Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

SAK

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   sak
D.   saku
  saka
B. uż. nżyw.   sak
N.   sakiem
Ms.   saku
liczba mnoga
M. uż. nosob.   saki
D.   saków
N.   sakami
Etymologia
łac. saccus, z hebr. śaq
Znaczenia
1. »worek, wór służący do przechowywania różnych przedmiotów«
  • Sák/ vide Wór/ Mieszék I. Kn 976.
  • Zákazał Pán nász mieszká, sakow, trzosow, kieszeń, kobiel, torb, á kiedy przyszło náukę podáwáć, o pomięszkániu, o pożyćiu, náznacza Ewángelyia dom, á kędyż? MłodzKaz IV, 175.
  • Zyćie tłuste, w cnoty puste (Zada maku Nie w Senaćie, siądziesz w koszu, w saku, Nim doczołgniesz Nieba choć na raku: Przeymą sidła, zamkną klatki; Boś bez Swiętych, i bez matki. BakaŚmierć E6v.
2. »sieć w kształcie worka służąca do łowienia ryb lub chwytania zwierzyny«
  • Swiádczy to Szuyski tego dźiad/ y Tołkmák/ Nie ieden znáczny Moskal wpadł w iego sák. PaszkMrBell B.
  • Ryba i z sakiem poszła pod wodę. Częstym obłowem przedtém ten sam słynął, Teraz i ryba, i sak precz upłynął. SaadiOtwSGul 144.
  • Sák/ śieć/ ćiérzęniec. Rete quod iaculum Plaut. vel reteiaculum, pleonasmo vocat. (vt, Metra verba, [...]. Lapidem silicem, [...]. Aruum agrum, [...]. Ventum turbinem, [...]. etc. [...].) Funda, [...]. quòd in orbem funditur et spargitur, [...]. Kn 976.
  • Vłowić śię/ Teneri, [...]. Quae si dices, tenebere. Triuiales dicunt, Eris in sacco] i. vłowisz śię/ wpádniész w-śieć/ będźiész w-saku/ w-mátni. [...] i. tenens teneris. [...]. Captus est, [...]. [...] Captus teneor. Ego ille doctus leno paenè in foueam decidi, [...]. máłom śię nié vłowił. Videte in quos laqueos se induerit, [...]. Kn 1184.
  • Chodźiełem też raz z sákiem koło wody/ Naydę Kuropatw stádo ná kępie v wody. A ony sobie kord/ kord nádobnie śpiewáły/ Zielone/ á pierze iák ná ogorku miáły. Nuż ia ich sákiem przykrył/ cebrzyk ich nie máły/ Nábrałem ich/ ále mi drugie powyskákowáły. NowSow A3v.
  • Rog płaszcza ostrym mieczem oderznął dla znaku, Ze Saul był w matni, że wpadł iak ryba do saku. DrużZbiór 42.
3. »ubiór przypominający worek, często ubierany na znak pokuty«
  • Rozkráiało się, że ták rzekę po ludzku, serce P. Bogá naszego, gdy uyzrzał Krolá Ninive, Pánów, i lud iego w-saku pokutnym, w-łzách i żalu: tenći to P. Bog nász, co i przedtym, á ieszcze miłośiernieyszy, kiedy drogie rány P. IEZUSOWE, Chrześćiiańską pokutę ozdabiáią, ważnieyszą czynią. MłodzKaz II, 70.
  • Dam dwoch Prorokow moich, y prorokowáć będą przez dni tysiąc dwieście sześćdziesiąt odziani sakámi. BystrzInfCosm H3.
4. »suknia kobieca«
  • JULIANNA. Oh moia Helenko, iakże ia kontenta! iakaż to radość dla mnie! powiedzże, czy przyiechał aktualnie? iakaż ia nieszczęśliwa, czemuż ia nie włożyła mego saku rożowego? HELENKA. Upewniam W. Pannę, żeś bardzo do twarzy ubrana. CzartAKPanna 93.
Znaczenia niepewne
1 lub 2:
  • Tak będzie y Woysku Niemieckiemu gdyz są iuz prawie iak w Saku. PasPam 265.
  • Nikt tego nie uważa, aż skoro w sak wleci, Dozna, że więcej żalu niż pociechy z dzieci. Cóż, jeśli krzyż, co panną nosiła go, żona, Skaziwszy się, mężowi kładzie na ramiona. PotMorKuk III 318.
1 lub 3:
  • Pętlic do roby, z pondespań, galonu złotego, par dwie. Paramany do saka na srebrnej [...], złotem, srebrem i jedwabiami haftowane. WypARzewGęb 228.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Podhasła

SAKI
rzecz
blp

Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON

Formy gramatyczne
liczba mnoga
M.   saki
Najwcześniejsze poświadczenie:
Znaczenia
»gra strategiczna podobna do szachów lub warcabów«
  • Zołnierze mieli ieszcze grę zwaną latrones albo latrunculi niby szachy albo saki nasze. PiramFurgDyk 188.
  • SPRAWNICKI. Item warzabnica z warcabami, y saki, y tego, y tego mało cobrakuie. MolierBaudSkąpiec 38.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Odsyłacze
Patrz: SZACHY, WARCABY.
Data ostatniej modyfikacji: 19.03.2026

SAKA
rzecz
m

Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   Saka
Najwcześniejsze poświadczenie:
1625
Znaczenia
nazwa osobowa
  • Dla tego iescze dźiećięćiem będąc Cyrus (iáko Xenophon pisze) skárżył się przed dźiádem swym ná Podczászego/ o to/ że mu trućiznę w kubku dawał/ po czym z Xenophontá dosyć trefną spráwę przytoczę/ o Cyruśie/ ktory w młodszych lećiech przy Dźiádu swym Astiágieśie mieszkáiąc/ vstáwicznie walczył z Podczászym Astiágiesowym/ ktoremu imię było Sáká/ powiádáiąc nań/ że trućiznę dźiádowi zádawał. StarPopr 25.
  • Tandem za perswazyą Mieszczan ktorzy w approszy wycieczkę uczynic chcieli im nie dopuszczaiąc komenderował Generał kanic, drugiego dnia Major Saka y Kapitana Matuskę we 200 piechoty ktorzy wpadszy na niespodzianych kopiących Szwedow y chłopstwa ze wsiow zegnanego, miał wyciąc kosami y wystrzelać na 200 według ichze relacyi, y lubo przez miłosierdzie Bozkie prosili operdon tego im niedali, y bez języka do Fortece powrociwszy z Stratą Sasow 8 zabitych 10 postrzelanych tę tylko iednę odwagę zrobiwszy DiarTor 116.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Data ostatniej modyfikacji: 19.03.2026
Odsyłacze
Patrz: *SAKWA, SIEĆ, WOREK.
Autorzy: WM , MSB
Data ostatniej modyfikacji: 19.03.2026