Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

*DOWÓD

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
D.   dowodu
C.   dowodowi
  dowodu
B. uż. nżyw.   dowód
N.   dowodem
Ms.   dowodzie
liczba mnoga
M. uż. nosob.   dowody
D.   dowodów
C.   dowodom
B. uż. nosob.   dowody
N.   dowodami
  dowody
Ms.   dowodziech
  dowodach
W. uż. nosob.   dowody
Znaczenia
1. »to, co służy do potwierdzenia faktów, udowodnienie, uzasadnienie; argument«
  • Aż wtym do sześci deputatów, z których trzej z strony KJMci, a trzej z strony delatorowej na sprawie onej siedzieli, przyszli posłowie z instancyą, aby te dowody dobrze były uważane. ZebrzFundCz III 339.
  • Nic tu ná tym mieyscu/ áni w wykłádźie/ o doskonáłym wypełnieniu przykazań Bożych. Bo odnowienie odrodzonych iest tylko poczęśći w tym żywoćie. iákoś w wyższych dowodźiech słyszał/ á skończy się w onym żywoćie. BiskRach 33v.
  • Z Pielgrzymem niżej podróżnych rozmowy i dowód krótki prorockimi słowy, aż przy łamaniu w świętych ręku chleba, gdy Go poznali prawie, jako trzeba. MiasKZbiór 23.
  • Iam tego dowiodł pewnemi dowody/ iż iednákoż rozumieią pismá/ przećiw rozumieniu wszytkich Chrześćian: á ták iednákaż świátłość ich/ y iednákoż widzą. SkarMes 37.
  • A co miłosniczek przydał/ do tego swego Argumentu ábo dowodu pierwszego clausulę onę. SzemGrat 3.
  • Dowód/ czym dowodzą czégo/ probá/ Argumentum, Cicer. Agumentum est inuentum in rem aliquam probabile aut necessarium. Documentum, Salust. Quarum rerum ego haec maximè documenta habeo. Ratio, Cicer. Rationibus exquisitis disputare. Pro- batio, Seneca. ἡ γραμμικὴ ἀπόδειξις. Quintil. i. demon- stratio linealis, et γεωμετρικὴ ἀνάγκη, Priscian. idem. i. Geometrica necessitas. Ratiuncula, Cicer. Epichere- ma, Quintil. Cicer: ad Attic. τὸ ἐπιχείρημα, πίστωμα, πι- στὸν, ἡ πίστις, ὁ συλλογισμὸς, ἔλεγχος τὸ σημεῖον. Dilem- ma, argumentum ab vtraque parte concludens, Serui. Dowod obostronny/ dwoisty. τὸ δίλημμα. διλήμματον, i. duplex lemma, aut duabus sumptionibus constans. Syllogis- mus coniunctione, Aut iunctis. Cicero vocat Complexio- nem, in qua vtrum concesseris reprehenditur. ‖ Indu- ctio est argumentatio, quae ex pluribus non dubijs po- sitis, peruenit quo vult. ἐπαγωγὴ. Cicer. ‖ Sorites, ae, m. Captiosissimum interrogationis genus, minutatim et gradatim procedens. Acerualis, Cicer. ὁ σωρείτης, ου. Cauillatio, qua ab euidenter veris per breuissimas mu- tationes, disputatio ad euidenter falsa perducitur, Vl- pian. Aceruum vacat Iuuen. quia aceruum interrogationum continet, vt Cicer. ait. Apodixis, Gelli. Quintil. est euidens probatio, Quintil. ἡ ἀπόδειξις. Demonstratio. At ὁ παραλογισμός. Argumentatio captiosa et fallax per falsa argumenta. Amentata hasta, Cicer. de Orato- re. Amentatas hastas oratoris lacertis torquebit. i. ar- gumenta valida. aliundè sumpta tr. Sic Amentatae sen- tentiae: firmis argumentis nixae, non manipulares, Ambros. et Tertull. Amentare sententiam, i. robur ei addere. ἐνϑύμημα. Enthymema, Cicer. Syllogismus, Quintil. Dowód/ dowodzenie/ dowodem náćiéránie. Argu- mentatio est, argumenti artificiosa: expolitio. Ra- tiocinatio, est oratio, etc. Inductio, oratio rebus non dubijs captans assensionem alicuius, Cicer. ὁ ἔλεγ- χος. Probatio, demonstratio, Budae. Collectio, Senec. Heren. Conclusio, conclusiuncula, Cicer. ἡ πίστωσις. Kn 144.
  • Nie ganił tychże Tytułow et Illustris Author libelli PRZESTROGA O TYTVLACH, etc. ábowiem w dowodźie 40 ma te słowa. BielejObrona Cv.
  • Iáko tedy rzeczy niemász zácnieyszey/ większey/ y doskonálszey/ nád Páná Bogá/ ták też nie może szczęśliwość większa potkáć człowieká ná świećie/ iáko bydź vczestnikiem chlebá tego Anyelskiego/ ktory nam Chrystus Pan do vżywánia ná wieczerzy swoiey podał/ ábysmy go pożywáiąc/ iákoby w iego náturę przemienili się y byli Bogámi pięknie to y szerokiemi dowodámi pokazał Taulerus, ktory ten swoy dyskurs ták kończy. StarKaz 68.
  • Mam te wszytkie dowody, mam vchwały ich, mam Conferencye z Woyskiem Litewskim ná moie y Vrzędow moich bezpráwie, pracą Dworskich, á osobliwie Factiey Pacowskiey robione. LubJMan 58.
  • Questia tedy byłá. Ieżli ten Sąd może subsistere? Po- wiedźiano, że niemoże; bo bez práwnego fundámentu. Perspektywá Dowod práwny niedobrego fundámentu Sądu tego. PersOb 2.
  • Dalekich nie szukaiąc dowodow Szwedzka Woyna iakiey narobiła szkody y konfuzyiey Oyczyznie. PasPam 138v.
  • Wtym mogę kontrować z Rzymskiem Potentatem. O czym iawnych dowodow wywodzic nie trzeba. PasPam 273v.
  • Czego oczy wisty na tym tu mieyscu reprezentuie się Dowod Wosobiey [!] Iey Mosci Panny Heleny Sieklicki ktora wzacnym y starozytnym zrodzona Domu [...] wszystkie Swiata tego dobrowolnie rzuca Ozdoby. PasPam 281v.
  • A práwo powszechne/ ludex secundum allegata et probata debet iudicare, to iest według skárgi popartey dowodámi ma sędzia sądzic. WisCzar 63.
  • Sprawa szosta — Stanąwszy przed sąd teraznieyszy Maciek Kubowic skarzył się na laska Swierczaka, iakoby się nie chciał zgadzac w spolnictwie, więc sąd, zwazywszy obie strony, naznacza Swierczakowi plag 30, Kubowicowi 20, niewiescie Swierczakowyi 50, iezeliby się zas niezgadzali, za dowodem, stronie strona, powinna winnieysza strona od wszytkiego odpadac, za oddanięm wszelkich kosztow, y to się naznacza, aby godnego komornika chowali dla swiadectwa. KsKasUl 403.
  • Kogo pomazał Bóg przez Samuela, temu być panem z kandydatów wiela. Jeszcze cię promień nie widział słoneczny, kiedyś z metryki przywileje wiecznéj, jeszcześ dziecięciem był i barzo młody, kiedyś górnych gwiazd skuteczne dowody, coć prognostyki dawno niezmyślone wróżą, na polską odbierał koronę. PotPocztaKarp 69.
  • Trzećią rázą przypadáiącego Acheolusá, porwawszy zá biodrá, rzućiłem w Krolestwá Kálidońskie, ktory zgruchotawszy sobie łeb o skáłę, przemienił się w bystrą ćiekącą Rzekę, vstáwicznie chcąc łzy wylewáć wilgotne, ná wieczny dowod nieszczęśćia swego, á mego męstwá, y tryumfow z wygránego poiedynku. AndPiekBoh 95.
  • Dowodów prawdy kto szuka, otwórz dzieje polskie w swoich i cudzoziemskich drukach pełne, w których tak wiele nieprzyjaznych narodów pisze się dobrowolnie potęgą i rezolucyją Polaków poniżonych, nadwerężonych i uskromnionych, szablą, strachem, beluardem, kopicą, szykiem, dzidą. MałpaCzłow 285.
  • Ná ostátek (iż nie wspomnę innych dowodow z Prawa Polskiego) Zygmunt August Roku 1550. y 1556. y w Konstytucij Parczowskiey Roku 1564. RespKor 7.
  • Tu Autor żyćia Ezopowowego, Miia pomnieysze okoliczność iego; Tylko rozumu ku iego dowodu Powiada: że raz Ksantus do ogrodu Poszedł Mieyskiego, tam gdy śię przechodźi, I z ogrodnikiem dyskursa rozwodźi, Ogrodnik mądrze Filozofa zpyta, Jako człowieka, ktory śiła czyta. JabłEzop B3v.
  • Krysztof trzeci syn Ernestá Woiewody Párnawskiego, Kásztelan Witebski, męstwa swego dał dowody, kiedy ná morzu przeciwko Szwedom woiował. NiesKor II 69.
  • Już roskoszniś skrzydlásty łuk rzućił, gdy strzáły Bez potrzeby z kołczona ná wiátr wypadáły, Gáni Wielmożność Mátki, Mándat ma zá báśnie Widząc że wczás miłośći pochodnia Jey gáśnie Nieskáżone Małżeństwá, obecność Aniołá, W czyste Dziewictwo zmienia, w dzień wesele zdoła, O Swięte przedśięwźięcia! pieknośći dowody, Pozno skazáne czemum niewiedział was w przody; [...]. JaklWiad 42.
  • Y iużby nie potrzeba się starać o cnoty, y zachowanie opisaney Reguły, ale o Sukiennika, y Krawca, ktoryby dał kształt prawdziwego Synowstwa, na tak lichym wspieraiącego się dowodzie. KleczKal XXII.
  • [...] jako też do przerzeczonej statuicji wyniesionym, ma w teraźniejszym subsequi trybunale et in continenti in eodem termino ad convictionem tejże pracowitej Szymczychy de eadem od niej illata calumnia, procedencja familii WIchMciów Panów Matuszewiców iuxta documenta de data et actu specificanda, tudzież dowody i jurament IchMciów Panów szlachty, czyją jest taż Szymczycha córką, mają być w tymże dekrecie wyrażone. MatDiar 751.
  • To dowodu rozłożenie dwoiakie być może u Krassomówców; raz kiedy tym porządkiem kładźie propozycye; pierwey pierwszą, potym drugą, toż trzećią. [...] Drugi raz, kiedy pierwey drugą, potym pierwszą, nakoniec położy ostatnią. BorNauka 32.
  • Potym to przywieść: iż niegdy i mocnemu dowodowi, ponieważ być może fałszywy, można rostropnie nie wierzyć; ale mężowi cnotliwemu i poważnemu koniecznie sędźia wierzyć powinien. BorNauka 78.
  • Po tyle krotnie Bogowie nieśmiertelni odebrali dowody od was wdzięczności waszey, ale tak słusznie nie odbierali nigdy. CycNagMowy 76.
  • Dowod. 1) Beweis. 2) Schluß-Rede, Argument. 3) Beweis in Gerichten. 1) le temoignage; marque, preuve, trait. 2) argument, raisonnement; un silo- gisme. 3) un acte judiciaire; preuve; moïen. § 1) na dowod przyiaźni moiey; dowod mądrośći, cnoty. 2) naćiera na mnie dowodami; obostronny to dowod; zbiiać czyy dowod. 3) sąd odrzućił, przyiął dowod na piśmie. dowod przez świadki. Beweis durch Zengen. récord. T III 266.
  • A wszystko dowod po dowodzie, przyczyna po przyczynie, właśnie iak gdyby byli starego wieku ludzie! inny wiek podobnoby tych wywodow ciekawie słuchał, y podobnoby w nich sobie smakował, ale nie nasz. Wywody gruntowne! Ah! AbrasWszyscy 84.
  • Reguła 3cia. W dowodach, y zdaniach przyrodzony zachoway porządek, z pewnych, y gruntownych zdań poprzedzonych, czyń twoje wnoszenia. Tym sposobem umiarkujesz myśli ucznia, y do porządku przyzwyczaisz, ktory naybardziey w naukach jest potrzebny, y ktory naywiększe ułacnia trudności. NarbuttLogika 129.
  • V. Dowody zbiiaiące zdania o Kometach dawnych Filozofow. BohJProg II 265.
  • ZALOTNICKI. Mcia Dobrodziko im są żywsze uczucia, tym trudniey ie wyrazić. Zycie moie poświęcam tym dowodom, żem iest godzien ręki Imć Panny Julianny, łatwości W. Panny Dobrodziki y łaski Wuja y Dobrodzieja mego. CzartAKPanna 130.
  • Prętkie serca bićie, często śię odmieniający czerwony y blady kolor twarzy, y po gniewie następujące rozlanie żołći dowodem są tego, y ztychże samych okolicznośći dochodzimy, że przy tym Affekćie Krew śię burzy, co odmiennemu zćiąganiu mocnych ćiała częśći przypisać trzeba. WolfTrakt 53.
  • Więc przestać na tym obowiązany iestem zdrowym rozsądkiem, że dowod ktory brałem z porządku fizycznego, nie może bydź przeciwnym dowodowi temu, ktory mi podaie porządek moralny. BonLinBadania 28.
  • Lukrecyusz lubo Epikureyczyk, á przeto sprzeciwiaiący się dusz nieśmiertelności, nie śmiał zadać fałszu oczywistym dowodom y świadectwom. Monitor 113.
  • CHWALIBURCA, pod stołem.Luba orędowniczko serca moiego, daruy mi ten raz przypadkowey niewierności, gotow iestem uczynić iey reperacyą w tysiącznych dowodach miłości i attencyi... ShakZabłSam 53.
  • Toż samo trzeba sądzić o czwartym natury dziele. Po dowodach, któreśmy wyrazili gdzie indziey, że ciała składaiące naszą ziemię, są gatunku szkła; grunt kruszcow, latorośli, i ciał zwierzęcych iest w szkło mienny; gdyż ich ułomki, okruszyny, i ostateczne prochy można w szkło obrocić. Nic nie masz w naturze doskonałego. BuffonStaszicEp 16.
  • Z których uplotłszy Wieniec z mą Rozyną w zgodzie, Damy Królowi chętnie w wdzięczności dowodzie. MarewSiel C10.
  • Nád to mieysce/ coż może być iásnieyszego/ ku dowodowi przedwiecznośći Syná Bożego? KraPos 103.
  • Dochodzić więc z tym większą usilnością potrzeba utaioney prawdy, iż z obu stron rzecz cała wsparta iest na świadectwach, z naszey na pewnych, z przeciwney na wątpliwych, a raczey na samym domniemaniu, niżeli gruntownym dowodzie. ŁoyWyw 4.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • rzetelny dowód (sz. zm.):
    • Wytrwać, że Hiszpánia zá dowod rzetelny Będzie miałá, żem nie mogł szczycić sewgo Domu, Zásłániać się miłością, ktora dokończoná, Z smiercią moią wraz skona. CorMorszACyd 121.
    • Pokazał z rzetelnym dowodem, iż całość Ojczyzny et incolumitatem civium nad swe własne zdrowie przełozył, gdy przez tak ciężkie wojny nan vicaria potestate. AktaKrak III 151.
    • I jakichże tedy większych i rzetelniejszych potrzeba dowodów? SobJListy 394.
    • Przywodzi w trzydziestu Geniturach tyle innych przykłádow Sixtus ab Hemminga, ktore wszystkie predykcye rzetelnym były dowodem fałszywego skutku. BystrzInfZup 29 nlb.
    • Maiąc rzetelne dowody Oycowskiego nieustannego starania Naszego o dobro pospolite, zechcecie wzáiemnie wypełnić przykłádnie y nieomieszkanie, czego po nich miłość Oyczyzny, żarliwość o sławę Narodu, uwaga bespieczeństwa y konserwacyi własney wyciąga. DanOstSwada 30.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • Ná iédnę się broń/ obronę/ dowod/ przyiaciélá/ nié spuszczay. KnAd 529.
2. »świadectwo na piśmie, dokument potwierdzający, oznaka«
3.  filozof.  »próba przekonania o czymś, dowodzenie, doświadczenie«
4. »powód, motywacja«
5.  prawn.  »sprawa sądowa«
  • A mój miły kauzydyku, któż ewazyą otrzymać mógł, kiedy na nikogo nie dowodzono? Na kimże ewazya otrzymana być miała, kiedy nikt nie stanął do dowodu? RespCenzCz III 323.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: ER
Data ostatniej modyfikacji: 16.02.2026