Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

*NIEPRZYJACIEL

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: post 1616
Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   nieprzyjaciel
D.   nieprzyjaciela
C.   nieprzyjacielowi
B. uż. żyw.   nieprzyjaciela
N.   nieprzyjacielem
Ms.   nieprzyjacielu
liczba mnoga
M.   nieprzyjaciele
D.   nieprzyjaciół
N.   nieprzyjaciółmi ||   nieprzyjacioły
Znaczenia
1. »wroga armia; wrogie państwo«
  • – Chorągiew tez ktora wyszła z wody to zaraz na Nieprzyiaciela skoczy. PasPam 62.
  • – Widzieli Szwedzi swoie Okaleczenie y Szkodę większą nizeli uczynili nieprzyiacielowi. PasPam 69.
  • – Uprzykrzyła się nąm Woyna z Nieprzyiacielem zachciało się nąm sprobowac samym z sobą. PasPam 187.
  • – Nasi radzi nie radzi musieli straktowac z Nieprzyiacielem Stanęy tedy Traktaty z Turkami. PasPam 248.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • nieprzyjaciel duszny:
  • »wróg duszy«
    • – Iezeli Chrystus Pan dnia dzisieyszego zburzył Regnum Nieprzyiacioł Dusznych toc y nam trzeba Starać się że bysmy burzyli Regna Nieprzyiacioł Cielesnych. PasPam 67v.
2. »przeciwnik, wróg«
  • – Rzekł [Saul]: O pełny wszelkiej zdrády i wszelkiej przewrotności, synu dyjabelski, nieprzyjacielu wszelkiej spráwiedliwości! nie przestánieszże podwrácać prostych dróg PAńskich? BG Dz 13, 10.
  • – Azem powiedział że się polakom tego ieść niegodzi bo by nam psi nieprzyiaciołmi byli Gdyz to ich potrawa. PasPam 56.
  • – Maszty lecą zagle na morze spadaią człowiekowi zas y człowiek Nieprzyiaciel [i] woda Nieprzyiaciel. PasPam 69v.
  • – Od Zaczęcia Słuzby moiey ponosząc wszystkie Insulty Nieprzyiacioł Oyczyzny z niezamarszczonym okiem [...] niewidziano mię nigdy za Szeregiem. PasPam 121.
3. »żołnierz wrogiej armii«
  • – Konia prowadzi Towarzysz mowię do Niego iam nieprzyiaciela z konia zwalił a ty go bierzesz. PasPam 95v.
  • – Wziąc zywcem Nieprzyiaciela iuz nic więcey niezrobic Significat. PasPam 108.
  • – Wezmiec konia Nieprzyiaciel Staray że się ty że by my [byś mu] odebrał dwoch. PasPam 114.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Afekt naylepszemu Nieprzyjaciel rozumowi (ba y Sumnieniu). DobrGram 379.
  • Stáry zálotny/ Bogáty łákomy/ Vbogi pyszny. Bozy, y ludzki nieprzyiaciel. ŻabPol B1v.
  • – Odstąpił Nieprzyiaciel od Troscianca y poszedł ku Humaniu, a mytez trzymaiącsię przypowiesci starey, uciekaiącemu Nieprzyiacielowi most buduy y tak z pod Ładyzyna znowu Woysko naswoie poszło Consistencye. DrobTuszInf 24.
  • Z nieprzyiacielem vmrzeć nie żal. RysProv 90.
  • Naypodleyszego nieprzyiacielá nie trzebá lekce ważyć. RysProv 58.