ktoraż iednák z tych [religii] ma bydź gruntownieysza y bespiecznieysza? THEOLOG. Ktora od Bogá dána iest. KorRoz 3.
  • – Rolnictwo przecie iak tak lub dochod ma mnieyszy Ale tez bespiecznieyszy. Kupiecki zarobek Lub prostszy lec niepewny. OpalKSat 95v-96.
  • – Dla obrony y ochrony Całosci wszytkiey Rptey nad Fortece dobrze warowną, munitią armatą y ludzmi opatrzoną Niemasz nic pozytecznieysze[g]o y bespiecznieysze[g]o. NarArch 34.
  • – I Chodkiewicz tesz nie był tak nazbyt uporny Woli sposob bespieczny nizeli Pozorny. PotWoj 95.
  • – Na ten czas bowiem poznaią krolowie nasi, że naybespiecznieysza podpora ich Tronu, chwała y szczęśliwe panowanie, nie zawisły, tylko od utrzymania wolności. LeszczStGłos 6-7.
  • – Do osiągnienia tego końca zbawiennego […] Naypewnieyszym y naybespiecznieyszym iest srzodkiem zakonne Powołanie. MikSil 199v.
3. »śmiały, odważny, zuchwały«
  • – Pátrzże tedy, Jáko cię beśpiecznym uczynić może. Umysłu twego mężność. […]. Ják odważnym? LubSŁapAdw 33.
  • – Żartów grubych zaniechaj i bezpiecznej mowy. SaadiOtwSGul 38.
  • – Myślę ustawnie, skąd to w pospólstwie szemranie, Skąd wzięli tak biezpieczne niedawno pytanie O królu narodzonym nowo w ty krainie. Jak widzę, ta nowina tem bardzi to słynie: Każdy mówi, iż taki król się miał narodzić, Który ich ma z niewolstwa wszytkich wyswobodzić. DialKrótOkoń 91-92.
  • Béspiéczny/ niélękliwy/ Securi animi homo […] Otiosus animus. Kn 20. Puścił bespieczny żeglarz swe żagle łákome. Kn 20.
  • – Puścił bespieczny żeglarz swe żagle łákome. OvOtwWPrzem 11.
  • – Z Murow pioronámi bili I nieprzyiacioł bespiecznych gromili [obrońcy Jasnej Góry]. OblJasGór 28v.
  • – Mowę twą dla dawney mey ku tobie miłości Znoszę, y niekarzę twey bespieczney śmiałości. DamKuligKról 13.
  • – Skromnych postępki miałam za prostotę, Bezpiecznym w mowie czyniłam sromotę. Dziś o mój Boże jawnie mi to płacisz, Kiedy mój żywot z srogą troską bracisz [lament panny oszukanej w małżeństwie]. ZbierDrużWir I I, 153.
  • – Taką bespieczną mową poniekąt zalterowany y rozgniewany Iuliusz wkrotce sie sam w sobie usmierzył. SzołHist 19.
  • Bespieczny, Bezpieczny. [...] 3) frey, vertraut. [...] 3) libre, franc en conversation. [...] 3) bezpiecznym na krola się targnął ięzykiem; bezpieczny to barzo ze mną postępek. T III 34.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • – Im kto głupszy/ tym bywa bespiecznieyszy. RysProv V, 4.
4. »lekkomyślny, niedbały«
  • – My iákoby żadnego sądu nie miáło być/ tákesmy bespieczni/ áni sumnienia swego rozbieramy. BirkNiedz 16.
  • – A to niedawno tu przyiazn nasza z Moskwą, a iuzezmy tak bespieczni ze z obozu naszych wieksza częsć w Moskwie zawsze bywa. MarchŚcibHist 28.
  • – Będę teraz záżywał świátá, poki mi służą látá. Y tákci ludzie bespieczni kwiát młodości swojey Dyjabłu ofiárują, á drożdże stárości dopiero Bogu ofiárowáć obiecują. GdacPan 167.
  • – I ciebiez to wczesna Stolicą [!] Bogow […] bespieczną Ucieczką wszytkich postronnych Krolow y Monarchow, barzo marnym strachem opłoszeni […] Rządcowie twoi w tym razie odbiegli? SzołHist 16.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Zakonnik w Celli/ Zołnierz we zbroi/ Człek przy prawie. Bespieczni są. ŻabPol B1v.
Użycia metajęzykowe
  • - Béspiéczny iéstem/ [...] Otiosus, [...] Animo iam nunc otioso esse impero [...] In tuto esse, [...] In tranquillo esse. Kn 20
  • - Bespieczny/ Liber […]. Otiosus, Securus, Tutus […]. Frey/ ledig/ muessig/ ohn Sorg/ sorglosz/ ruhig/ sicher/ wol verwahrt. DasHünDict Oo iiij
Podhasła

BEZPIECZNA


w funkcji predykatywnej

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
przed 1624
Znaczenia
»jest niegroźne, jest niezagrażające«
  • – Poczwarte osobliwie/ áby purguiące lekárstwo było dáne/ gdy rzecz iest wątpliwá/ ábowiem ieśli chorobá przez się śmiertelna iest/ bespiecznieysza iest nie purgowáć ich/ áby potym śmierći ná lekárzá nie złożono. CiachPrzyp Hv.
  • – Coraz kazano z chorągwiami skoczyć, a skakać, ile konnemu, nie zawsze bezpieczna. OpalŁCoś 251.
  • – Nie wiem, jeśli bezpieczna i przystojna między różne wojska jednej się prawie puszczać białejgłowie, bez słusznego sługi i bez statecznej białejgłowy. SobJListy 194.