Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

ZAWOŁANY I

przym.
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (pod: zawołać; XVI-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
stopień równy
lp M. m   zawołany
ż   zawołana
n   zawołane
D. m   zawołanego
ż   zawołanej
n   zawołanego
C. m   zawołanemu
B. m nżyw   zawołany
żyw   zawołanego
ż   zawołaną
n   zawołane
N. m   zawołanym
  zawołanem
ż   zawołaną
n   zawołanym
Ms. m   zawołanym
ż   zawołanej
n   zawołanym
  zawołanem
W. m   zawołany
ż   zawołana
n   zawołane
lm M. mos   zawołani
nmos   zawołane
D.   zawołanych
C.   zawołanym
B. mos   zawołanych
nmos   zawołane
N.   zawołanemi
Ms.   zawołanych
W. mos   zawołani
stopień wyższy
lm M. nmos   zawołańsze
stopień najwyższy
lm C.   najzawołańszym
B. mos   najzawołańszych
Znaczenia
1. »powszechnie znany, wiadomy; sławny«
  • Lecz miedzy támtemi [wyspami]/ ktore są záwołáńsze y świádomsze dla ich bliskośći od lądu/ pierwsza iest nád insze iákokolwiek znácznieysza/ Mombázá in 4 gra. Austra. BotŁęczRel II 52.
  • A przebywszy dwie ábo trzy wysepki bez imienia/ znáyduiemy Oleron wyspę przećiw Sciáránćie/ zawołáną dla dostátku tám soli robioney/ ktorą poczytáią zá iedny bogáctwá Fráncuskie/ y zá przednieyszą intratę miedzy drugimi koronną. BotŁęczRel II 89.
  • Tych/ y tym podobnych tylko sámemu Bogu należących/ á przezćię bluźnierski stworzeniu przypisánych słow y Tytułow/ oná twoiá záwołána Kśiąszká iest pełna [...]. SmotLam 68v.
  • TAkże ieden wielki Doktor gdy był bliski śmierći posłał po mię/ y rádźił sie około zbáwienia/ iam mu przywiodł ná pámięć Disputácią onę záwołáną y determinácią o wielo Beneficiach ktora sie sstáłá w Paryzu. ZwierPrzykład 75.
  • Po niemáłym cżáśie/ to iest w sześći lat/ był bárzo wielki y záwołány Iármárk w Alexándriey/ ná ktory się wielkie mnostwo ludźi ze wszytkich narodow ziácháło kupcow bárzo bogátych z rozmáitemi kupiámi. BudnyBPow 162.
  • Bo z gotową á przedtym/ niż wyszli/ concipowána popisáli śię przy tey swey záwołáney Processyey Protestátią/ ktorą záras támże/ gdy łáncuch zámkniony obacżyli/ publicé głosem cżytáć każáli/ gwałtem to niestydliwie miánuiąc. NowinyPoz A4v.
  • Sposob tedy czynienia professiey dwoiáki iest: ieden iáwny/ y záwołány/ bárzo podobny ślubowi iáwnemu: á drugi sczegulny ábo osobny/ ktory osobno szátánowi ktoreykolwiek godźiny może być oddány. SpInZąbMłot 38.
  • Ty/ mowię/ ná to sobie wspomniawszy z okázyey teráżnieyszego zápału tey gory/ myśl wyżey nád dyskursy Philozowskie/ podnieś po Chrześćiánsku: y pomyśl sobie/ iáko oná Gorá/ winnicámi swemi záwołanemi/ ieszcze zá Pogánstwá sławna; [...]. SzemZapał E2v.
  • Płyną záwołáne portowe rzeki hucznym szumem/ y pędem do kresu swego. JanowPołów A2.
a) »znany z najlepszych cech, mający sławę wynikającą z pozytywnych cech lub wyjątkowych czynów; doskonały, najlepszy«
  • Piąty á ten nabliższy twoiy Collegá/ ktory z tobą w tym záwołánym poselstwie do Rzymu ieźdźił/ mężoboystwem/ wszetecżeństwem/ y innemi temu podobnemi cnotámi/ o ktorych wszystek Lucki Powiát bárzo dobrze wie/ nie po iednokroć śiebie przyozdobiwszy/ y ieszcże zá żywotá nosá ná twarzy z dworskiey choroby pozbywszy/ zá drugimi się pospieszył [...]. SmotLam 78v.
  • Niech krzykną trąby po twych blankach wszędzie, Świątnico zawołana, że czeladź Twa ubrana po stopniach czeka w obóstronnym rzędzie; w małym wielki Bóg ciele dziś się stawi w Kościele. MiasKZbiór 32.
  • Z twojego pokolenia wynidzie szczęśliwa, Wszytkiem cnotom i pięknem naukom życzliwa, Którą, nie wiem, skąd pierwej chwalić: czy z czystości I gładkości cudownej, czy z wielkiej mądrości, Izabella, która swem światłem uweseli Ziemię, którą ocean przeźrzoczysty dzieli, I miasto ono zacne, miasto zawołane, Od imienia Oknowej macierze nazwane. ArKochOrlCz I 288.
  • O zawołane książę, o panie łaskawy! ArKochOrlCz II 36.
  • Ale dzielność, która swych nigdy nie opuści, Sprawi to, że mu łatwie Norandyn odpuści; Który przybieżawszy tam, ujźrzał znamienitych Rycerzów swych, wielkiemi ranami zabitych, Świadectwo jego męstwa pewne, bo się zdały, Że z Hektora samego rąk powychadzały, I widzi, że niesłusznie uczynił onemu Krzywdę bohatyrowi tak zawołanemu. ArKochOrlCz II 52.
  • Toż Marsyli, toż Sobryn w radzie doświadczony, To mówi i inszy lud, wkoło zgromadzony, Iż tak blizki jest śmierci, tak blizki zginienia, Jako daleki Rynald od jego złożenia; Którego jeśli czekać chce z ludem przebranem, Z bracią i z towarzystwem w wojsku zawołanem, Bez pochyby rycerstwo i siebie zawiedzie, Lub poimany z niemi lub zabity będzie. ArKochOrlCz II 449.
  • Opuszczam inszych wiele, których zawołane Dzieła opowiedają kroniki pisane. ArKochOrlCz III 124.
  • Ono lud mądry, rostropny, narod wielki y záwołány. BirkOboz 59.
  • Záwołány/ v. Sławny. Kn 1402.
  • Czemu ná tym świećie/ gdyż Bog iest spráwiedliwy/ y o wszystkim ma wiádomość/ źli w bogáctwách opływáią? ná zdrowiu czerstwemi/ w godnośćiách są záwołánemi: dobrzy záś wnędzy/ rożnemi sposobámi od niespráwiedliwych bywáią vćiśnieni? AnzObjWaś 8.
  • MIał Cerkiew záwołáną Rzym/ iedney Bogini/ Zwáłá sie Viriplácá lub Męzobłagini. KochProżnEp 78.
  • Czemu człowieczym na świat Bóg przyszedszy synem, Pierwszy cud czyni, wodę przetworzywszy winem? Wodą był zakon stary, który ludzi morzył; Ten w wino testamentu nowego przetworzył, Zawołane sprawiwszy w swym kościele gody, Który to od bożnice, co wino od wody. PotFrasz2Kuk II 437.
  • Zebráł y nágromadźił złotá/ śrebrá miedźi/ żelazá/ co niemiará/ ná záwołáne Jerozolimskiego Kośćiołá wybudowanie bogáty Dawid. BujnDroga 16.
  • Wszytkich kreátur, ktore człowiek może okiem Zdrowem obiąć, y ktorych doyść niemoże wzrokiem, Iest Stworzyćielem; á te od swego początku Trzyma swą opátrżnośćią dotąd w swem porzątku, Y ma o wszytkich pieczą: gdyż iest záwołánem Nád wszytkiemi Krolestwy nieśmiertelnem Panem. DamKuligKról 174.
  • Coś podobno, [...] nie vstąpię ia, nie vstąpię, áni Euripidemu, áni Senece, áni Sophoclesowi, áni żadnemu ile ich było záwołánych Poetow. AndPiekBoh 25.
  • Ale nie tylko zawołana po całej Europie Potockich godność, ále też, y Twoie partykularne, światu do podziwiana, niebu do większych pociech, teraznieyszym ná ozdobę wiekom, potomnym na przykład y wszelkiey wzor świątobliwości wydane dzieła nie iedną sobie zasłużyły Koronę. NiesKor II 3 nlb.
  • Więdnieią przy tym Nayiaśnieyszym ciernia nieznaiącym liliecie záwołáne Hesperyiskie ogrody, blednieią przy barwistym wesołey młodości kwieciu powietrzne Semiramidy roże. DanOstSwada 27.
  • [...] Lecz Nawyżey pomieniony Náiáśnieyszy Krol J.M. Pruski teraz Miłośćiwie panuiący Swoim o dobre Powodzenie y Sukcessy uprzeymie wiernych Máńow y Poddánych Swoich záwołánym nie ufatygowánym Pieczołowaniem, oycowskim osobliwie y ustáwicznie Ku temu zámierza, áby przerzeczona ná Pożytek y Dobro Szláchetney Młodźi Sląskiey y Postronney záłożona Akademia Rycerska nie tylko w przeszłey zostawáłá Ryźie, ále też ile można, większe co raz bieráłá Incrementa, [...]. NotAk 3.
  • Niewiem, iaki iest moy los, lecz przy niezgod zrzędzie, ieżli mię kiedyśzkolwiek przymuszą Rzymianie, mieć nad niemi, gdy koley przyidzie, panowanie; Niżli to zawołane osięgnę zwycięstwo; wprzod Państwo ich rozszerzę z sławą prze swe męstwo, godnym się ich pokażę, tak iż swe okowy czcić będą przeplatane przez Laurow osnowy. VoltZałJARzym 26.
  • Pachoł. [...] dobry to pachoł; zawołany pachoł; pachany pachoł. ein braver Kerl der Hertz im Leibe hat. c’est une bonne épée; c’est un brave à trois poils; il est brave comme l'épée qu'il porte; il est vaillant comme son épée. T III 1305.
  • Zawołany. [...] 2) berühmt. [...] 2) fameux, célébre, connu. T III 2934.
  • Kiedy Demostenes rozwodził się w mowach swoich przeciwko Jurgieltnikom Filippa, ten Mowca zawołany bał się aby Oyczyzna iego w niewolą się nie dostała, [...]. StanyanOżgaObraz 190.
  • Rownemi od natury obdarzone talenty, płcią się tylko od męszczyzn różnią, a gdy ich talenta nie są zaniedbane, potrafią zrównać nayzawołańszym mędrzcom. KrasicPan 167.
  • Monarcha ten miał syna zwanego Kaim, który iedynym był nayczulszych iego starań celem; Kader znaiąc iak wiele na dobrym zależy wychowaniu, od dawna szukał człowieka mądrego i oświeconego, któryby mógł prowadzić młodość Kaima; w tym zamiarze zebrał co tylko Izlamism miał ludzi nayzawołańszych z ich pobożności, nauki i cnoty. PotJPodróż 57.
  • Do twych Páłacow/ mile vkochánych/ Do ktorych weźmiesz twych sług záwołánych/ Godnie im płácąc ich wierne zásługi/ Wieczny wiek długi. PieśńPoż 2 nlb.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • zawołany mąż:
    • Wiele w tym razie, przyznać to, pracował, Komu rząd wojska tedy był oddany, Wieleś nad insze prawda dokazował Cny Wiśniowiecki, mężu zawołany, I stan rycerski także niepróżnował Przy swoich wodzach, ale też przyznany Ma dank i przodek niemniejszy sławnemu Alexandrowi być Koniecpolskiemu. OdymWŻałKoniec 341.
    • Poważnieysze są słowá Bellarminá/ Mężá w Kośćiele Kátolickim záwołánego [...]. GdacPan Tv.
    • RZekł záś Teûdás do niego: Cáła źiemiá to wie Dobrze; bo wszytkim nie iest skryto, że mężowie Záwołáni mądrośćią v świátá głęboką, Y sławni kśiąg tłumácze náuką wysoką Tę wynáleźli wiárę [...]. DamKuligKról 242.
    • Olbrzymi byli ná początku dni onych/ á ći ludźie odważni od wieku y mężowie záwołáni. StefDzieło 2.
  • zawołany rycerz (sz. zm.):
    • Jako więc wicher z szumem zmieszany przychodzi I straszną niepogodę za sobą przywodzi, Z takiemi zawołany rycerz z hufca pędy Biegł na nieprzyjacielskie zastawione rzędy. ArKochOrlCz I 368.
    • Dziwno mi to - powiada - że wy, będąc takiem Rycerzem zawołanem, tak się z ladajakiem Towarzyszem łączycie, nad którego tchórza Więtszego stąd nie najdzie do samego morza. ArKochOrlCz II 32.
    • Tak ów Baiażet, rycerz zawołany, Co niegdyś całym zdawał się trząść światem; A zawiaduiąc dzikiemi pogany, Groził narodom zycięzkim bułatem: Nakoniec w bitwie sromotnie poimany, Gdy się z możnieyszym spotkał potentatem. KrasicMysz 46.
    • Niech gadatliwy Nestor, Uliss chytry będzie, Agamemnon wyniosły, i uparty w błędzie: Żwawy Aiax, tchórz Parys, Hektor zawołany Rycerz, Eneasz ze czcią ku Bogom wylany. DmochSztuka 51.
  • zawołany lekarz:
2. »odznaczający się przepychem, wystawny, okazały; także uroczysty, podniosły«
  • Lecż teraz gdy miásto náśládowánia cnot/ tylko zbytkiem iedná drugą vprzedźić chce/ á spor miedzy sobą prowádzą/ ktoraby się nabogáćiey pokazáłá/ ták też żadną się niewstydliwą drugie nie brzydzą/ że ná záwołánych z iázdách y bieśiádách pierwsze mieyscá miewáią/ ábo cudzołożnice/ ábo wdowy wszetecżnośćiámi niesławne. WolanDubinWol 68.
  • Ná weselá docżesne y vcżty záwołáne osobliwie dla tego iedźiećie/ ábyśćie się z miłych przyiaćioł rozmow vćieszyli/ frásunkow swoich pozbyli: [...]. ZygrŻywot Cv.
  • W Wiedniu pro 13. Februarij námowiona iest solennisatia wálnego y záwołánego Wesela, Naiáśn: Krolá I. M. Rzymskiego, z Naiáśnieyszą Xiężniczką Iey Mćią Hánnowerską, ná ktore wielkie Praepárámentá do ták wielkiego Aktu przysposabiáią. WiadCudz 1699 24 I 2 nlb.
  • Ale gdźie proszę tey ták záwołáney koronácyi naznáczone Mieysce? pisze Arystoteles że w Tessalii była gorá ktora się zwałá Seminarium Coronarum Rodząca Korony. Já się ná nieźliczone cuda zápátrzywszy, w tym záwołánym iuż ná cáły świát Máryemoncie, á iákże przyznáć nie mam że to tu Mieysce Seminarium Coronarum [...]. GłotGóra C.
  • Debora Wilkins (imie tey staruszki) przez uszanowanie dla Pana i wzgląd na przyzwoitość, mniey uważaiąc na to, że nie w zwyczayney godzinie, a tym samym z ważnych zapewne przyczyn zawołaney śpieszyć się należało, strawiła dość czasu przed zwierciadłem na ułożenie włosow; [...]. FieldZabłPodrz 13.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • bankiet zawołany (sz. zm.):
    • Trąbić każ na Ziemiány Stroiąc Bánkiet záwołány. KochProżnLir 190.
    • A ci święci mężowie y błosłáwieni, Iákoby záwołanem bankietem vczczeni, Wesołem sercem do tych mąk przystępowáli, Y śmiáło dla Chrystusá śmierc podeymowáli, Vpomináiąc śiebie. DamKuligKról 168.
    • Po [...] Koronácyi [...] Z. Kościoła Koronáta wiodą ná Pokoie, Gdzie Bankiet záwołany y hoyne nápoie. ChmielAteny1755 I II, 372.
3. »bardzo zainteresowany czymś, zamiłowany, zagorzały«
  • Skoro po smoczej skórze on tak zawołany Poganin i po strasznem mieczu beł poznany, Tam gdzie starzy i słabe i niemężne gminy Piły wyciągnionemi uszami nowiny, [...]. ArKochOrlCz I 362.
  • Nád zboycę iednego y wierutnego łotrá gorszý/ nád záwołanego bándita owe[g]o Bárabbásza żywotá nie[g]odnieyszý być vznany/ Ná śmierć krzyżową zdány. BujnDroga 325.
  • Fronckiewicz, podstarości grodzki piński, zawołany w szalbierstwie, addictus księciu kanclerzowi lit., namówił Strawińskiego, posła i pisarza grodzkiego starodubowskiego, dawszy mu czerw, zł 500, że ten sejm zerwał. MatDiar 441.
  • To dobrze; niech tak będzie, więc do tey sławy samey odwoływam się. Do iey sądu was pozywam wspaniałe Dusze, gorliwi Obywatele! zawołani nieprzyiaciele Juzuiccy! AbrasWszyscy 58.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Podhasła

*ZAWOŁANY I
rzecz
m

w funkcji rzeczownika
Wersja do druku Jak cytować
Harvard Biuletyn PTJ bibtex CSL-JSON

Formy gramatyczne
liczba mnoga
B. uż. nosob.   zawołane
Najwcześniejsze poświadczenie:
Znaczenia
»ktoś znany z najlepszych cech lub wybrany na wysokie stanowisko urzędowe«
  • Ja przed tobą poydę, y zawołane na ziemi poniżę, wrota miedziane skruszę, y zawory żelazne połamię. BohJProg I 216.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Data ostatniej modyfikacji: 08.05.2026
Odsyłacze
Patrz: SŁAWNY.
Autorzy: ER
Data ostatniej modyfikacji: 08.05.2026