Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

*GRUCHNĄĆ

czas. dk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T III (w cytatach do: Grucham), L, SWil, SW, SJP

Formy gramatyczne
czas przeszły
lp ż 3. os.   gruchnęła
n 3. os.   gruchnęło
lm mos 2. os.   gruchnęliście
nmos 3. os.   gruchnęły
czas przyszły prosty
lp 1. os.   gruchnę
3. os.   gruchnie
Znaczenia
1. »o gołębiu: wydać głos«
  • Vyzrą natęn Czas, ani to zagłuchnie, Iak trzy kroc biała gołębica gruchnie, Na trzeci krokwi nim w Sopie zasiędą Senatorowie, co w niey siedziec będą, Znak to iusz przyidzie, poznasz to sam Scerze Ze cię Rycerstwo za Pana obierze. OblJasGór 153v.
2. »zabrzmieć głośno, gwałtownie, huknąć«
  • [...] Zeście gruchnęli, skoro usłyszał tu Zaraz go smiałość odpadła y w biady [...]. ChrośJóz1745 F4v.
3. »gwałtownie upaść«
  • Hans nieborak, pistolet upuściwszy z ręku, Jedną grzywy, drugą się krzepko trzyma łęku; Ale gdy go za szyje weźmie na cięciwę, Gruchnie z freza, puściwszy i łęki, i grzywę. PotFrasz4Kuk I 372.
4.  przen.  »o wiadomości, wieści, plotce, pogłosce: pojawić się, rozprzestrzenić się, stać się powszechnie znaną«
  • Podobna we wszystkiem żałość onej takrocznej, w rozdziale 8 opisanej, cesarza i wszystek dwór jego opanowała, gdy to sromotne pokuszenie Węgrów o Eleary, opacznie po wszystkich Rakuzach, Morawie i Czechach gruchnęło, jakoby Węgrowie wszystkich mieli byli zbić, i Strażnicę ich stanowisko osieść. DembPrzew 41.
  • Gruchnęło co/ Ingruit terror [...] Ingruit horror armorum [...] Perstrepit rumor in aula [...] Increbrescit rumor [...] Crebrescit vel crebescit fragor [...] Increpuit suspicio [...] Instrepit [...] Si quid terroris instrepat. Kn 213.
  • Gruchnęło co/ Increbrescit rumor, ingruit, perstrepit. Naśina/ girdena. SzyrDict 77.
  • POwrocił Poseł nász z Londynu/ á po częstych z tutecznym Pánstwem Conferencyách/ puścił się znowu morzem ku Angliey. Nie publikowáło się około tego nic pewnego/ ále to gruchnęło/ że Instrukcyą niemáłą z sobą wiezie z strony Małżeństwá Krolewney nászey z Krolem Angielskim/ á że ma w mocy pozwolić támtemu Krolowi wielką summę gotowizny w posag/ á nádto ieszcze iedno Miásto w Brásiliey/ ktore sobie obierze. MerkPol 82.
  • Iusz Wewel dał znac o nich bo sam ich Kałauzem Iusz ich Turcy z niezmiernem czekaią appłauzem Co zywo się na Wozy, y na budy wspina Ciągnie szyie; gdy o nich gruchnęła nowina Straze nawet, przyległe co trzymały wzgorki Wyrzucały Zawoie, z krzykiem na powtorki Czuiąc, czas nie daleki, szczęsnego powrotu W miły Dom z bud niewczesnych z zimnego namiotu [...]. PotWoj 166.
  • Eodem die gruchnęła nowina o traktatach i zgodzie domowej. Daj Boże żeby było co gruntownego. MarkZap 56.
  • Wprzód z Zamościa, a potem ze wszystkich stron gruchnęła po wszystkim mieście wiadomość o złym i już cale niebezpiecznym Wci serca mego zdrowiu. SobJListy 206.
  • Gruchnie nowiná: waśń domowa w Izráelu! MłodzKaz I, 1.
  • Gruchnęła o tym nieleniwa sława Po wszytkiej ziemi trąbiąc dziwne wieści; Jeden drugiemu nowiny podawa I pełno o tym rozlicznej poweiści. LubSTobPol 168.
  • [...] wtym gruchnie pogłos, ze Getowie Macedonią plondruią w obłowie. ChrośKon 80.
  • Grucham, v. m. F. gruchnę [...] 2) erschallen, sich ausbreiten als ein Gericht [...] 2) se repandre, courir comme une nouvelle. § [...] 2) wieść gruchnęła; skoro ta nowina gruchnie po mieście. gruchnęło. es ist das Gericht. il fait un bruit; le bruit court. T III 425.
5.  przen.  »uderzyć, zaatakować«
  • A Gracyan, y namniey niemysląc o drodze Pusci wsciekłe Gniewowi y zalowi wodze Zbiera wierne boiary: y nim się postrzeze Zrazu cicho Poganstwo po Gospodach rzeze Potymskoro gruchnęły onym gwałtem Iassy Z Skinder baszą ostatek poszło w dutepasy. PotWoj 17.
  • Komissarze też nasi, ktorzy do Wilna byli wyprawieni, aby owe z Carskiemi Officyalistami konkludowali Pakta znać dali, że siępowracaią z niczym nazad, bo Moskiewscy Pryncypałowie na dzień naznaczonych Traktatow nie ziechali. Dla czego Moskwa z Litwy poszła nazad skwapliwie, a tym czasem Woyna gruchneła straszliwa. HistBun 50v.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Podhasła

GRUCHNĄĆ

czas. niewł. dk
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy

Formy gramatyczne
czas przeszły
  gruchnęło
Znaczenia
»wiadomość, wieść, plotka, pogłoska się pojawiła, rozprzestrzeniła, stała się powszechnie znana«
  • Albowiem skoro gruchnęło przez usta heretyckie, iż wszyscy Polacy zginęli, i już ich w smrodliwych grobach gąb swoich drugi raz po onym w 8 rozdz. opisanym, pogrzebli, alić posłowie Stanisław Strojnowski rotmistrz, Jerzy Chełmski sędzia, i Delpowski towarzysz w kilkadziesiąt koni ze 28 chorągwi Węgrom wydartych bieżą pod Wiedeń do cesarza. DembPrzew 42.
  • [...] gruchnęło po Wiedniu, iż Polacy nie zginęli ale zgubili, nie swoich ale Węgrów, i mężne zwycięstwo otrzymali. DembPrzew 42.
  • Marszałkostwo o Włos mię tesz nie potkało, bo Pan Kazanowsky zachorzał był naprzod nimal laethaliter, a potym ozdrowiawszy gruchneło ze miał był prosic o Woiewodztwo Krakowskie za conferowaną Casztelanią P-u Woiewodzie. OpalKListy 375.
  • 7 Augusti, gruchneło ze Moskwa płon porzuciwszy wPołocku, nazad prosto ku Wilnowi idzie [...]. VorLetSkarb 242.
  • Gruchnęło, il a fait un remeur [...]. KulUszDyk 34.
  • Grucham, v. m. F. gruchnę [...] 2) erschallen, sich ausbreiten als ein Gericht [...] 2) se repandre, courir comme une nouvelle. § [...] 2) wieść gruchnęła; skoro ta nowina gruchnie po mieście. gruchnęło. es ist das Gericht. il fait un bruit; le bruit court. T III 425.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: WM
Data ostatniej modyfikacji: 16.03.2015
Autorzy: WM
Data ostatniej modyfikacji: 19.07.2019