Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

JABŁUSZKO

rzecz.
n
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy
Warianty fonetyczne: JABŁUSZKO, *JABŁUSKO
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SWil (jabłuszko), SW (jabłuszko)

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L, SJP


Najwcześniejsze poświadczenie: 1606-1608
Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   jabłuszko
D.   jabłuszka
B.   jabłuszko
N.   jabłuszkiem
liczba mnoga
M.   jabłuszka
D.   jabłuszek
B.   jabłuszka
  jabłuska
Znaczenia
1.  ekspr.  »małe jabłko«
  • [...] we śrzodku (sc. kwiatu sadźca) iáko iákie iábłuszko żółte/ ze śrzodku czárne serduszká/ ábo Sczećinki wychodzą. SyrZiel 281.
  • Kwiátu podobnego do piérwszych pśinek (sc. psinki ogrodne) z ktorych iágódki iáko iábłuszká żółte/ máłe/ cudne. SyrZiel 1370.
  • Od nasz jabłuska w kobiałce, Ser, chleb i miód też w kosałce. Przymiej te dary ubogie Od pastusków, Dziecię drogie. DachDialOkoń 169.
  • Nie pogardzay prosze cie miodem znamienitym ktory dotąd chowałem w iaszczyku zakrytym Tak ze tez i czerwonych iabłuszek koszycek Daruięc [...] KodKon 128.
  • [...] Od nasz iabłuska w kobiałce Ser chleb y miod w kosałce Przymiey te dary Ubogie od pastuskow dziecie drogie [...]. KodKon 129.
  • Obraz blaszany N. Panny z P. Jezusem iabłuszko trzymającym. ArchRadziw 172.
  • [...] obłączkiem nie wielkim iako vcho v kluczá/ ná másło gorące puszczáć będziesz/ żeby okrągłe iáko iabłuszká było ciásto. CzerComp 80.
  • Prędko spadną porzeczki, bo przystają wcześnie; Prędko z drzewa jabłuszko skorozrywe leci. PotFrasz2Kuk II 400.
  • Z daleka milość płuży, powszodnieje z bliska; Jabłuszkiem mąż na żonę, brat na siostrę ciska Zrazu, potem czym twardszym, aże do kamyka. Zwyczajnie się ku gniewu igranie pomyka. PotFraszBrück II 207.
  • [...] z tego ostrego punkćiku/ ná ktorego się ostrzu nálázszy iákie krotkie aequlibrium, to iábłuszko wahało/ spádamy. BujnDroga 409.
  • [...] z Bogá sobie żart stroi/ Bogiem łudzi, że mu iák dźiećięciu iáκiemu iábłuszko pokázáwszy gdy ie wźiąć chce palec wytyka. BujnDroga 418.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • jabłuszka murzyńskie:
    • »Poma Aethiopica«
    • Jábłuszká Murzynskie, Rozdział 96. [...] Poma Aetiopica, Mala Aetiopica. W Ogrodách pánskich znáyduią sie Iabłuszká nie wielkie/ ábo radniey Iágody (sc. jábłuszka murzyńskie) [...] SyrZiel 1380.
2.  techn.  »symbol władzy, insygnium królewskie«
  • [...] máiąc do niego osobliwe Nabozenstwo z Dorotą Tausowną z Lubawy Małzonką swoią darował Koronę Srebrną Złocistą z Kamikami rożnemi Pannie Mariey y drugą dzieciątku P. Iezusowi. Sceptrum także Złociste z Kamikami Iabłusko [...]. KomonDziej 130.
3.  przen.  »owoc, plon, dorobek«
  • Pán małżonek, poki ieszcze Páni Małżonká iabłuszká posagu swoiego, kleynocikow, sprzętu, wianá, nie odda, to między niemi Ray. MłodzKaz 394.
  • Ojciec już dawno wisi, matka jeszcze kradnie: Pewnie jabłuszko swego blisko szczepu padnie. KorczFrasz 28.
4. »owoc drzewa z gatunku Citrus Limonium, cytryna? «
  • Skrzydło cietrzewia pieczonego, cienko pokrajano w talarki, a limoniami po wierzchu położono, które oni zowią jabłuszka. NiemPam 61.
5. »drobny element ozdobny w wyrobach jubilerskich zbliżony kształtem do jabłka«
  • 4. Łancuszek drobny, iabłuszka między niemi białe smelcowane podługowate. 5. Łancuszek z iabłuszkami okrągłemi. [...] 8. Łancuszek "Iabłuszka" w niem podługowate. RewSkarb 118.
  • 3. Jabłuszek złotych iako do Piżma z Paskami smelcowanemi dętych na nici Nº 8. [...] Na teize nici inakszą robotą iabłuszek Nº 6. RewSkarb 123.
Związki niejednoznaczne względem znaczeń
Związki frazeologiczne

  • bibl. rajskie:
    • »zakazany owoc z drzewa poznania dobra i zła«
    • Rádzi Ewá Aby z drzewá Zycia rwáć Iábłuszka KochProżnLir 197.
    • ieśli to jeden grzech/ ták wiele złego nárobił? co będzie z wielu? ieśli to iedno jabłuszko Rayskie/ ták twardą kością w gardle stanęło? iák przełkniesz? iák strawisz ták wiele twardych/ surowych kęsów? BujnDroga 38.
    • Nie wielkiec było iabłuszko w Raiu/ lecz wiele złego nábroiło. BanHist 43.
    • Z wężem sámá rozmawiáłá/ Y iabłuszka skosztowáłá. ŻabSymf A2.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: WM , JM
Data ostatniej modyfikacji: 21.05.2026