Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

*BAJDAK

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (XVII), SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, SWil

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
C.   bajdaku
liczba mnoga
M. uż. nosob.   bajdaki
D.   bajdaków
B. uż. nosob.   bajdaki
N.   bajdakami
Ms.   bajdakach
Etymologia
rus. bajdak
Znaczenia
»duża, szeroka, bezpokładowa łódź żaglowo-wiosłowa z jednym masztem, używana (często przez Kozaków) na rzekach Ukrainy, Białorusi oraz na Morzu Czarnym «
  • Wiec skoro dni chwálebne Wielkonocne miną/ A od Slońca zarzane lody się rospłyną/ Za Porą tą podaną/ y wdźieczną pogodą Zeby mogł tym sposobniey/ y źiemią/ y wodą/ Zbiega swego nagonić/ wsádźiwszy w báydaki/ Reiestrowe wypráwi Dnieprem wprzod Kozaki. TwarSWoj 6.
  • Tak wielkiej nawie, jako i bajdaku Trafia się rozbić a wżdy nie utonie, Nie trać nadzieje, choć w ostatnim zgonie. MorszZWierszeWir I 365.
  • Zaraz kazał [hetman Potocki] regestrowym Kozakom baydakami to iest wielkiemi obiianemi czołnami dla prędszego przebrania się płynąć przeciwko Chmielnickiemu. HistBun 2.
  • Takoż od przychodzących Czołnow Szuchaleiow, baydakow Nieprem Y Sożem [...] płynących [...] od Szosta po Czwiertce talera płacić pozwoliłem. SapADiar 38.
  • Nawigacją tyż z Rusi chcąc mieć bajdakami pod sam Słuck, czyścić rzekę spomnianą rozkazałem, dziwując się przodkom mym, że widząc rzecz tak miastu potrzebną i honor temuż portowego mieć mogącą, nie uczynili, ile gdy taż rzyka w Prypeć, a Prypeć w Dniepr wpadają. Żeby tedy moje bajdaki jaką różnicę miały od ordynaryjnych, kazałem one robić mym batnikom fozą okrętów wojennych z harmatami według proporcji, a bezmalnie nic więcej towaru nie biorące od ordynaryjnych. RadziwHDiar 180.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • młyn na bajdakach:
    • »urządzenie do mielenia zboża umieszczone na bajdaku, czyli szerokiej łodzi żaglowo-wiosłowej«
    • [...] przyłączyłem oraz Młyn na Sożu na baydakach doteyże Arędy Zaleciwszy Mieszczanom Łoiowskim aby nigdźie ńie mleli tylko w Młynach do Arędy należących [...]. SapADiar 38.
Kozacki bajdak
Kozacki bajdak
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Podhasła

BAJDAK
rzecz
m

Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   Bajdak
Najwcześniejsze poświadczenie:
Znaczenia
nazwa geograficzna - nazwa jednego z progów na Dnieprze
  • Okrążywszy Dumantow/ y Perhasław znowu Biegłá Tátárską stroną szukáiąc obłowu. Aże do Zaporożá/ gdźie śiedm progow sławnych/ Stoią w mili od śiebie z wiekow stárodawnych. Rodak/ Woron. Bohatyr/ Surski/ y Zaborá/ Y Báydak/ á śiodmego że z tamtąd nie wczorá/ Nie może w pámięć przywieść/ ten co mi powiadał/ Ja też niewiem/ bom miedzy Kozaki nie śiadł. PaszkMrDzieje 21.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Data ostatniej modyfikacji: 31.01.2026
Informacje dodatkowe
Nie wiadomo, czy nazwa progu (porohu) na Dnieprze podana przez Paszkowskiego była faktycznie używana. Dziś ten próg nazywa się Budyło (albo Budyłowski). Możliwe, że nazwa podana w poemacie Paszkowskiego wywodzi się od tego, że było to miejsca, gdzie statki (najczęściej bajdaki) często rozbijały się lub musiały cumować (Budyło słynął z tego, że "budził" i był zdradliwy).
Autorzy: PK , WG
Data ostatniej modyfikacji: 31.01.2026