Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

JASIEŃ

rzecz.
m
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1613
Formy gramatyczne
Znaczenia
hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
  • [...] nie tylko sámá/ ále y cień iey [ruty] broni/ wszelákim bestyom iádowitym przystępu iáko y Iasień drzewo [...]. SyrZiel 542.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Podhasła

JASIEŃ
rzecz
m

Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1626-1639
Znaczenia
»nazwa własna«
  • Iasinskim nazwalsie z Iasienia od Iedrzeiowa ale machliował. TrepNekLib 77.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Data ostatniej modyfikacji: 19.09.2018
Autorzy: WM
Data ostatniej modyfikacji: 19.09.2018

JESION

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON
Warianty fonetyczne: JESION, JASION, *JESIEŃ II, *JASIEŃ
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp (jesion, jasień, jesień), SXVI (jesion, jasion, jesień), Kn (jesion), T (jesion), L (jesion; XVIII), SWil (jesion, jasion), SW (jesion, jasion, jesień, jasin, jasien, jesien, jasień, jason), SJP (jesion)

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   jesion ||   jasion
D.   jesionu
  jesiona
B. uż. nżyw.   jesion ||   jasion
N.   jesionem ||   jasionem ||   jesieniem ||   jasieniem
Ms.   jesionie
liczba mnoga
M. uż. nosob.   jesiony ||   jasiony
D.   jesionów ||   jasionów
C.   jesionom
B. uż. nosob.   jesiony
Ms.   jesionach
Znaczenia
1. »drzewo, rzadziej krzew o drobnych liściach przypominających pióropusze i nasionach ukrytych w osłonkach w kształcie skrzydełek, jesion; Fraxinus«
  • TO ziele [...] Liście ták ma do Iásienowego drzewá podobne/ że od niektorych Iesieńcem/ álbo Iesionką/ y máłym á niskim Iesieniem bywa miánowáne. SyrZiel 106.
  • Drudzy suche Miarzowe źiele y z korzeniem/ drobno posiekawszy y przetłukszy/ zheblowanymi trzasczkámi/ z Lesczyny albo z Iesionu/ do Báryły Mosztu dobrego/ sypią/ y w poł roká gdy sie dobrze wytrybuie w onoż naczynie wypłokáne leią/ przysády precz odrzućiwszy. SyrZiel 120.
  • Ieden drugiego wzáiem nápomina/ Aby robotę wskok odpráwowáli: Záraz się wálić głuchy lás poczyna/ Cedry/ Cyprysy/ Topole rąbáli. Ten buki twárde/ y ieśiony śćina/ Ten wielkie sośnie/ y iedliny wáli: Drudzy wysokie ćiosáli modrzewie/ Drudzy gáłęźie śćináli ná drzewie. TasKochGoff 76.
  • Wyrwał i inszych kilka tak, jakoby krzaki Jakie beły albo kopr albo anyż jaki; Toż uczynił niezłomnem dębom i jesionom I bukom i topolom i świerkom i klonom. ArKochOrlCz II 229.
  • Iéśion/ Fraxinus fe. [...]. Kn 246.
  • O Szwedzkiey to [Suderman] rozumiał/ żeby z Vkráiny Zaporożcze sprowádźić ná pobrzeże Dźwiny: Gdźieby z Zmudzkich Ieśionow porobiwszy łodźie/ Mogli czego dokázáć/ y ná támtey wodźie. TwarSLeg 25.
  • Wiosná bez końcá trwáłá/ [...]. Iuż mleká/ iuż y słodkie winá szły rzekámi/ Y bogáte dostátki żołtych miodow miáły Lásy/ ktore z źielonych Iáśionow kápáły. OvOtwWPrzem 9.
  • Iuż mleká/ iuż y słodkie winá szły rzekámi/ Y bogáte dostátki żołtych miodow miáły Lásy/ ktore z źielonych Iáśionow kápáły. A Złoty naprzod wiek nástał. OvOtwWPrzem 9.
  • Kiedy się przestawimy wyżej, któż nas wspomni? Będąli o nas wiedzieć mieszkańcy potomni, Jeśli tylko na lipach i twardych jesionach Będą patrzyć po naszych rzezanych imionach? ZimBSiel 98.
  • Każde drzewo ma przymiot z grabowego klocu, Ani naczynia, ani mieć możesz owocu, Ale że prędko gnije ściana z niego słaba, Prędko się panna zstarze, prędko zdechnie baba. Ten obrał jasion; czemuż? Bo przed jego cieniem Ucieka wąż (dlaczegóż Bóg raju jasieniem Nie zasadził? PotFrasz1Kuk II 198.
  • LXIX Nakształt pniow stoią bez zadney obrzędy, Sam pokład mieysca straszny z swey postaci, Mchem Bog porosły stoi ladakędy Zkąd tym się bardziey trwozą skrupulaci Ze choc go uczcic chcą; nie wiedzą kędy Nie jeden darmo kadzidło zapłaci W tym lesie, jak wiesc; jaskinie ryczały, Jesiony scięte, na swe pnie wstawały LucChrośPhar 82.
  • Wyniosłe topole, Smolna sośnia, świerk, jodła, twardy kapriole Pląsał dąb, grab, buk, klon, wiąz, brzost i fladrowany Jawor i z agarykiem czerwiem nietykany Modrzew, nuż miętkie lipy i zwiesiste brzozy, Z ptaszą zobią jarzęby, płonne wierzby, łozy, Gorzkie osne, cierpkie czeremchy, orzechy W fruktach smaczne skakały kasztany z uciechy, Pobrzeżne tamaryszki, rokity i prosty Świdw, kalina, leszczyna, trzmiel i wszytkie chrosty, Jasion, iwa, z błot olsza i jawołka polna. Herd, dereń — wybrykował jak koza swawolna. KorczWiz 10.
  • Item posadzić drzewo Iesiona, albo łozu, oboyga tego nie cierpi wąż. ChmielAteny III 459.
  • O to widźićie pośrzod tey nowiny Suchego dębu leżące ruiny Tam tedy wszyscy rownym stańćie rzędem A potym do mnie szypkim spieszćie pędem Ia będę tutay pod Iaśionem stała Na waszą szypkość y moc uważała NobRudSzkoła 341.
  • Jeśion. (fraxinus) Esche, Eschen-Baum. le frêne. ieśion mnieyszy. niedrige Esche. orne, m. T III 487.
  • Dąb na przykład głęboko się gruntuie swoiemi korzeniami, Iesion zaś przeciwnie w pierwszey ie tylko powierszchowney rozpościera warstwie; iesion więc przyimie się łatwo na gruncie pomierną maiącym głębokość, chociażby nawet, korzenie iego opierać się miały o skałę; Dąb przeciwnie na podobnym gruncie uschnie, albo bynaymniey się nie przyimię. RieuleGosp 105.
  • Przyimuiąc zaś za przyczynę tey zarazy extrawazacyą czyli wytryśnienienie lub występowanie (L’extravasation) z mieysca swego karmiących sokow, łacno każdy zrozumie, że rdza, rosa miodowa, rosa mączysta, y te wszystkie tłuste materye, ktore widzieć się daią na latoroślach trawistych, zawisły od gatunku soku w latoroślach zawartego, ktory na wierzch występuie przez ewaporacyą, y częścią się obraca w proszek bardzo subtelny, częścią zaś w kley czyli w tę gęstą materyą czerwoną, ktorą widuiemy na szaleiu, (Les seves demarais) czerwoniawą na latoroślach trawistych, zielonawą na drzewie śliwkowym, żołtawą na iesionie, biała na modrzewie, (Le melise). DuhBrzPDzieło 487.
  • Aże cena droga tego lekartstwa, niepozowoliłaby go powszechnie używać, można toż zastąpić korą z młodego jesionu (Fraxinus excelsior linei.) ktorą Helwig w swoiey dyssertacyi [...] y Bergius bardzo zalecaią na mieysce quinquiny. KurFSangOpis 69.
  • Dotąd uwáżaliśmy liście poiedyńczé tylko, toiest, gdy na iednym ogonku iedno liścié wisi; ale tráfiá się téż liścié takowé, którégo spólny ogonek rozdziélá się, i wielé poiedyńczych listków (foliola) na sobie niesie: takowé liścié zowie się mnogié (folium compositum) np. u iarzębiny, iesionu, róży. KlukCzenBot 64.
  • Owóż brzeg i pień zmoczony!... Tu się Laura moia myła. Szczęsne Jodły i Jasiony; Widziały iak Laura miła. Na tym pniu Laura siedziała. MarewSiel C2.
  • Gdy młode drzewa iakoto dębczaki, brzozki, wiązy lub iesiony zgrubieią na dwa cale, co pospolicie bywa w trzecim lub czwartym roku, bierze się nowy powroz i trze się nim pień, przez co ściera się wszystek mech bez zaszkodzenia korze lub drzewu. ThaerGosp 96.
2. hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
  • Grab/ grábiná. [...] Aceris speciem esse carpinum [...] potiùs Grab dicerem Acer albu[m], cum eodem [...] nam est alterum luteum. Quidam grab Ornu[m] vocant, sed v. Iéśion. Kn 206.
  • Grab. Grabina. (carpinus) [...] *2) Esche, s. Jeśion. [...] * 2) le frêne, voiez Jeśion. T III 412.
3. hasło w opracowaniu - nie podano jeszcze definicji
  • Z Rożnych źioł Sole robione bywáią, iáko to: z Piołynu, z Kárdybenedikty, z Támáryszki, z Ieśionu, z Podroźniku, z Centuryi, etc. w ten sposob. PromMed 241.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Odsyłacze
Patrz: *JESIENINA.
Autorzy: ER
Data ostatniej modyfikacji: 13.03.2026

*JESIEŃ I

rzecz.
ż
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
Ms.   jesieni
Znaczenia
»nazwa pory roku«
  • Olim neutrum erat autumnum. Kn .
  • Wyrostek zapalił kopę konopi [...] iak to zwyczaynie wiesięni układaią o podal od chałup. PasPam 238.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • jesień blada:
    • Już słońce codzień niżej wieczorem zapada, A jesień coraz [bliżej] przystępuje blada [...]. ZimSRoks 73.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: SPas
Data ostatniej modyfikacji: 13.03.2026
*JESIEŃ II p. JASIEŃ