Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

EGZENTEROWAĆ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy
Warianty fonetyczne: EGZENTEROWAĆ, *EGZYNTEROWAĆ, EKSENTEROWAĆ, *EKSYNTEROWAĆ
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
L (exenterować; bez cyt.), SWil (egzenterować), SW (egzenterować), SJP (egzenterować)

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T III


Najwcześniejsze poświadczenie: 1690-1696
Formy gramatyczne
bezokolicznik
  egzenterować ǁ   eksenterować
czas teraźniejszy
lm 3. os.   egzenterują
czas przeszły
lm mos 3. os.   egzenterowali
tryb rozkazujący
lm 1. os.   egzeturujmy
nieosobowy czas przeszły
  egzenterowano ǁ   egzynterowano
Etymologia
łac. exenterare
Znaczenia
»wyjąć/wyjmować wnętrzności ze zwłok, (wy)patroszyć, otworzyć/otwierać zwłoki«
  • Konzyk, sługa jmp. referendarza, od Francuzów lokajów szpadą pchnięty zmarł; egzenterowano go, serce było naruszone, nie mógł dłużej nad 20 dni żyć według mowy p. Peciego, co się wykonało. SarPam 59.
  • Jmp. Korniaktównę egzynterowano. Królowej jm. i jmp. markieza cerulicy intus znaleźli płuca zepsowane, serce zupełne wielkie, żółć zwyczajną, naturalną, bardzo małą, żyłkę złotą nadwerężoną. Otwierano i głowę, ale nic w niej złego nie znaleźli. SarPam 124.
  • Czemu się ludźie po śmierći exenteruią? IAkąby Chrześćiánom, było to potrzebą? Kiedy osobno ciáłá, od wnętrznośći grzebą, Czemu ćiáło w Krákowie, ma swe deposyty? Długo myślę: á serce w Wárszawie z Ielity? PotPocz 128.
  • Miły Boże! iak to y BOGU samemu trudno było gwałtem wźiąć co człowiekowi, choćiasz toż samo szło ná iego pożytek; trzebá było konceptu y inwencyi szukáć, áżeby było nieżywo exenterowáć Adámá. Bierze prawdá BOG kość z iego boku, ále kryiomo y potáiemnie, niechce mu nic przykro nájáwie czynić, wprzod usypia, wprzod ukołysze, á potym dopiero z źiobrá obiera [...]. RobWAPróba L2v.
  • Słysząc niesłychane nigdy spiewanie y gránie domowi, wpádną do izdebki, gdzie owa Panna byłá, y iuż ią bez Dusze zástáli: exenterowano, serce otwarte ználeziono, á w nim tákie słowa złotemi literámi nápisane: Kocham Cię, więcey niżeli sama siebie: boś Ty mnie Stworzył, odkupił, udárował. SobieszOkrąg G2v.
  • Nie wiem czy kości onej, nie tylko mięso, do pogrzebu w oktobrze złożonym doczekają, z racji materii cuchnącej, w której prawie pływa, samaż temu będąc okazją, kiedy umierając zakazała się eksenterować, które było do jej defektów i otyłości srodze potrzebne. RadziwHDiar 33.
  • Egzenterować-em zmarłego muzyka kazał, chcąc wiedzić przyczynę jego tak nagłego zejścia, w którym prawie nic zdrowego mój i tutejsi medycy nie znalazszy, apopleksją być osądzili tego nieszczęścia okazję. RadziwHDiar 112.
  • Maryanna musiała śię dowiedzieć, co popełnił. Z okolicznośćiami swoy ieszcze raz opowiedział zaboy. J odwoływał śię na Obozowego Cyrulika, i na Obozowego Lekarza, ktorzy Karlsona, podług iego rozkazu, po śmierći exenterowali, i truciznę znalezli, tego będąc zdania, że śię sam otruł. GelPrzyp 66.
  • Anatomiści, iako to: JJ. PP. Morgagni, Van Swieten, Liuteaud, i inni, którzy tylko exenterowali trupow, zawsze prawie znaydowali u piiakow diameter bronchiaw cywek, i pęcherzykow pluc skurczony; u tych zaś, którzy gorzałkę, i tęgie likwory zbyt piiali, postrzegali to skurczenie większe, niż trzecią częścią. KurFSzymańSPrzep 151.
Przenośnie
  • Ale exenturuymy tę cną wiarę, y spytaymy się, co to iest w istocie swoiey wiara? zaiste nie co innego, tylko akt rozumu poddaiącego się iakiey prawdzie niewidzialney albo zmysłom niepodległey.JaroszBł 97
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Podhasła

EGZENTEROWANY

im. przym. bier.
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy
Warianty fonetyczne: EGZENTEROWANY, *EKSENTEROWANY

Formy gramatyczne
odmiana złożona
lp M. m   egzenterowany
n   egzenterowane
Ms. m   egzenterowanym
ż   egzenterowanej
lm M. mos   egzenterowani
Znaczenia
»o zwłokach: pozbawione wnętrzności«
  • Zewszystkich tedy zginionych niewiem iezeli by się ktory znalazł ktory by niemiał bydz exenterowany ato ztey okazyiey zbieraiąc chłopi zdobycz na poboiowisku nadeszli iednego trupa tłustego z brzuchem okrutnie szablą rozciętym [...] obaczył ieden czerwony złoty daley szukaiąc znalasł więcey dopieroz inszych proć. PasPam 51v-52.
  • Z kąd Bártłomiey Pisanus w kśiążce swoiey Conformitas nazwáney słowá S. Oycá według liter tłumácząc, naypierwszy ze wszytkich nápisał, że S. Fránćiszek po śmierći był exenterowány, áby Serce Iego, cum intestinis w Celce w ktorey umárł blisko kośćiołká pogrzebione było. ElbingRel D3.
  • Ciało najjaśniejszego króla jmci egzenterowane i balsamowane [...] przeniesione było do Zamku warszawskiego. MatDiar I, 45.
  • Máthiolus sławny Medyk, w Niedzwiedzicy exenterowaney widział sam Niedzwiedzięta, wszystkie członki y formę maiące. ChmielAteny1755 I 133.
  • Ile tedy ma lat, tyle Nerek w sobie, iak grono winne zrosłych. Na Rusi ieden z ciekawych w Niedźwiedziu naliczył Nerek takich 140. Drugi w innym narachował Nerek 160. Trzeci tandem 170 z kąd się daie widzieć, że pro ratione Nerek, co rok się rodzących, nie ieden wiek ci żyli Niedzwiedzie od Ciekawych exenterowani. ChmielAteny1755 I 579.
  • LAGANA albo Laghane, w Krainie Indyiskiey, Zubuł rzeczony, iest Ptak w nieprzyiaźni, z wielorybem żyiący, ktory tylko co paszczę otworzy swoię, ten Ptak aż do wnętrzności iego wdziera się, serce y wnętrzności iego pożera, y śmierć przynosi, iako docieczono w exenterowanym wielekroć Wielorybie [...]. ChmielAteny1755 I 612.
  • Aristomenes Mesonius, wielki Woiownik Lacedomończykow, po śmierci exenterowany, serce miał obrosłe, kosmate, in signum Lwiey siły y odwági. ChmielAteny1755 I 986.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: DA
Data ostatniej modyfikacji: 23.09.2026
Autorzy: DA
Data ostatniej modyfikacji: 23.09.2026