Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GARNIEC

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: GARNIEC, GARNEC
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. garniec   || garnec  
D. garca   || garnca  
C. garcowi  
B. garniec  
N. garcem  
Ms. garncu   || garcu  
lm M. garce   || garnce  
D. garnców  
garncy   || garcy  
B. garnce   || garce  
N. garncy  
Ms. garncach   || garcach  
lpdw M. garca   || garnca  
Znaczenia
1. »duży garnek, gar«
  • – Wykopać dół w ziemi, wstawić weń garnek mały, któryby dziurą obłapił dno u wielkiego garnca, i oblepić glinę z paczesiami wszystek wielki garniec i pokrywkę. OstrorMyślTur 22.
  • – A mowili do nich Synowie Izráelscy: Obysmy byli pomárli od ręki Páńskiey w ziemi Egipskiey gdysmy siadáli nád gárncy mięsá: gdysmy się nájadáli chlebá do sytości: bo teraz wywiedliście nas ná tę puszczą/ ábyście pomorzyli to wszystko mnostwo głodem. BG Wj 16, 3.
  • – Albowiem ták powiedział PAN Bog Izráelski: Mąká z gárncá tego nie będzie strawiona; áni oliwy z tey bánki ubędzie/ áż do dnia/ gdy PAN spuści deszcz ná ziemię. BG 1Krl 17, 14.
  • – Abowiem obyczaj Kápłanow ten był około ludu: ktokolwiek spráwował Ofiáry/ przychodził sługá Kápłáński gdy wárzono mięso/ májąc widełki o trzech zębách w ręce swojey. Y wrażał je w státek álbo w kocieł/ álbo w panew álbo w gárniec á coklowiek wyjął widełkámi/ to sobie brał Kápłan. Ták czynili wszystkim Izráelczykom ktorzy tám do Sylo przychodzili. BG 1Sm 2, 13-14.
  • – Przetoż ták mowi pánujący PAN: Biádá temu miástu krwáwemu/ gárncowi w ktorym zostawa przywárá jego/ z ktorego/ mowię/ przywárá jego nie wychodzi: po sztukách/ po sztukách wyciągaj z niego, nie pádnieć nań los. BG Ez 22, 28.
  • – A jedzą mięso ludu moje[g]o/ á skorę jich z nich zdzieráją/ y kości ich łamią/ y rąbią je jáko do gárncá/ á jáko mięso do kotłá. BG Mi 3, 3.
  • – Y piekli báránki Wielkonocne ogniem/ według zwyczáju: á inne rzeczy poświęcone warzyli w gárncách/ y w kotłách/ y w panwiách: y rozdawáli spieszno wszystkiemu pospolstwu. BG 2Krn 35, 13.
  • – Przetoż wyszedł jeden ná pole áby zbierał ziołá/ y ználazł mácicę polną/ á názbierał z niey owocow polnych pełen płaszcz swoj/ á przyszedszy nákrájał ich w gárniec kásze; bo tego nie ználi. Y wylali mężom onym áby jedli. A gdy jedli onę kászę/ záwołáli/ y rzekli: Śmierć w gárncu/ mężu Boży! y niemogli jeść. Y rzekł: Przynieście sami mąki: á wsypawszy ją w gárniec rzekł: Náliey ludowi/ y jedli: y nie było nic więcej złego w gárncu. BG 2Krl 4, 39-41.
  • Gárnéc/ vel Gárniéc/ garnék wszéláki gliniány. Olla [...]. Kn 186.
  • – Wszákże y Philomellá/ skoczywszy zárázem/ Wyostrzonym/ gardziel mu/ przeżnęłá/ żelázem; Y członki porąbáłá/ ná poły żyiące/ Y ieszcze w sobie duszę potrosze máiące: Ktorych część/ zaraz w gárcách miedziánych wárzono/ Część przy ogniu ná rożnách żeláznych pieczono: Y gmách wszystek zsiniáłą krwią był splugáwiony. OvOtwWPrzem 247.
  • – Hałła Tatarskie, iaki wrzące garce Bełkot czynią. PotWoj 82.
  • – Kazałem spory garniec miodu wystawic bo tam wina Złe nasypałęm gwozdzikow Imbieru tomtak pił Iakęm kąsek otrzezwiał iuż mi się tez iesc poczęno zachciwać. PasPam 67.
  • – A o Ręku co mówić? To: że pożyczane V Praczek/ v Kucharek: bo pozawiane. Jakby garce/ abo więc/ iachtele myć miały. ŁączZwier D4v.
  • Garce robotnika żup bocheńskich z woli najj. k. j mci abrogantur, aby żaden nie ważył się onych z dołu wynosić, ale na dole one na miejscu od żupy naznaczonym nabijać mają, a za to zapłatę z żupy co tydzień odbiorą. InsGór 80.
  • Garnec, g. garnca. Garniec, g. garca. 1) grosser Topf zu unterschiedenem Gebrauch. [...] grand pot, un vaisseau à divers usage. [...] garniec gliniany, miedziany. T III 364.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • garniec na nogach:
    • Gárnéc ná nogách/ Chytropus [...] Tripes olla. Kn 186.
    • garniec na nogach. Koch-Topf mit Füssen. marmite. T III 364.
  • garniec żelazny:
    • garniec żelazny. eiserner Topf. houle. T III 364.
  • garniec miedziany:
    • Gárnéc miédziány/ ábo kociéł do wárzenia. Cacabus stanneus. [...] Cacabus argenteus [...] Cucuma. [...]. Kn 186.
  • garniec trzewiowy:
    • Garnéc trzéwowy/ stálowy/ do drobék bydlęcych. Zema, ae. Trebellio, Seruio i. cacabus [...]. Aula ahenea [...]. Kn 186.
  • garniec gorzałczany:
    • – W kuchni garniec gorzałczany z pokrywką, rurnicą [...] alembik z rurniczką o jednej rurce. InwKal I I, 198-199.
  • garniec stalowy:
    • Garnéc trzéwowy/ stálowy/ do drobék bydlęcych. Zema, ae. Trebellio, Seruio i. cacabus [...]. Aula ahenea [...]. Kn 186.
Związki frazeologiczne

  • jako w garcu:
  • »zamęt, zamieszanie«
    • – A tu iako w garcu iuz się samo Corpus potyka. Litwa na lewym skrzydle tak że nieproznuią. PasPam 95.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • (wariant I):
    Vderz w gárnéc dźwięk go wyda. KnAd 1161.
  • (wariant II):
    Uderz w garniec dźwięk go wyda. an der Rede erkennet man einen Narren. on connoit les foux aux paroles & les ânes aux oreilles; au parler le bon cerveau. T III 364.
  • Kocioł gárncowi przygania. KnAd 1031.
od przysł.: Przyganiał kocioł garncowi, a sam smoli.
  • (wariant I):
    ~ Tak kocioł garcowi Przygania i dojmuje, balbierz – balbierzowi. ŻałRokLub 159.
  • (wariant II):
    ~ [...] życzyłbym, żeby kocieł gárcowi w tey mierze nie przygániał, gdy obay smolą. BystrzPol M br.
Przenośnie
  • Cóż jest głowa? gęstego pełen garniec błota [...] Oczy? bańki łez, które rzewnym płaczem cedzą, Ledwie się o frasunku od serca dowiedzą.PotFrasz4Kuk I 407
2. »miara objętości«
  • – Na same pany [dano] po cztery czarecki zgorzałki, garnec miodu cadzonego, garnec piwa, dwa kołacza, dwa chleby półgroszkowe, dwie kokoszy, sztukę jałowiczyny, sztukę baraniny, masła za grosz, 10 jajec, a na sól, na ocet, na krupy i na śmietanę i na wsiakoje miałkoje 3 grosze. NiemPam 292.
  • – Pęcek z iabłek Cytrynowych, zlekka przetłuczonych, kwiatow Miodunkowych, ábo wołowego Języka, kwiecia Gwoździkow polnych, káźdego po łocie. To wszystko co nadrobniey posiekać, w worek płotná wietchego wsypać, y do báryły, ktoraby czternaście, ábo piętnaście gárcy winá w się wzięłá, we śrzodku zawiesić. SyrZiel 354.
  • Gárnéc/ miárá mokrych rzéczy/ czterykwartowa miárá. Congius. Kn 186.
  • Gárnéc winá/ oliwy/ etc. Congiarium. Kn 186.
  • – Béczká/ áchtél/ kłodá/ Béczká piwna/ in constit: Regni anni 1565. gárncy 72. anni 1598. gárncy 62. Tina. [...] Dolium [...] Orca. Kn 19.
  • – Pan Simon Kopjtinskj powiedział ze był v JP Daniłowica Woiewodj Ruskiego na wigilią j iadł sczukę tak wielką co się w xieniec wlało szteri garce wina [...] przeto Rzeczypospolita babinska dała mu vrząd Bankietnyk Babjnsky. AktaBab 28.
  • – Wstawili na Sanie barełkę gorzałki w 6 garcy. PasPam 154.
  • – Nuz pić upił się tak owym Garcem miodu że tylko na ramionach czeladzi wisiał idąc odemnie. Iam tez Sobie folgował a on tez się temu nie przeciwił. PasPam 163.
  • – Ładownica została [...] pełna gorzałki zacney ze dwa Garca wniey. PasPam 238v.
  • – Halembików 2; w jednym garcy 18, a w drugim 6, z rurkami. InwKal I I, 654.
  • – Trybarze dolni. In commissione 1725 sonat. "Bez miarek i garnców po 4 gr 15 mieć będą". InsGór 116.
  • – Wychodzą, słyszę, nienależytem prawem beczkowym i ładarzom nadgórnym garnce, więc aby krom jednego beczkowego, co góry pilnuje, 2 garnca szły w tydzień, bo na myto z osobna, ordynuję. InsGór 75.
  • – Pozwoli się robotnikom dolnym w kwartał dwa razy soli garniec, którego dystrybuta nad górą uczyni się, a to na własną potrzebę domową. InsGór 79.
  • – Insuper na osolenie pro usu domestico 2 razy w kwartał każdy robotnik dolny tylko mieć będzie po garcu soli nie wierzchowatym, ale tylko pełnym; aby się jednak i pod ten czas nie obierał solą pod utratą takowegoż skopku i oddaleniem od osady. InsGór 81.
  • – Ci zaś rotni, którzy pakują beczki albo je podają na górę, za każdą szychtę po gr 29 mieć powinni. Cieśle dolni i górni: Z tych ma jeden za miarki i garce na tydzień po fl. 3 gr 15. myta zaś na szychtę po gr 10. Na szychtę teraz po złotemu mieć będą. InsGór 87.
  • – Każ zrobić baryłkę cynową albo ołowną [...] pękatą na pół łokcia [...] która by do połowice brała wody ze 4 garnce. Wewnątrz [...] niech ma przegrodę [...] subtelnym kurkiem na wierzchu baryłki widomym snadniej pomiarkować miarę dziurki wodę przepuszczającej nad przegrodą. SolArchB 363.
  • – Baryła ma 24 garcy baryła węgierska ma 74 garcy temi czasy zaś 65 garcy. T III 26.
  • Garnec, g. garnca. Garniec, g. garca. [...] 2) Topf, Mass zu Geträncken ohngefehr 3. Kannen; ein Stübchen. [...] pot, quart, mésure pour les liqueurs qui tient presque un pot françois. [...] garniec ma kwarty cztery [...]. T III 364.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • garniec francuski:
    • – garniec wody waży funtow 7¼, a garniec Francuski albo poł 8. funtow. T III 364.
  • pół garnca:
    • poł garca. halber Topf. pinte. T III 364.
3. »doniczka«
  • Garnec, g. garnca. Garniec, g. garca. [...] 3) Blumen-Topf. [...] pot à fleurs. [...] garce z kwiatami rozstawione. T III 364.