ESJP XVII i XVIII wieku

Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T, L, SWil

Najwcześniejsze poświadczenie: 1673

Formy gramatyczne

bezokolicznik

fruktyfikować

czas teraźniejszy

lp			3. os.		fruktyfikuje
lm			3. os.		fruktyfikują

czas przeszły

lp		m	3. os.		fruktyfikował
lm		nmos	3. os.		fruktyfikowały

tryb przypuszczający

lm

mos

3. os.

fruktyfikowaliby

Etymologia

łac. fructifico

Znaczenia

1. »o ziemi, drzewach, roślinach: przynosić owoce«

Składnia: co, w co

Gdy się bárzo záchwaszczą ogrody źe y plewieniem vstáwnym dáć rády nie moźe, przez co y Iárzyny nieták iáko trzebá fructifikuią, tedy Tátárką ábo Konopiámi záśiać, tym gęsty chwast wyplenić moze sposobem. HaurEk 10.
Ták mowią, że konsztownie bázyliszek może śię urodźić w gnoiu z iáiá, bo gnoy iest źiemią tłustą, wilgotnośći pełną, dla tego czyni, że co fruktifikuie, ztąd w źiemi suchey y zeschłey to śię nie prawdźi [...]. AlbSekr 119-120.
Podátki są punktuálne w Persyi, ktoreby mogły więcey importowáć do skárbu, tylko że to Páństwo nápełnione pustyniámi y gorámi, y Ziemiá bárdzo máło fruktyfikuie bo sucha, ile że kiedy zimá tám iest Krotka to deszczow nigdy nie znáią. ŁubŚwiat 584.
Ziemia [w Abisynii] tylko nád Rzekámi fruktyfikuie gdzie y 3. rázy do Roku rodzi, bo zaráz po każdych zniwách sieią. ŁubŚwiat 628.
Powietrze ma [półwysep Tegestan] zdrowe, Ziemia nád Morzem mniey urodzayna ále w wnętrznym Kráiu po dwa rázy fruktyfikuie osobliwie w wielogrochy. ŁubŚwiat 638.
Drzewká po pełni przesadzone, prędko rosną y prędko fruktyfikuią: po Nowiu zaś lepiey się korzenią y wyżey rosną. DuńKal F2.
Ratio 1mi: Albowiem to widźiemy w Ziołách y drzewkách, ktore według punktu plantácyi swoiey fruktyfikuią więcey álbo mniey y bywáią do tego bárdźiey sposobne niż do inszego [...]. DuńKal N.

2. »przynosić korzyść, pożytek, zysk«

Składnia: komu czemu; z czego

Mając baczenie na hostilitatem i inne casus per contractum warowane IMci p. arendarzowi, które dla teraźniejszej afflikcyej i desolacyej nie mogło fruktyfikować jako innych czasów spokojnych, pozwalamy mu ex nunc półpięta tysiąca zł. gotowych wyliczyć defalki i teraźniejszemu IMci p. administratorowi zlecamy parata pecunia tę zapłacić i wyliczyć ex nunc IMci p. podstolemu przemyskiemu defalkę. LaudaWisz21 1673 629.
[...] pobory na zapłatę wojsku znowu obmyślono. Ale te, lubo po sejmie z wielką ciężkością ludzką wybierane były, nie wojsku, raczej podskarbiemu koronnemu natenczas Bogusławowi Lesczyńskiemu fruktyfikowały. JemPam 105.
Przytym, żeby nie tylko Panstwu doczesnemu Fruktyfikował [Ludwik XIV], ale także y Wiecznemu Krolestwu się przysłużył: uprzątnął z Pszenice Kąkol, y czystą sprawił Chrystusa Winnice W swoim Panstwie, azeby niewiecey poddanych Liczył, tylko ile Dusz Bogu pozyskanych. GraudGab 28 nlb.
Dwieć by w práwdźie Charybdes á successu intentorum wstrzymywać mogły, retaliacya u pogranicznych sąsiadow, i mniemane detrimenta w dźiedzicznych Dobrách: Possessores zarażonych kacerstwem maiętności, że więcey z roli i Folwarkow fruktyfikuią, gdy sentes istos et offensionis lapides konserwuią, podobno injuriam sacculi bardziey sobie táxować będa, niżeli Christi injuriam. WierKFama 73.
[...] I. W. BARBARO RYBINSKA I. W. ANNO RYBINSKA, Woiewodźanki Chełminskie, I. W. ALEXANDRO BEŁCHACKA, Kasztelánko Bická, áżebyśćie się iák wzwierćiedle w Oycowskim przeglądáiąc żyćiu, wzor brać mogły, iák maćie przy tymże w honorách y pobożnośći, rozkrzewionym Drzewie, przez Wászą niebu y źiemi fruktyfikowáć ákkomodácyą. JezierSDef G2v.
A że w Miastach, Miasteczkach Zydzi grunta opanowali, na ktorych gdyby Prawowierni mieszkáli, Kościołowi by fruktyfikowali: dlatego powinni te damuum[!] nadgrodżić: Synod Gnieznieński lib: 4. de Iudaeis to każe. ChmielAteny IV 388.

Więcej cytatów w Korpusie Barokowym

Podhasła

Formy gramatyczne

lp	M.	m	fruktyfikujący
		n	fruktyfikujące
	D.	n	fruktyfikującego
	N.	ż	fruktyfikującą
		n	fruktyfikującym
lm	M.	nmos	fruktyfikujące
	D.		fruktyfikujących
	B.	nmos	fruktyfikujące
	N.		fruktyfikującemi

Najwcześniejsze poświadczenie:

1673

Znaczenia

1. »o ziemi, drzewach, roślinach: przynoszący owoce«

Drzewá wszelákie fruktyfikuiące, z mieyscá ná mieysce przesadzác, ták dla snádnieyszego krzevienia, iáko też y dla dyspozycyey mieyscá, Ogrodow. HaurEk 116.
Szczepienie, przesadzánie, tákże y pniakow obrzynánie. Sczepia, y drzewá fruktyfikuiącego, ták stárego, iáko młodego czynić może, źiemią y gnoiem delikátne drzewá ponákrywác, słomą látorośle poowięzywáć [...]. HaurEk 118.
Má to do siebie Słońce, że żimną ogrzawszy źiemię, wonnieiące kwiećia, słodkie owoce, fruktyfikuiące kłosy dla pożytku ludzkiego z niey że wyprowadza, w wnętrznośćiách źiemskich drogie poleruie y pielęgnuie minerały, innym pomnieyszym Koo[n]stellácyom per communicationem radiorum swoiego udźiela świátłá. ReklZasł F.
Kray ten iest bárdzo piękny, obfituiący w wszelką żywność, y owoce, á naywięcey ogrodámi przyozdobiony w Polách fruktyfikuiącemi [...]. ŁubŚwiat 558.
PANTALAREA Wyspa blisko Suzy między Maltą y Tunis, Kray má suchy y płonny, tylko w niektorych mieyscach obfituiący w zioła, báwełnę, kápáry, Anyż, figi, melony, y wina dobre, wydaie z siebie iedno drzewo fruktyfikuiące owoc okrągły czerwony [...]. ŁubŚwiat 613.
[...] drzewka fruktyfikuiące rodzaynieyszemi są; ieżeli bywáią sadzone pod czas Xiężycá ubywáiącego: nie ták záś fruktyfikuiące lubo wyżey wzrástáią, gdy sádzone pod czás Xiężycá przybywáiącego. DuńKal N.
I to cavendum w kontrakcie arędarskim, aby w lasach nie czynił dezolacyi wycinaiąc drzewa zgodne do budowania, item drzewa fruktyfikuiące, iako to trzesnie, iabłonie, gruszki; item lipy, iwy, kruszynę, z ktorych drzew pszczoły miod biorą [...]. ChmielAteny III 365.
Ale rozmierzywszy według potrzeby y mieysca sposobności kwatery, sadź rzádko bobki, cytry, iałowiec, cyprys, iabłonie, gruszki, sliwy osobliwe, mianowicie pumilas arbores, alias karłowate małe, nie wysoko rosnące, á fruktyfikuiące. ChmielAteny III 429.
Aby ogrod był piękny y fruktyfikuiący, mieć potrzeba y wycwiczonego u maystra ogrodnika, ktory by umiał rysować planty, znał się na szczepieniu drzewa, sadzeniu, sianiu, był wtym pilny, ciekawy, nowinami popisuiący się. ChmielAteny III 431.
Aby aliàs ogród byl wszelkim zasadzony fruktyfikuiącym drzewem, y owocem Macz; druga, aby bocian y gęś w tym się ogrodzie znaydowały, siedzący na iaycach. ChmielAteny IV 571.

2. »przynoszący korzyść, pożytek, zysk«

Arendarz każdy od tysiąca zł. ma zł. dawać na wyprawę dwadzieścia a od dziesiątka tysięcy per censequens zł. dwieście. Sumy na różnych membranach i asekuracyach będące i fruktyfikujące podległe do tejże wyprawy modo simili pod utratą tychże sum, sum zaś nie fruktyfikujących na zapisach asekurowanych violenti possessores mają onus subire do tejże wyprawy. LaudaWisz21 1673 627.
Ták tá mistyczna Oliwá Nayświętsza MARYA Pánná pośilá niemocy násze, ktora iest Oliwą fruktyfikuiącą Kośćiołowi S. KiełSPosił D2.
OWCE Mięsem, Mlekiem, Wełną, Skorą Swiatu fruktyfikuiące. ChmielAteny1745 I 481.
To słowo Cumae z Greckiego znáczy Praegnantem, iż tam Cumaei z Azyi záwitawszy, ná brzegu zastáli brzemienną białogłowę, á ztąd wźiąwszy omen wszelkiey przyszłey w tym mieyscu obfitości, Miasto to założyli, y Cumas, to iest, fruktyfikuiącym názwáli. ChmielAteny II 206-207.
Z tego Kolumba rozkrzewiona Prosapia Xiążąt de Veraquo, Margrabiow de jamaica w Americe, Admirałow Indyiskich. Tak wysoko ten wyleciał Columbus, że był daleko zaleciał Fortunato volatu: dla Hiszpanow y wielu Nacyi Europeyskich ztámtąd fruktyfikuiących. ChmielAteny IV 694 [604].

Więcej cytatów w Korpusie Barokowym

Odsyłacze

Patrz: *FRUKTOWAĆ.

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

FRUKTYFIKOWAĆ

FRUKTYFIKUJĄCY