ESJP XVII i XVIII wieku

Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI (dostatni, dostatny), Kn (dostatni), T (dostatni), L (dostatni; XVI-XVIII), SWil (dostatni), SW (dostatni, dostatny), SJP (dostatni)

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne

stopień równy

lp	M.	m		dostatni
				dostatny
		ż		dostatnia
		n		dostatnie
	D.	m		dostatniego
		ż		dostatniej
		n		dostatniego
	B.	m	nżyw	dostatni
			żyw	dostatniego
		ż		dostatnią
		n		dostatnie
	N.	m		dostatnim
				dostatniem
		ż		dostatnią
		n		dostatnim
	Ms.	m		dostatnim
		ż		dostatniej
		n		dostatnim
	W.	m		dostatni
lm	M.	mos		dostatni
		nmos		dostatnie
	D.			dostatnich
				dostatnych
	C.			dostatnim
				dostatnym
	B.	mos		dostatnich
		nmos		dostatnie
				dostatne
	N.			dostatnimi
				dostatniemi
				dostatnymi
				dostatnemi
	Ms.			dostatnich

stopień wyższy

lp	M.	m	dostatniejszy
		ż	dostatniejsza
		n	dostatniejsze
	D.	m	dostatniejszego
	N.	m	dostatniejszym
		ż	dostatniejszą
lm	M.	nmos	dostatniejsze
	D.		dostatniejszych
	C.		dostatniejszym
	B.	nmos	dostatniejsze

stopień najwyższy

lp	M.	m		najdostatniejszy
	B.	m	nżyw	najdostatniejszy
	Ms.	m		najdostatniejszym
		ż		najdostatniejszej
	W.	m		najdostatniejszy
		n		najdostatniejsze
lm	D.			najdostatniejszych
	Ms.			najdostatniejszych

Znaczenia

1. »odznaczający się bogactwem lub dużymi zasobami czegoś, bogaty, zamożny, majętny«

Dostátni/ dostátéczny/ Lautus, Cicer. Lauta ciuitas, lautum patrimonium. ‖ Terent. Lautus cibus, res. Lautissima coena, Plin: iun. ‖ Lautissimum conuiui- um, Plin. ‖ Locuples villa, ciuitas. Elegans, elegan- tissimus, Cicer. ‖ Luculentus homo, familia, heredi- tas, diuitiae, Plaut. ‖ Sumptuosus homo; vir copiis rei familiaris locuples: elegans in epularum apparatu, Cicer. Magnificus et sumptuosus homo, Terent. Pa- ratus ab exercitu, ab omni re; paratus equitatu, pedi- tatu, classibus, Cicer. Peculiosus, Plaut. Sufficit hic mons alimentis, Liu. Vos qui potestis ope vestra cen- serier, Plaut. i. qui tantas opes habetis, vt possitis censeri, seu à censore inter ciues Rom. referri, erat autem census Equi- tum Sestertium quadringentorum. i. 10000. coronatorum: Senatorum duplò maior, postea sub Imperatoribus etiam triplo maior. ἀποχρῶν ἐστι. ὁ ἔυπορος, ἄπαρκος, πόριμος, ἄφϑονος, ἀνάφϑονος, περιουσιαστικὸς: ἀδέητος non indi- gens. ὁ, ἡ ἀνεκδεὴς, διαρκὴς, ἐξαρκὴς, πολυαρκὴς, παναρκὴς: ὁ ἀρκ ετὸς, ἄρκιος. vide Bogáty/ Obfity. Kn 140-141.
Miałci to ten Pan oboie/ á przećię z niebá się pokwapiwszy/ niechćiał nic z świáta dostátkow/ y progu niechćiał tknąc się dostátnich ludźi na świećie/ bo mu vbostwo stánęło w oczách dostatnieysze/ lubo v ludźi nieznáiome. HinPlęsy 637.
A on oboie posiadł y wźiął w possessią: Prawdźiwie dobrá duszne/ prawdźiwe bogactwá/ Toć nád wszystkich bogatszym iest/ y dostatnieyszym. OpalKSat1650 140.
Nie zwyczaynie iednák kontrákt y handel z vmową S[więteg]o Ianá może kożdego zátrwożyć/ ábowiem vważćie łáski wásze ná ktorey cel rádzi złotá z niebá nábywáć/ vt locuples fias, ábyś práwi[!] bogatym/ dostátnim/ zostáł. JanowPołów D3v.
Bo Woiewoda dlatego tam sobie wziął bo mu powiedano że tam lud naydostatnieyszy [...]. PasPam 63.
O Prowiant nie proszę. Bo w ulicy stoię naydostatnieyszey musi tu wszystko bydz. PasPam 168v.
Nie przepłácony skarb przyiaćielskie serce. to iedno wszytkie w sobie zámyka dostátki, wszytkie bogáctwá; są w nim lepiey niżeli kiedyś w herbownym Rzymskiego Senatorá zasźczyćie złożone omnia; ták dálece że ie słusznie káżdy iusz nie Homera malorum, lecz przyiaćielá bonorum Iliadem, y owszem drugą, y ieszcze dostátnieyszą w wszelkie fortunne obfitośći Pándorą názwać może. BoczPol 60.
O toć znáć/ że to własna Pánom/ to iest/ ludźiom dostátnym/ potrzebowáć. KaczyńKaz 337.
A ći/ ktorych Bog dostátnymi Sálomonámi mieć chćiał/ niech się w-zábiegániu doczesnego dobrego mienia miárkuią: niech w-swoich prácowitych zabiegách napierwsze miesce Krolestwu niebieskiemu dáią: Quaerite primùm regnum Dei et justitiam ejus. KaczyńKaz 340.
Nie długo potym podobno we dwie lećie tá Páni pyszna/ ktora przed tym byłá bárzo sczęśliwa y dostátnia/ ták byłá zubożáłá/ y do tákowego niedostátku przyszłá/ że ná gnoiewisku umárłá. GdacPan Liiiv.
Żonom ma być wolno stroić się według myśli ich i tak kosztownie, i świetno, jakoby raczyły, żeby się i dostatniejszym siestrzyczkom porównały, i żeby się ludziom spodobały. NiewPrerBad 147.
Jeżeli dlatego, żeś bogaty i nad wielu dostatniejszy, a z tego bliźniemu swojemu ani przyjacielowi, zgoła nikomu nie jesteś udzielny, a cóż to do kogo należy twoje burdy i chimery znosić, drogi ci z daleka ustępować i twoję fortunę wielbić i konsyderować. MałpaCzłow 183.
Weźmi żołtkow jáiowych parę, Cybulę pieczoną iednę, Miodu prásnego łyszkę máłą, kwiećia Krokosowego, (álbo Száfránu kto dostátnieyszy) Mydła, zmieszay w kupę, rozwierć żeby było iák máść, tym okłáday. PromMed 180.
[...] sukcessorowie Krolá Polskiego Cudzoźiemca, są niebespiecznieyśi ná Elekcyi po śmierći Oycá swego, niż Piastá Potomkowie: bo ći tylko z iedney łáski Rzeczypospolitey wyglądać mogą korony, niemaiąc śił innych, áni dostátkow; támći záś y złotem, y żelazem domagać się mogą Elekcyi, będąc aliunde z Państw swoich opatrzeni, możni, y dostátni [...]. RadzKwest 20.
Dostatni. [...] 2) reich, vermögend, begütert. [...] 2) riche, opulent, bien acommodé. T III 261.
Dostatnie, maiętne, dzieci moich rzemieślnikow większą podobno będą mieli mnie mizernemu kupcowi obligacyą, żem ich Rodzicow zapomogł, niżli potomstwo Sąsiadow Baronowi, iż oycow ich wyćwiczył w rzemiośle piiackim [...]. Monitor 184.
Czegoz odemnie chcecie mogłby rzec, gdyby lichy stan iego pozwolił mu głos, podnieść czego odemnie ządacie? niech ci ktorych los bogatemi uczynił, ci ktorzy z rzemieśńiczey pracy są dostatniemi, dadzą cząstkę dobra swego, aby osobo niestawali na obronę, słuszność, y sprawiedliwość zdaią się to nakazywać. MowaNiesz 23.

a) »o ludziach: charakteryzujący się wysokim statusem społecznym i majątkowym, możny«

ANTIPHVS. Nie zda mi się/ by záżyć miał w tym złośći swoiey. Menelaus/ ábowiem iey mąż krol dostátny/ Do potrzeby woienney mężnie człek vdátny. PaxUlis Dv.
Sejm nierychły, król ubogi, skarbu niemasz: zawsze primos impetus nieprzyjacielskie dobrzy, dostatni obywatele zbieżeniem się, jako do zgaszenia ognia, ratowali, a zatym sejmowe deliberacye bywały skuteczne i pożyteczne; [...]. DeklPisCz II 319.
Do inszych Gości y Godownikow. A wam co rzekę Zacnie zrodzeni Panowie/ Panie/ Pánny/ dostátni/ chudźi Páchołkowie? LampOmen C.
Niema: iest rzecz szkodliwa w domu/ y w kálećie/ Wy cośćie sprobowáli lepiey o tym wiećie. Insza możnym dostátnim/ co máią intraty/ Przywiozą im z folwárkow: záwsze Pan bogáty/ Czásem sam ze swoiemi/ zástoł sobie śiędźie/ Rozmáitych pułmiskow/ do trzydźiestu będźie [...]. JeżEk E2.
Dálekoż więcey wy Mozni, y Dostátni, Polscy Pánowie, przy ták szerokich włośćiách, przy ták wesołych mieyscách przy tákiey wszytkich rzeczy obfitośći przy ták wielkiey apparentiey sługách, w stroiách, w sprzętách, przy żyćiu ták hoynym, y dostatnim: [...]. NaukaBud A2.
Naydostoynieyszy i naydostátnieyszy Boże/ ktory sługi twoie rad widźisz w-śiebie i w-rzeczy stworzone vbogie/ [...]. Vczyń mię sobie według vpodobánia twego [...]. DrużbDroga 316.
Już, już w naszym Podgórzu do tej rży przychodzi, Co jej pies nie powącha, kiedy się wygłodzi. Takie listy, na drobne w żarnach starszy plewy (Dostatniejszy garść nikłej przymiesza kostrzewy), Wody potem nalawszy, robi na chleb ciasto. PotSielKuk I 117.
Wielce to książę dostatnie i potężne, jakoż, in Europa, z książąt udzielonych jeno dwóch potężnych rachują in Europa - księcia Sabaudiae i księcia elektora bawarskiego. BillTDiar 271.
Teraz poszła zá Dźiurdźiego Mahometa Bászę Budźiáckiego/ człowieká we trzydźiestu lećiech/ bárzo dostátniego/ y ktory może wyrownáć wspániałośći vrodzenia iey/ á przećię do tych czás dla młodego iey wieku/ niepozwáláią mu nie tylko mieszkáć z nią/ ále náwet áni iey widźieć. RicWielJMon 49.
Na ostatek, aby poczynione w Polscze szkody i w Podgórzu, ex nunc milion 200000 złotych dobrą monetą wyliczył, jeżeli ich pro tunc nie wyda, aby in vadio osób trzy najdostatniejszych, których sobie hetmani obiorą, aż do wyliczenia mianowanej sumy, wojsku zostawił. JemPam 248.
Powiedają o tym pośle ci, co w tamtym królestwie bywali peregrynacyjej, i sami Francuzi, żeśmy tu jeszcze dostatniejszego od tego narodu nie mieli posła. SarPam 254.
Chwalebna też jw. Wawrzyckich i jw. Stadnickich industryja, że, ile mogło być bez dyspensy, bogatych cór swoich w insze domy nie wydawały, continua serie dostatnimi senatorami jw. domy ich i swojego imienia osoby promocyjami i inszymi sposobami z s należytej przystojności stanu trzymają. DobraDuchRzecz 75.
Z dostátniey Páni hołotąś się stáła. DrużZbiór 182.
Zacnieście urodzone, piękne y wspaniałe, Dam wam mężow dostatnich, zacoście zuchwałe. RadziwiłłowaFSędzia D2.

b) »nadzwyczaj dobry, świetny; luksusowy i elegancki«

Widzę pokoje dostatnie, Każda rzecz pięknie, udatnie, [...] Tak monarchów, jak hetmanów. JarzGośc 62.
Potem przyjachawszy do mianowanego miasteczka stanęliśmy gospodą przed bramą á la Pomme d’or, gospoda bardzo wczesna i dostatnia przy wielkim porządku. GawarDzien 115.
Dálekoż więcey wy Mozni, y Dostátni, Polscy Pánowie, przy ták szerokich włośćiách, przy ták wesołych mieyscách przy tákiey wszytkich rzeczy obfitośći przy ták wielkiey apparentiey sługách, w stroiách, w sprzętách, przy żyćiu ták hoynym, y dostatnim: [...]. NaukaBud A2.
[...] Wszystkiego sobie pozwolić umiałem Y kształtnie zażyć, zwłaszcza kiedy miałem Srebra y złota mnostwo niewidane, Dostatkow wszelkich zbiory niesłychane, Sprzęty nad wszystkich Królow dostatnieysze, Muzyki wszelkie y naypociesznieysze; [...]. OpalŁPoeta B2v.
Niesłychánie są wielkie ná podźiw/ wewnątrz obite kobiercámi złotem y srebrem tkánemi/ álbo obićiem iákim przepysznym/ y wszelkim áppárátem kosztownym ozdobione/ iáko nie może być wyśmienićiey iáko w naydostátnieyszym domu. RicWielJMon 238.
Ludność abowiem bez dostatniego i wygodnego życia być niemoże; á miłość kraju z tego oboyga wynika. KniażFol b4.
Ta [suknia] nazywa się koftan; bywa zazwyczay z materyi iedwabnych, dostatnieyszych niż pierwsza. VolnNowicOpis 49.

Ustabilizowane połączenia wyrazowe

dostatni kościół (sz. zm.):

NA teyże páginie Powiádasz że Krzśćilnic w Cerkwiach Wschodnioruskich niemász. Odpow. Ieżeli tákich iáka byłá przy Krzśćie ś. Konstántiná wielkiego/ o ktorey Duranthus lib. I. Cap, 19. tedy pewnie nie tylko w vbogich Ruskich Cerkwiách/ ále y w naydostátnieyszych Rzymskich Kośćiołách ich nie naydźiesz. MohLit 8.
Same miasto jest bogate we wszytko: kamienice ozdobne, kościoły dostatne, fruktów, towarów różnych summa copia, tak iż we wszytko abundantissima nazwać się może civitas. BillTDiar 117.
Ciekáwą ma Questyą Hieronim ś. gdy pyta/ co iest zá przyczyná że Bog z mądrośći swoiey nieskonczoney dysponował/ áby w Kośćiele Jerozolimskim ták sławnym/ świętym y dostátnim/ nie świece woskowe/ iáko teraz w Kośćiołách nászych/ ále Lámpy pełne oliwy zápalano/ áby záwsze g[o]rżały/ poniewasz wosk iest czystszy y zacnieyszy ogniá nutryment/ y iáśniey ániżeli oliwá gore? StefDzieło 56.

2. »występujący w dużej liczbie, obfity«

Ná ostátek to wiedźieć rzecż iest potrzebna/ że nayduie się pod źiemią wiele tákich mieysc/ w ktorych wod obfitych y dostátnych náchodzą. SykstCiepl 19.
Po obiedzie widzieliśmy bibliotekę kapitulną, dosyć dobrą i w księgi dostatnią. PacOb 15.
Zostawał ad meridiem Seynow Oboz y ostrog wielki/ w ármatę/ w żywność/ w munitią/ w żołnierze dostátny/ potężny/ obwárowány ná gorze iedney/ tákże y gorá Dźiewicá názwána Moskwą obsadzona. SkupNow Av.
Ale pospolite y umocnione [działa], ponieważ ieszcze wspiżę, dostátnieysze są, mogą bez szkody y niebespieczeństwá tyle prochu znieść dobrego, ile ich kulá ołowiána záważy. UffDekArch 13.
KTo się podeymuie opisáć rządy y postánowienie Páństwá ktorego/ w naypierwszey pieczy powinien mieć/ żeby iáko naydokłádniey wywiodł/ náczym záwisły wielkie Vrzędy/ wysokie godnośći/ y bogáctwá tego Páństwá/ żeby się z rzetelnego ich poznánia tym snádniey doiść mogło/ iáko iest dostátnie w ludźie/ iákie ma śiły ná lądźie/ y ná morzu/ co zá Fortece przy ktorych się bronić może/ y co też zá słábizny/ zá ktoreby go naysposobniey vymowáć y psowáć. RicWielJMon 62.
Ma przytym bárdzo obszyrne kráie, ktore názywáią Sibiryą dostátnią w sobole, [...]. DrewsBrzozDystr 230.
Záćiągnął z Niemiec doświadczonych Officyerow dla wymunsztrowania woyska swego, sprawił liczną y porządną artyleryą, dostatnią opatrzył śię amunicyą, á to wszystko tak kształtnie y wcześnie sporządźił, że żadnego nie sprawił podeyrzenia Krzyżakom w roskoszach swoich karą Bożą zaślepionym. HylInf 89.
Dostatni. 1) [...], reichlich. [...] 1) [...], abondant. [...] T III 261.
Osobliwie od S. Marcina do Nowego Roku na pożywieniu dostatnim brakować im [kurom] nie powinno: lubo się potym nieco uiąć może, aby nie zatyły, i do niesienia sposobnieysze były. KlukZwierz 121.
Naywiększe Rerum-Publicarum Incrementum, BOGACTWA, ktore się zowią Nervi Rei-Publicae, że iak żyłami ruszaią się, y swoie exercent officia ciała nasze, tak Rzecz Pospolita Pieniądzami wszystko może dostatnemi; niemi się wzmaga y wspomaga. ChmielAteny1755 I 398.

a) »wielki, bardzo duży; obszerny, zajmujący dużą powierzchnię«

Nihil workiem nászym y szkátułą/ wtenczásechmy nabogátśi kiedy nic nie mamy. A śmiećieszmi teraz negowáć tego/ że vbostwo nie stáło Apostołom zá nadostátnieyszy skarb? MijInter 26.
[...] ktoś z bogátych ludźi przywiozł báryłę wielką pelniuśienką oliwy: to obáczywszy święty THEODOZYVS dźiękował naywyższemu/ że wysłucháć iego modły raczył; y ták nálali wszytkie lámpy/ y ieszcze więtsza część zostáłá; zátym názáiutrz dostátnie święto odpráwili. KossowŻyw 41.
Ták wzrostu dostátniego/ iáki iest/ doydźieli Okiem kto zupełnego/ co dwá Arkty dźieli? OvŻebrMet 55.
Miałci to ten Pan oboie/ á przećię z niebá się pokwapiwszy/ niechćiał nic z świáta dostátkow/ y progu niechćiał tknąc się dostátnich ludźi na świećie/ bo mu vbostwo stánęło w oczách dostatnieysze/ lubo v ludźi nieznáiome. HinPlęsy 637.
Nazajutrz szliśmy widzieć pałac Kardynała Ryszelego nieboszczyka; [...] zmurowany w równinie, przy wodach dostatnich wszędzie, w którym tak wewnątrz jako i ze dworu samych statuy marmurowych, różnych całkowitych osób 69, a małych co tylko głowy z piersiami 78, to jest i z temi co są w ogrodzie które aż z Rzymu przywożono. GawarDzien 75.
A zebym mogł na tęn czas prętko uczestnictwo Miec pomocy; Czyscowym Duszom mych dziedzictwo Zasług daruię teraz, z nich się obnazaiąc; A zmiłosci im, iak chcesz Boze, udzielaiąc. Nagrodzi Twoia Dobroc defekt mey słabosci, Wypelni me dostatnie niedoskonałosci; [...]. HacTest 31.
Stodoł dwie z strzema sosiekami wielkimi dostatniemi, między tymi sosiękami młocarni dwie y brogow szesc. Ogrod wielki dostatni w ogrodzeniu porząnnym zostaie. KsWysTech II 8.
Więc się w jednej sztuce przykrzy Mieć szacunek dostatni, Na którą się rad wyikrzy Świat do szpilki ostatni. MałpaCzłow 194.
A jakże teraz mieć nadzieję o dostatnich skarbach pańskich, kiedy teraz panowie na asamble ia, na opery, na luksus w bankietach przez jeden dzień po 80 albo i po 100 000 łożą, [...]. DobraDuchRzecz 76.
Nil mogł w inszych czasiech zalać obszerniey, y dostátnieyszą powodzią pola, y niwy Egypskie zrośić, ále nigdy chwálebnieyszym dlá Rzymián nie płynął strumieniem. RolJabłJADziej 154.
Już tedy miał Michał Ziemię Wołoską, Moldawską y Siedmigrodzką: ktore to Prowincye razem złączone, mogły się nazwać dostatnim, y obszernym Królestwem. BohFŻycie 283.
Lecz bardziey nienawidzę, w gatunku ostatnim Mędrka, ktory się mniema w rozumie dostatnim; Bez smaku, nieznaiąc się, bez pracy mozołu, Naganiacz nieznużony u Pańskiego stołu, Donieść winien uczone fraszki Mylordowi, Ktore przy gotowalni piękny umysł wznowi; [...]. PopePodosPoem 85.

Ustabilizowane połączenia wyrazowe

dostatnia fortuna (sz. zm.):

Tem widokiem Krol tedy w kroku zátrzymány, Vważáiąc w vbostwie stan ich opłákány, Ze niemáiąc ni chlebá, ni domku, w ostátniey Biedźie ták są weseli, iák kto przy dostátniey Fortunie, do kompána rzecze przytomnego: Przyiacielu pátrz ná ten tryumf stadłá tego, Y wesołą myśl, iáko ni mnie, áni tobie, Lub nas w lepszey dáleko fortuná ozdobie Y roskoszách piastuie, nie iest ták przyiemnem Ten żywot, iák nędzarzom tym w lochu tem źimnem. DamKuligKról 114.
Przyda drugi: ia przed dwiema láty dáłem pod przysięgą fałszywe świádectwo: dway bowiem brácia chcąc odstrzygnąć od podźiału fortuny dostátniey Siostrę swoię, zádali iey publiczny nierząd, [...]. NaramOpat 89.
Wiele obywatelow tam sobie zrobili dostatnią fortunę, używano do tego połowu Indyanow, ale ta praca nie zdrowa i niebespieczna, wkrótce ich wygubiła. RobJezHist 26.

Przenośnie

Ty/ krwi naśláchetnieysza (ácz y názbyt było/ Tey/ ktorey się z żywego Páná ná cedźiło. Iednák/ ná dostátnieysze násze odkupienie/ Płyń y ty) Záprowadź nas ná wieczne zbáwienie.RożAPam 99

3. »spełniający założenia, odpowiedni, wystarczający, dostateczny, zadowalający, dobry«

Także dostatek drew do wypalenia dwu pieców wapna; które wapno Pan Fołtyn sam zwozić będzie powinien, z dodawaniem dostatnim cegły, wody i piasku. UmKamGęb 371.
Nabárźiey iednák tá wodá pomocna iest tym co máią skórę po wierzchu plugáwą; bądź to będą strupy/ párchy/ otręty/ łupieże/ krosty suche ábo zropione: gdy się w niey kto będźie ponarzał y kąpał ták/ iáko się potym náuká dostatnia poda. SykstCiepl 145.
Nie siłom, (które słabsze były od nieprzyjacielskich) ale intenciej samej Bóg wszechmogący błogosławić raczył, że się i miejsca niektóre zdradliwie posiedzone recuperowały, victorie się otrzymywały, tak że za łaską Boga wszechmogącego, za sprawiedliwością J. K. Mści i Rzptéj nieprzyjaciel nietylko nic nieawansował, ale siła chytrością nabytych, rozlaniem krwie swojéj własnéj, miejsc upuścić musiał, i by była wcześniejsza przeszłéj wiosny i dostatniejsza nastąpiła gotowość, któréjem ja na Sejmie Toruńskim u Stanów koronnych żebrał, mogłaby była ojczyzna z sławnego a pożądanego dawno ucieszyć się pokoju. ManifKoniec 62.
I jako godzien jest wielki sławy dla industryjej, który chce zażywać podczas niedostatku kul do nabicia sztuki, tak godzien nagany wielki, dlatego, że nie ma dostatniej sumy ich gotowych i materyjej i sposobności potrzeb do robienia ich więcy, aby u niego nie ustawały w potrzebie. AquaPrax 146.
Weśćie y piyćie z tego wszyscy/ álbowiem to iest Kielich testámentu ze krwie moiey: á ták masz dostátni dowod Wćielenia Chrystusowego. KorRoz 87.
Trzeci raz różnie próbując ochłody, Chodzę po brzegach przezroczystej wody: Tam mam dostatnie chłody topolowe, Olsze czerwone i wierzby domowe, Chrust dereniowy, więzy, rokicinę, Tawułę, bagno i złotą wierzbinę. MorszAUtwKuk 159.
Dostatni. 1) zulänglich überflüßig, [...]. 1) sufisant, [...] T III 261.
Wszakże to iest pewna że dwie z trzech części Kantonu są w ogulności dobre kraie, żyzne w zboże, nie tylko z dostatnim wystarczeniem na żywność Mieszkańcow, ale też na obfite opatrzenie sąsiadowi ego. StanyanOżgaObraz 12.
Ten więc umysł przyrodzony, albo rozsądek iest takim stopniem rozumu, iaki bydź może dostatni do sądzenia o podobnych dziełach. [...] świadectwo wymaga ieszcze liczby takowey świadkow, iaką rozum bydź sądzi dostatnią. BonLinBadania 15.

4. »samowystarczalny, niepotrzebujący pomocy z zewnątrz«

Dostátni sobié/ ὁ ἡ ἀυταρκὴς έος. Sufficiens sibi. Qui est aptus ex sese, quiq[ue]; in se vno sua ponit omnia. Cui ex seipso apta sunt onnia, quae ad beatè viuendu[m] feru[n]t, [...]. Kn 141.
Ktoż iest sobie dostátni, álbo bez iákiey wády? wnet ieden upada, wnet záśię wstáie: wnet drugi upada: wnet ten upada. ArnKośnMąd 63 nlb.
Dostatni. [...] dostatni sobie. der keines andern Hülfe nöthig hat. qui n'a pas besoin du sécours d'autrui. § nikt nie iest sobie dostatni. T III 261.
Ty Synu iednorodzony, po Oycowskiey prawicy siedzisz, iak Zbawca wsławiony, na wszechmocney stolicy, prawdziwyś Bog, maiestatny, mądry, Sam Sobie dostatny, rowney czczi, mocy z Oycem. GusovZbiór 75.

Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

Cnotá samá się záleca. Sámá sobie dostátnia i płátna. KnAd 82.

Znaczenia niepewne

1b) lub 3:

Naprzod professia moiá/ w ktoreyem nie tylko dostátniem zá nagrodą: ále też dármo/ z miłośći Chrześciáńskiey/ pracą powinien podeymowáć. PetrSInst A2.
A poniewasz wszelkiego Starania przyłożyć należy, a żeby Zuppy Nasze, nie tylko względem wyrabiania od czasu do czasu dostatniey Soli w dobrym stanie znaydowały się, y tam gdzie trzeba reparowane byli, ale też żeby w Budynkach onych że y Posteritas zaniedbana nie była; [...]. KomisŻup 4.
O Syrenach y Innych Morskich monstrach patrz tu pod tytułem Matnia ná ryby dostatnia, gdzie o rybach osobliwych traktuię. ChmielAteny1755 I 130.

2 lub 3:

Wysłano tam w dostatniey liczbie odważnych ludzi, w sukniach Chłopskich, z bronią ukrytą pod odzieniem, trzymaiąc w ręku podarunki kraiowe, ktore Staroście corocznie oddawano, pierwszego dnia Roku: co sprawiło, że liczba ludzi wchodzących do Zamku żadnego nie dała podeyzrzenia. StanyanOżgaObraz 42.
O! skaliste bogacza złośliwego serce, Czemuż maiąc dostatnie do ratunku siły, Daiesz żyć braci twoiey w wielkiey poniewierce, Y pozwalasz, by piętna ubostwa ich kryły? GelStawPrzyjaciel 9.

Więcej cytatów w Korpusie Barokowym

Podhasła

Formy gramatyczne

liczba pojedyncza

	D.				dostatniego
	W.				dostatni

liczba mnoga

dostatnim

Najwcześniejsze poświadczenie:

Znaczenia

»ktoś odznaczający się bogactwem lub dużymi zasobami czegoś, bogacz; także ktoś o wysokim statusie społecznym«

Quod raru[m] carum vilescit quotidianu[m]; Vstáwiczne potráwy dostatnim niesmakuią/ a glodnym zawsze ZaremWywód G3.
Złego sumnienia derwisz nie ukoi się, aż łajaniem i leda co mówieniem; bo ze zbytniego ubóztwa przychodzi rozpacz, lecz to nieprzystojna. Izali oprócz dostatniego może kto nagiego odziać, abo z więzienia wyswobodzić? SaadiOtwSGul 220.
ZAden się táki w mieśćie nie nálazł Bethleem/ áby záprośił Dźiećineczki do wcześnieyszego pokoiu/ nie bárzo dbali támteczni obywátele o tego gośćia/ inszym ochotnie páłacow pozwaláli: bo ten tryb świátá zdawná niedbáć o lichych; á záś dostátnim/ y z swego/ z wielką rádośćią vstępowáć. HinPlęsy 46.
Nie w smák diete záchowáć káżdemu, Rzeczesz: w klasztorách, martwić się náleży Mnichom, álbo też chlebá zebrzącemu, Dostátnim choyność Páńska przynalezy. PromMed 6 nlb.
Znáyże ubogi, srzedni y dostatni, Zebyś nie przyszedł na zły kre ostatni, Duch Swięty, ktory wszytko dobrze sądźi, Wolniuchno czyni, y tak tobą rządźi; [...]. ŁosDźwięk 19.

Więcej cytatów w Korpusie Barokowym

Data ostatniej modyfikacji: 27.05.2026

Formy gramatyczne

liczba mnoga

M.	uż. osob.	dostateczniejsi
D.		dostatniejszych
C.		dostateczniejszym

Najwcześniejsze poświadczenie:

1659

Znaczenia

»ktoś odznaczający się bogactwem lub dużymi zasobami czegoś, bogacz; ktoś o wysokim statusie społecznym«

Ia że dla dostátnieyszych tylko/ dla Pániąt naywięcey tę prácą obrácam/ dlategoż ták rozumiem/ że kto chce mieć/ dla siebie piękny y pozorny wczás/ má mieć przynamniey te izby. NaukaBud B2v.
Obawiając się jednak zasadzek, na odwrót poszli i tak z łaski Bożej bez szkody, lubo na nich ustawicznie z tyłu orda potężnie nacierała, pod Sokal do obozu królewskiego przyszli. Nohajcami ich, dla lekkości i popalonych wozów, dostatniejsi pod Sokalem z królem już będący, nazywali. JemPam 76.
Co przedtym maiętny Szlachcić tysiąc naprzykład złotych na Edukacyą dwoch Synow przy Szkołach przez rok wyłożył, to teraz częścią przez wrodzoną miłość ku dzieciom, częścią przez ow przepych, aby się niedać dostatnieyszym w Edukacyi Synow przesadzić, na to się kasze, y odważa: że choćby się y zapożyczyć, ażeby iednak dwa tysiące blisko od iednego w Konwikcie zapłacić. CzacFSkarga 8 nlb.
Teraz zaś kiedy dostatnieysi od uboższych rozdzieloną y osobną w Konwiktach maią Edukacyą, kiedy samiż Professorowie, bądź w Kościele, bądź w kompaniach, lub innych posiedzeniach pierwsze im mieysce daią, niż innym w publicznych Szkołach zostaiącym, mówiąc niewiem na jakim fundamencie, iż Konwiktorowie zwać się Kawalerami powinni, a w Szkołach uczący się Studentami; [...]. CzacFSkarga 10 nlb.

Więcej cytatów w Korpusie Barokowym

Data ostatniej modyfikacji: 29.05.2026

Formy gramatyczne

liczba mnoga

najdostateczniejszemi

Najwcześniejsze poświadczenie:

1733

Znaczenia

»ktoś odznaczający się wyjątkowo dużym bogactwem lub dużymi zasobami czegoś oraz o wysokim statusem społecznym«

Wszyscy źyiąc in aequalitate urodzenia, á nie wszyscy fortuny y substancyi, chcą się aequiparare z naydostátnieyszemi, y tak ieden widząc u drugiego ludźi nadwornych, miałby sobie za dyshonor non aemulari z rownym sobie, przez co Familie się nadaremnie ruynuią, gdyź to nad siły partykularnego ludźi woyskowych sustenowáć; Ieźeli kaźdy luxus szkodliwy in statu, dopieroź taki, ktory excedit modum utrzymania go. LeszczStGłos 117.

Więcej cytatów w Korpusie Barokowym

Data ostatniej modyfikacji: 29.05.2026

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

DOSTATNI, DOSTATNY

*DOSTATNI
rzecz

m

Jak cytować artykuł hasłowy

*DOSTATNIEJSZY
rzecz

m

Jak cytować artykuł hasłowy

*NAJDOSTATNIEJSZY
rzecz

m

Jak cytować artykuł hasłowy

Jak cytować artykuł hasłowy

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

DOSTATNI, DOSTATNY

*DOSTATNIrzecz m

Jak cytować artykuł hasłowy

*DOSTATNIEJSZYrzecz m

Jak cytować artykuł hasłowy

*NAJDOSTATNIEJSZYrzecz m

Jak cytować artykuł hasłowy

Jak cytować artykuł hasłowy

*DOSTATNI
rzecz

m

*DOSTATNIEJSZY
rzecz

m

*NAJDOSTATNIEJSZY
rzecz

m