Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

GROSZ

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   grosz
D.   grosza
C.   groszowi
B. uż. nżyw.   grosz
Ms.   groszu
liczba mnoga
D.   groszy
B. uż. nosob.   grosze
N.   groszami
Ms.   groszach
liczba podwójna
B.   grosza
Etymologia
czes. groš, z niem. Groschen
Znaczenia
»drobna moneta«
  • Kupcy to są groszowi słudzy i woźnice [...] Jakoż iedni na jawnych ambarach siadają I jawnie się groszowi służyć nie wstydają, Drudzy w ciemniejszych kramach czekają na niego. JagGroszSok 271.
  • Ale Sámárytan niektory jádąc/ przyjáchał do niego: á ujrzawszy/ użalił się go. A przystąpiwszy/ záwiązał rány jego/ á nálawszy oliwy y winá/ y włożywszy go ná bydlę swoje/ wiodł go do gospody/ y miał stáránie o nim. A názájutrz odjeżdżájąc/ wyjął dwa groszá/ y dał gospodarzowi/ mowiąc mu; Miey o nim stáránie; á cokolwiek nádto wynáłożysz/ ja gdy się wrocę oddamci. BG Łk 10, 33-35.
  • To, co w dziesięsiu groszach teraz jest fałszu, to mennica we sto groszy mydląc tylko oczy włoży i tak to diffundet i po staremu adulteruje. AktaKrak II/1 46.
  • Z takich odeszłych wąskich ścianek szczepnych albo ustępowych na miar 2 albo półtory przy ścianach dłuższych i krótszych ostających in simili stygar kopaczowi pisze, które ustępy lepiej że kopacz niźli piecowy zbiera na pożytek pański, a nie dawać takich kłapetków i wybojów otworowych na sztuki kopackie psować, bo te z wand dawnych odeszłych kruszakom zawsze wcześnie robić więc kazano, płacąc naonczas sztukę jedną po groszu kruszakom. InsGór 1642 17.
  • A gdy na wysypkę rumy pomieszane z kamieniem i błotem nabijać będą, od takowego nabijania mają mieć myta dwiema groszami mniej, to jest, gdzie od czystych po gr 8, to od wysypczanych po gr 6. InsGór 1649 36.
  • Dwa szelągi lipskie ktore czynią 4 grosze Polskie. PasPam 64v.
  • Szelągi kazano klepać Tynfy takze klepac srebra w ktorych tylko za groszy 18. PasPam 186v.
  • Awizy drukowane [...] przedawa[li] [...] Mos Pan kupic kupic pytam co zanie od powie grosz dałęm mu. PasPam 262.
  • Za puł czwarta Arszyna Płutna po groszy 9 mam u P: THeodozeij Złoty 1 y grosz 1 y puł. KunReg 1.
  • Znowu potym przydało sie Walentemu Babilonowi Bratanczowi [!] iego gdy takze z Oyczem Krzystofem po Wełne do Krakowa chodził, iż Ociec Słuzbistey Dziewcze [...] Grosza nie chciał dac. KomonDziej 164.
  • Uciekli było Conradinus y Fridrych y gdy się przewiązszy ni maiąc grosza przy sobie pierscien dali przewoznikowi aby był zan zywnosci nakupił. HistŚwież 123.
  • Jeżeliby zaś in praefato casu sam p. frochtarz sobie życzył raczej na bliższej komorze, przy której by się z statkiem znajdował, zupełną swoją złożyć ładugę, aniżeli przybycia wody oczekiwać, ażeby się względem niedostatku soli, na tejże komorze in exigua quantitate znajdującej się, łatwo na to pozwolić mogło, tedy się to inaczej stać nie będzie powinno, chyba że się piętnastą groszy mniejszym kosztem, aniżeli do komory naznaczonej należało, komentować będzie. InsGór 1743 162.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • potrójny grosz:
    • »moneta o wartości trzech groszy«
    • Potróyny grosz […] Nummus triplaris, s. tres sestertios continens. Octussis dici posset. nam ab octusse triplaris noster tantùm semisse deficit, continet enim 7 asses et semissem. Confer Grosz/ Poczwórny/ Széląg […]. Kn 796.
    • potroyny. 1) drehfach, aus drey bestehend. [...] 1) de trois, triple, composé de trois. [...] § 1) potroyny grosz. [...]. T III 1569.
  • poczwórny grosz (sz. zm.):
    • »moneta o wartości czterech groszy«
    • Grosz poczworny/ vide Poczworny. Kn 211.
    • Poczworny grosz Polski/ Czwártak/ Srebrnik drobny/ Iuliusz Włoski wédług stárey ceny […] Drachma […] Denarius […]. Kn 729.
    • W tymże mieśćie (Korynćie) báwiłá śię jákaś záwołána Wszetecznicá Lais, ktora od Demosthenesá dźieśięć tyśięcy dragm (poczwornych groszow) zá jedno łączenie żądáłá; Lecz jey odpowiedźiał: Tanti poenitere non emo. Ták drogo ia nie kupię tego/ czego by mi potym żal było/ o czym Gellius świádczy. GdacGrzech 27.
    • Czwartak, był srebrnik drobny, álbo poczworny grosz Polski, według starey ceny, iednegoż szacunku, co Juliusz Włoski. BystrzInfRóżn Aa3.
    • Poczworny. 1) vierfach; aus vier bestehend. [...] 1) composé de quatre. [...] poczworny grosz [...]. T III 1428.
  • poszóstny grosz (sz. zm.):
    • »moneta o wartości sześciu groszy«
    • Szostak/ grosz poszostny […] Drachma et semis […] Nummus sexcuplex, nempe sesterios sex continens. Propè pari pretio Decussisexis aestimabatur, s. 16 assibus. Licet hoc nomine Denarius etiam vocabatur, sed impropriè. V. Poczwórny grosz. Kn 1120.
    • Poszosny, poszostny. [...] § poszostny grosz. [...]. T III 1563.
  • podwójny grosz:
    • »moneta o wartości dwóch groszy«
    • Podwóyny grosz/ Hemidrachmium, Triobolum […]. Kn 750.
    • Podwoyny. 1) zwey Stück in sich haltend. [...] 1) double, qui augmente une fois autant en valeur. [...] § 1) [...] podwoyny grosz. [...]. T III 1466.
  • grosz wyroczni:
    • »w dawnym prawie (XVI–XVIII w.) symboliczna moneta składana przed sądem ławniczym przez zbywcę nieruchomości w momencie formalnego zrzeczenia się praw do ziemi, czyli tzw. wyroki«
    • Przed temze pravem stanął ląn Krausz, wyznał dobrowolnie, yze przedał zagrodkę za komorne vłozoną międzi Surmaczką wdową — Michał Miskovicz z drugiey stroni, przedał Walentemu Surmaczikowi za grziwien dwadziescia y iedne według biegu ÿ liczby Polskiej, wyznał, y zarasz wziął zupełną summę pod rozgę ÿ przi lithkupie, y dopuscza mu wolnego zapiszu na thę summę wiszey mianowaną y wyrzeka się swą oszobą z zoną y z dziatkami nicz nie miecz na tej zagrodzie, co słysząc Walanti Surmaczik słusną wyrokę y wolne zapiszanie dał do kziąg prawnich zapiszac, a Iąn Krauz dał grosz swoy wyroczni. KsKomUl 52.
    • Przed them ze pravem stanął oblicznie Sebestiąn Długosz będącz zdrowy na ciele y na vmysle wyznał dobrowolnie, yze mu sie dosic stało od syna iego Marcina, ktore mu on przedał własną zagrodę swoię [...], z tego syna kwituie y wyrzeka się, ze sie mu dosic według targu stało wiecznemi czaszy nic sie od niego nievpominaiącz y wszelakie stronÿ zastepuie, tylko to wÿmawia, ze gdyby była przedajna, tedy blyssy by ktory brath v niego kupic niz kto inszÿ, czo Marcin słysząc groszem zaswiadczył, y Sebestian ociecz iego groz swoÿ własny wyroczni prawu obłozył. KsKomUl 54.
    • 462. Przedanie zagrody Marcina Peska Vrbanowi Gierlachowi — Przed tem ze prawęm stanął vcciwy Marcin Pesko wyznał dobrowolnie zdrowy na ciele y na vmysle, ize przedał zagrodę swoię własną Vrbanowi Gierlachowi [...] y wyrzeka sie groszem swym własznem wiecznemi czaszy, niczego sie nie vpominaiac ani na dziatki swoie ani na zadnego powinnego nicz niezostawuiącz, wsitko prawo y trzymanie tey zagrody wlewaiąc na tego Vrbana Gierlacha y na iego zonę y dziatki iego, [...] czo słysąc Vrbąn Gierlach wyznanie słusne przedania y wÿroki Marcina Peski dał zapiszac do ksiąg prawnich; a Marcin Pesko swoÿ gros wyroczny własni połozÿł przed prawo; quod solidatum est. Tenze Vrbąn Gierloch za dziedzictwo Błazeiowi Rzecznikowi dał złoty ieden y wyrzekł się zaraz przy prawnich groszem swym własnem; a Vrbąn Gierloch takze tesz groszem swym zaswiadczył prawu. KsKomUl 55.
    • 466. Kupno karczmy od Iakuba kuznierza Walentemu Paznorowi. — Przed tym tho prawym stanął oblicznie Iakub kusnierz y z zoną swoią Anną, wyznaly dobrowolnie [...], yze przedaly karczmę ze wsitkiem polem y łąkami, [...] y zaraz wyrokę vczynil Iakub Kusnierz y z zoną swoią Anną wiecznemi czaszy niczego sie nie vpominac, ani potomkowie ich y grosz swoy wyroczni zaraz do prawa połozyli, [...]. KsKomUl 56.
    • 488. Stanął oblicznie przed to prawo Mikołay Surmac dobrowolnie wyznał, isz sie mu dosic stało od brata iego Iurka Surmaca, ktory swoie dziedzictwo albo rolą odkupił v niego, oddał mu pod rozgę zieloną grzywien dwadziescia y czterzy monety y licby Polskiey, ktora lezy z iednej stronę Iąn Krauz, a z drugą stronę Michał Miskowic, y litkupem potwierdzieli, co słysąc Iurek Surmac wyznanie y wyrokę brata swego Mikołaia dał do xziąg prawnych zapiszac, a Mikołaj gross swoy wyroczni prawu połozył sąm za się y za dziatki swoie; [..]. KsKomUl 59.
    • 509. Anno et die ut supra. Sub eodem actu. — Stanąwszy przed prawo nasze zupełne Paweł Boczar zeznał dobrowolnie y nie przimuszeniem, ze kupił zagrodę Walantego Nycia, ktorÿ mieskayąc na spornem v maiętności iego Mosci Pana dziedzica, ktory tęnze pomieniony Nyc niestanął do zapiszu teraznieyszego, iednak przecię grosz swoy zostawiwsy wyrocnÿ, o ktorem y prawo wie, grosem ze sie wyrzekł wiecznemi czaszy, nic sobie nie zostawując, wedle kupna ych y targu za takową, sumę za grzywien 70, w kozdą grziwnę rachuiąc po gr. 48 monety y liczby Polskiey; [...]. KsKomUl 63.
Związki frazeologiczne

  • grosz boży:
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: SPas , WG
Data ostatniej modyfikacji: 25.11.2019