Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ZAKWASIĆ

czas. dk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, T III, L (XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
Kn

Formy gramatyczne
bezokolicznik
  zakwasić
czas przeszły
lp m 3. os.   zakwasił
  zakwasiła
lm mos 3. os.   zakwasili
nmos 3. os.   zakwasiły
czas przyszły prosty
lp 1. os.   zakwaszę
2. os.   zakwasisz
3. os.   zakwasi
lm 3. os.   zakwaszą
Znaczenia
1. »dodać do czegoś kwasu, zaprawić kwasem«
Składnia: co

  • Zaczynianie, zaczynienie. [...] § trochę kwasu było a iednak wszystkie zaczynienie zakwaśił. T III 2817.
  • Zakwaśić co, F. zakwaszę. 1) säuren als Teig. 2) sauer machen. 1) faire fermenter; mettre le levain dans la pâte; faire lever la pâte. 2) aigrir, faire aigrir; rendre aigre. T III 2846.
  • Smietana przez cztéry lub pięć dni w sklepie chowana, nim się przerobi na masło, niemoże także skwaśnieć niemając w sobie nic z mleka, któreby ją zakwasić mogło. KniażFol 107.
  • Uważne pokarmów używanie zależy nayprzód na wyborze mleka: iakikolwiek upodoba się gatunek, samica dostarczaiąca go powinna bydź zdrowa, i dobrze chowana. Powtore, potrzeba się strzedz, [...] wszystkich potraw, które go mogą zakwasić, takiemi są, wszystkie owoce iuż surowe, iuż gotowane, a w powszechności wszystko co ma kwas w sobie. TisOnan 140.
  • Takowa polna zielenina smacznieysza ieszcze będzie, gdy zamiast kwasu i żytney mąki, następuiącym sposobem zakwasisz ią. EisenNauka 49.
Przenośnie
  • Ja się z tym nie chlubię, ale cała wczoraysza kompania wyzna, że w naywyższym stopniu posiadam ten talent, co więcey, że swą Retoryką naylepszy humor tak umiem zasolić, zakwasić, że się w nim smaku nikt nie domaca, a z natury kwaśny, fleytuchowaty do sosu ala mode zaprawić: W.P. mi nic na to nie odpowiadasz?BielawNatręci 13
2.  przen.  »uczynić coś nieprzyjemnym, zepsuć«
Składnia: kogo, co; czym

  • Puśćiłá sie Iewá zá niecnotą oká/ vyrzawszy zákazáne iábłuszko/ iż było piękne/ y do smáku podobne. Pátrzze iáko zákwáśilá sámá śiebie, y wszystkę naturę ludzką/ rozmáitemi wrzodámi/ krostámi/ chorobámi/ boleśćiámi: Pátrz iáko zákwáśiłá rozum nieumieiętnośćią/ wolą nieposłuszeństwem/ pámięć zápomnieniem/ y wszystkie Affekty wnętrzne oczewistym zprzećiwieniem. ZawieszPrzysmaki 97.
  • Ze sam był tępy, niechćiał nic rozumieć, tylko co mu w-oczy wlázło, nisi videro, czego dotknąć się mogł, mittam manum. I iákożći tych Tomaszow zákwáśił pierwszy ten Pátryárchá, że nie bárdzo dowćipni się zdádzą. MłodzKaz I, 31.
  • Wsadzono kalwińskiego ministra do wieże. Mówi Pismo: niech każdy kwasu się ich strzeże; Wierę to źle tłumaczą miejsce księża nasi, Bo ją pewnie zasmrodzi, nie tylko zakwasi. PotFrasz2Kuk II 482.
  • Kápłáńi y mędrcowie iáko ostry kwas pospolstwá y gminu wszytkie[g]o mássę/ gorzko zákwáśili; y ná niewinne[g]o IEZVSA poburzyli. BujnDroga 318.
  • Tak gdy raz tryumfuiąc niby do Jerozolimy wiezdzał: spoyzrzawszy zdaleka na miasto, smutkiem zakwasił wesoły tryumf: ale łzy mu wycisnęło upornego żydowsta niedowiarstwo, ktorzy Chrysusa Messyasza wyśmiewali, na słuszną zemstę swoię. ZehenLaskSum 66.
  • Zimą przeiazdki, brygad parady, W zapust kuliki, miłe szlichtady czoło zakwaszą. Wszędy śię wścibi ścisły kollega, Ból serce ściśnie, gdzie grzech dolega w parze z frasunkiem. BakaRzeczy A2.
3. »podrażnić działaniem czegoś inwazyjnego, np. dymu«
Składnia: co; czym

  • Záwyi porto Turecka (mowi do ćiebie Prorok) záwyi/ y záwołay Miásto Cárogrodzkie: Obálony Osman przeklęty/ okrutny; Przyszedł dym od Aquilonu/ gniewy przyszły Iáńczárskie y Spáhiow/ dla Aquilonu/ dla Polakow/ dla Obozow Koronnych nie wziętych; dla mow iego tákich ládáiákich/ (nie żołnierze/ ále bábym miał pod Choćimem/ którzy nieumieli Láchow wźiąć:) nie vszedłći dymow tych/ zákwáśiły mu oczy łákome; gárdło bezecne/ głupiomowne/ y hárde/ y okrutne/ zátłumiły kwásem swoim. BirkOboz 46-47.
  • Jeśliż kazanie biesu, dwiema zły wiersz godzi; Tłumacząc, łacińskiego autora osmrodzi. I już tu nie miednice do womitu, raczej Stolca trzeba z kadzidłem; niech, proszę, przebaczy: Wszytko, co duszą w wierszach nazwali poeci, Tylną szrubą krom wszego pożytku wyleci. Tak wszytkie sentencyje, wszytkie kwiaty zgasił, Jakby zalawszy ogień, nos dymem zakwasił. PotMorKuk III 216.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Podhasła

ZAKWASZONY, ZAKWASZON

im. przym. bier.
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy

Formy gramatyczne
lp M. m   zakwaszony
ż   zakwaszona
n   zakwaszone
D. n   zakwaszonego
B. ż   zakwaszoną
N. m   zakwaszonym
lm D.   zakwaszonych
B. nmos   zakwaszone
odmiana niezłożona
lp M. m   zakwaszon
Znaczenia
1. »taki, do którego dodano kwasu, zaprawiony kwasem«
  • Kwáśna rzecz zćiszka dziąsło: dla tego zda się iż zęby zdrętwiáły: bo gdy ták zákwászone dziąsłá máiący chcemy co kąsáć y zębomá zćiskáć, dziąsłom się dzieie przykrość, á ták się zda iákby to sáme zęby ćierpiáły. TylkRoz 245.
  • Zakwaszony. gesäuert. [...] aigri. T III 2846.
  • Drugą prawdzę[!] potwierdza Tacit, mówiąc: nienawiść wszystko na złe obraca: a Horaciusz uprzedzenie nienawiscią przyrównywa do naczynia zakwaszonego, w które choćbyś słodką rzecz wlał, zaraz zostrzeie. WłodekNauki 130.
  • Trzeba mu dawać obficie pić wodę octem zakwaszoną, y z trochą nitru: [...]. KurFSangOpis 118.
  • Chcąc w wielkiey partyi robić takowe do sup służące suchary, naprzykład dla woyska, trzebaby na ciasto mięszać siekaną kwaśną kapustę i inne czy to kwasem, czy mąką żytną, czy też brzeczką zakwaszoną zieleninę z własney iey kwaśną polewką i trzema ćwierciami ięczmienney a iedną żytney mąki, upiec chleb, i porobić z niego suchary. EisenNauka 51.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • chleb zakwaszony (sz. zm.):
    • »chleb na zakwasie«
    • Ma być chleb dobrze vpieczony/ dobrze zádźiáłány/ zákwaszáony[!]/ trochą soli potrząśniony. PetrSInst B3.
    • Przytym na pępek przyłoż miękwi ogrodowey, rozy czerwoney z zakwaszonym chlebem y octem zmięszaney ciepło. BeimJelMed 30.
a) »o chlebie, cieście: zrobiony przez dodanie zakwasu«
  • 38. Ale y ludu pospolitego wiele szło z nimi/ y owiec/ y bydłá/ dobytek bárdzo wielki. 39. Y popiekli z ćiástá zádźiáłánego/ ktore wynieśli z Egiptu/ plácki przáśne: bo nie było zákwászone/ przeto że wygnáni byli z Egiptu/ á nie mogli zmieszkáć: żywnośći też sobie byli nie przygotowáli. BG Wj 12, 38-39.
  • Zakwaszony [...] aprêté avec du levain; chleb zakwaszony. gesäuertes Brod. du pain au levain. T III 2846.
2.  przen.  »napełniony goryczą i niesmakiem, zgorzkniały«
  • NVż złodźieie/ rozboynicy/ Gwałćićiele Pánieństwá/ Cudzołożni/ ćieleśnicy/ I wszystkie wszeteczeństwá: Wśiądźćie głownie ná kopyśći/ Wpiec dżdżem ocznym niezgászo[n] Niech się po was świát wyczyśći/ Psot tak wielą zákwászon. RaderBrudOst C8.
  • Nád wszytkie cukry i słodyczy J.M.M. Páná wydáie się sincerus animus, ktory pokazuie rzeczą samą sub hoc symbolo, że ná potym żadney gorzkośći i zákwászonych dysgustow J.M.M. Páná wspolnym pożyćiu bać się nie potrzeba. PisMów I 235-236.
  • Wedle tego iáko Organum gustûs álbo zmysł ukuszenia ułożony/ humorem iákim mniey álbo więcey zákwászony. SekrWyj 44.
  • Zamárszczenie ćiáłá, y twarz zakwaszoná od duszy oddalone szczere, y wdźięczne posłuszeństwo wyświádcza, y znáczy: ktorzy bowiem z mruczeniem posłuszeństwo pełnią, żołćią Páná karmią, według Psalm: Dali mi zá pokarm żołć, y w prágnieniu mojim poili mię octem. GrodzicZwier 155.
  • Paryżanin. Mr. le Comte czy będziesz W. Pan wierzył że dopiero trzy dni iakem w Polszcze, a iuż grube powietrze mało mi nosa nie rozsadzi, y com go tylko wsadził w tę zakwaszoną aurę, zaraz zaczął kichać, przepryskiwać, tey migreny nie znał nos moy w Paryżu, y gdyby go nie salwował zapach pomady delikatnym powietrzem Paryskim nagniecioney, byłoby podobno iuż y po nosie. BielawNatręci 67.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • serce zakwaszone:
    • Pátrząc ná twoię boleść y serce zránione: Serce Mirrhą y żołćią przykrą zákwászone. RożAPam 86.
    • Ale iákoż to piesczone/ i miękkie/ á práwie niedotkliwe stworzenie tę łáćinę wśię wmowię? iákoż się to sercá mego niećierpliwośćią z-dawná zákwászonego imie! DrużbDroga 133.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: ER
Data ostatniej modyfikacji: 29.10.2026
Odsyłacze
Patrz: ZAKWASIĆ SIĘ, *ZAKWASZAĆ.
Autorzy: ER
Data ostatniej modyfikacji: 29.10.2026