Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

FANTAZYJA

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
Kn, T, L, SWil, SW, SJP (fantazja)

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI (?)


Najwcześniejsze poświadczenie: 1656-1688
Formy gramatyczne
lp M. fantazyja  
D. fantazyjej  
C. fantazyjej  
B. fantazyją  
N. fantazyją  
Etymologia
łac. phantasia
Znaczenia
1. »animusz, ochota; odwaga«
  • – Iak tylko mogłęm Horęzem władnąc niedopusciłami fantazyia moia, Servire [sc. panem] ob Domoni [śłużyć dla chleba pańskiego]. PasPam 147.
  • – Więm że tam Ludzie zdobrą Fantazyią niebyło było bez rozlania krwie. PasPam 170.
  • – Dziękuię zadobrą Fantazyią. PasPam 174.
  • – Iam sobie pił na Fantazyią y czeladzi swoiey dawać kazałęm. PasPam 229v.
  • – Krol z taką iechal fantazyią własnie iak popewne y nie omylne zwycięstwo Bo zaraz y Historykow Aretalogow że by iego y Narodu Polskiego dzieła pisali y głosili zaciągał z Sobą. PasPam 259v.
  • – Iest Serce y Fantazyia co y przed tym [...] iest ochota do Usługi Oyczyzny taka albo ieszcze Lepsza. PasPam 269v.
  • – Gdy Woyska staną w zwykłey bataliiey Ia niewygodzę swoiey fantazyiey. PasPam 51.
  • – Wosobach naszych widział ieszcze Swiat nieumarłą przodkow naszych Sławę y Fantazyią. PasPam 58.
  • Fantazya iest we wszystkich bestyach, iedne maią lepsze wrazenia na niey nizli drugie. T III 332.
  • Fantazya [...]. T III 332.
Związki frazeologiczne

  • ponapijać do fantazyjej:
  • »pić dla animuszu«
    • ~ Znowusmy potrosze po napiiali do twey Fantazyiey. PasPam 170.
  • pić na fantazyją:
  • »pić na poprawienie humoru«
    • Pili tedy na Fantazyią tancowali węseli byli. PasPam 202.
  • komuś przybyło fantazyjej:
  • »ktoś stał się bardziej pewny siebie«
    • – Krolowa umarła Przez ktorey zescie wielki Filiar Francuzom upadł. A tym ktorzy temu kontradykowali przybyło Fantazyiey. PasPam 202.
2. »duma, ambicja; usposobienie«
  • – Stanął tedy Marszłkięm Swiderski człowiek prosty y szczery Substirutem zas Borzęcki Porucznik Chorągwie Pancerney. Człowiek uczony fantazyiey gorney. PasPam 115v-116.
  • Meum est [moim zwyczajem jest] nie lękliwą fantazyią Mądrego, Antecedanei Saeculi [poprzedniego wieku] Nasladowac Sentimentu. PasPam 145.
  • – Bo ta fantazyia zęmną się iuz urodziłaa ze zawsze durum contra [upór na upór]chocby się nad sadzić dobrocią zas tak zazyie iako chce chocby z swoią szkodą. PasPam 169v.
  • – Stali tedy Circa hoc Spectaculum [wokół tego widowiska] Ludzie roznego Gatunku y rozney Fantazyiey. PasPam 189.
  • – Wspominał mowy zyczliwych konsyliarzow a po tym apprehensyia desperacyia iuz nie był tak Węsołey Fantazyiey ia ko przedtym. PasPam 227v.
  • – Iuz niebył tak węsoły Fantazyiey ia ko przedtym. PasPam 227v.
  • – Czyńcie znami co wam fantazyia kaze kawalerska. PasPam 58-58v.
  • Fantazya w nim [w wojewodzie] była że nie chciał się kłaniać ale zeby do Niego Samego ta regulowała się sława ufaiąc w Bogu porwał się y Dokazał. PasPam 61v.
  • – Czemu Słowik melodyino spiewa a nie wrobel? Słowik ma wiele muszkulow w gárdle ktorych wrobel nie ma y inne ptástwo, y ták barziey rozmáicie może głos odmieniáć ma też spokoynieysze fantazye. TylkRoz 185-186.
Związki frazeologiczne

  • być jakiejś fantazyjej:
  • »mieć jakieś usposobienie, charakter«
    • – Matka takze lubo mię iednego miała Syna, ale była tey Fantazyiey że od naywiększych y Niebespiecznych Okazyi nigdy mię nie odwodziła. PasPam 123.
    • – Y ci od Owieczek tobie zleconych wilka nieodpędzą y owszem bardziey ie Sami pokąsaią bo takiey iako y ty Fantazyiey. PasPam 196.
3. »zamiar, zachcianka«
  • – Krolowa Ludwika tedy Pani uwzięta y swoiey Fantazyiey mocno dopinaiąca [...] wpadła w aprensyią zachorowała iakos po białey Niedzieli [...] y umarła. PasPam 202.