Pobieranie

Informacja o "ciasteczkach" i przetwarzaniu danych osobowych

Ta strona przetwarza Twoje dane osobowe takie jak adres IP i używa ciasteczek do przechowywania danych na Twoim urządzeniu.

Z jednej strony ciasteczka używane są w celu zapewnienia poprawnego funkcjonowania serwisu (np. zapamiętywania filtrów wyszukiwania zaawansowanego czy ustawień wybranych w tym okienku). Jeśli nie wyrażasz na nie zgody, opuść tę stronę, gdyż bez nich nie jest ona w stanie poprawnie działać.

Drugim celem jest gromadzenia statystyk odwiedzin oraz analiza zachowania użytkowników w serwisie. Masz wybór, czy zezwolić na wykorzystywanie Twoich danych osobowych w tym celu, czy nie. W celu dokonania wyboru kliknij w odpowiedni przycisk poniżej.

Szczegółowe informacje znajdziesz w Polityce Prywatności.

Wyrażam zgodę na "ciasteczka":
Tylko niezbędne do działania serwisu
Wszystkie (także służące gromadzeniu statystyk odwiedzin)

PL EN
ELEKTRONICZNY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO XVII I XVIII WIEKU
znajdź hasła
wyszukiwanie zaawansowane
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

PIWO

rzecz.
n
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SStp, SXVI, Kn, T III, L (XVI-XIX), SWil, SW, SJP

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   piwo
D.   piwa
C.   piwu
B.   piwo
N.   piwem
Ms.   piwie
W.   piwo
liczba mnoga
M.   piwa
D.   piw
B.   piwa
N.   piwami
Ms.   piwach
Znaczenia
»napój alkoholowy uzyskiwany w wyniku fermentacji ekstraktu słodowego z dodatkiem chmielu«
  • Bobowey mąki/ łayná świniego vwarz w piwie ábo ocćie y przykłáday. DorHip II Pijv.
  • Piwa gdzie indzi w sąsiedzkich majętnościach warzone aby do miast K. J. M. na wyszynk wożone nie były, aby przez to ujma się w czopowym nie działa i miasta do ubóstwa przywodzone nie były. AktaPozn I/1 419.
  • Przeto kiedyć sie przyda zabawić w gospodzie, Każ sobie konew piwa przynieść ku ochłodzie, [...]. DzwonStatColumb 3.
  • Piwo/ Ceruisia, vel cereuisia, [...]. Potio ex seminibus frumenti à Cerere dicta, [...]. Potu è fruge. [...]. Humor ex hordeo aut frumento in similitudinem vini corruptus. [...]. Aqua ex tritico vel cum tritico cocta. Aqua tritico incocta. Triticum cum aqua incoctum. Triticum aquae incoctum. [...]. Kn 704.
  • Słodow w tym Mieśiącu [marcu], iák naywięcey przysposabiáć, z ktorych piwá żyzne bywáią, y w lećie nie ták kwáśnieią. HaurEk 101.
  • O jákbyś (Ty piwo) rádo winem było! [...] O inszych piwách/ ktore pochwałę wielką względem mocy y zdrowośći máją dálszey mowy prowádźić nie będę: [...]. GdacPij 48-49.
  • Ale dosyć o piwach, bo im dłużej piszę. I sam coraz to barziej chmiel już w głowie słyszę. Jeżeli zaś przy piwie masz i pczelne dary, Bo kogoż zawsze stanie na drogie kanary, Toś pan, to będziem pełnić rześko za twe zdrowie, A gdy co wesołego Bacchus w ucho powie. ZbierDrużWir I 103.
  • Piw, gorzałek, chleba absoluto miéć szwedzi nie mogli, a przytém tak ich kałmucy ustawicznie infestowali, że wychylić się nie było jak, chyba w wielkim podjeździe i partyi, dla tego trudno i o prowiant było. ZawiszaPam 261.
  • Dla ochłodzenia Wątroby, pić miásto piwá Tyzánnę z ieczmieniá wárzoną [...]. CompMed 272.
  • Za to powinni posyłać do zamku do wszelkiej robocizny codziennie przez cały rok jednym do browaru, do piwa robienia kolejno. InwChełm 19.
  • BRASSEUR de biere, subst. m. (Qui brasse, ou qui fait de la biere.) Cervisiae coctor [...]. Piwowar mielcarz co gotuie, robi piwo. [...] BRASSIN, subst. m. [...] Kocioł gdzie piwowarowie piwo warzą. DanKolaDyk I, 228.
  • Drugi [mieszczanin] [...] ziadszy: do kárczmy ná chłodne piwo idzie, aż mu dzień w tym zeydzie, á tym czasem: Zona z dziećmi łáknie, wodą y okruszynami chleba obchodzić się musi. GarczAnat 42.
  • Z Wojstomia poszliśmy do Żodziszek nad Wilią, tam u jezuitów był rektorem ksiądz Wojniłowicz, który gdy miał piwo i inne trunki bardzo dobre, zabawił się regimentarz u niego. MatDiar 98.
  • Piwo. Bier. de la bière. § piwa przednie są Wareckie, Łowickie, Końskowolskie, Drzewickie, Brzeźińskie, Odrzywolskie i Gielnowskie. oto masz co na piwo. da hast du was zu Bier. voilà quelque chose à boire. [...] piwo duplowe; marzec. Duppelt-Bier. de la bière double. T III 1385.
  • Jeżeli słod zbytnie wyrosł, albo przytęchł, aby piwu nie dał złego smaku, pomiesza się znacznie z chmielem, i razem umiele. KlukRośl 284.
  • Jeżeli do pićia piwa przyzwyczaiony iesteś, to piwem wrzącym zalać możesz Rhabarbarum zamiast wina, a kiedy w poł wypiiesz tego trunku, to znowu tyle przyliy, ile upiłeś, po drugim przylaniu piy do reszty, a ieżeli pozostałe Rhabarbarum mieć wsobie będźie ieszcze moc, to przyleway potym wrzącego piwa, poki istotę w nim miarkować będźiesz. BeimJelMed 176.
  • Beczka bardzo czysta bydź musi i bynaymniey ani piwem trącić ani nawet nigdy z piwa bydź nie powinna; [...]. ThaerGosp 70.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • piwo chmielne (sz. zm.):
    • Też piwo káżde by nalepsze/ ták chmielne iáko niechmielne/ nád potrzebę y nád miárę/ iáko się wysszey námieniło/ vżywáne/ iáko káżda rzecz by nazdrowsza/ zdrowie obráża [...]. SyrZiel 950.
    • Nie twoja rzecz, chłopku! wina Pijać, wielka to nowina; Dobre tobie piwo z szmerem, Gęste, chmielne, pij z kuczmerem! JarzGośc 20.
    • Pewnie bym dewocyjej pomógł mu tajemnej, Zażywszy z gośćmi w domu takiej jutrzni ciemnej: Księdzu przy hanyżowej chmielne piwo wódce, Nam by głowę zaćmiło stare wino wkrótce. PotFrasz3Kuk II 532.
  • piwo pszeniczne:
    • Piwo Pszeniczne przystoynie vczynione/ męże gnuśne do Wenusá wzbudzáią. SyrZiel 948.
    • Gdy braći nie nakarmisz/ raczey nie vtuczysz/ Gdy się piwem pszenicznym nie náleią/ álbo Gdy nie natkáią mięsem/ tobie tego wytchnąć. OpalKSat1650 147.
  • piwo pszenne:
    • Piwo pszenne, smaczne, y tuczy, gorzałka przednieysza niż z żyta. ŁadSHist 139.
    • 1. Piwo pszenne iest koloru białawego, rozgrzewaiące, i posilaiące, z trudnością odchodzi, gęstwi i klei humory, sprawuie zamulenia w niższym żołądku, a czasem rodzi astmę, czyli duszności w piersiach. 2. Piwo jęczmienne iest koloru czerwonawego, iest cieńsze od pszennego, ma moc rozwalniaiącą i otwieraiącą, ale mniey daleko tuczy i rozgrzewa, niż piwo pszenne, a zatym iest naylepsze. KurFSzymańSPrzep 136.
  • piwo jęczmienne:
    • Ludźie tuteczni mowią po Gotsku. Piią dobrze/ á zwłasczá piwo ięczmienne bárzo mocne. BotŁęczRel II 86.
    • O piwie jęczmiennym we Szwecyjey wspomina pomieniony Olaus, że/ gdy śię wystawa y stárzeje/ puchlinę y kámień odgania. GdacPij 49.
    • Piwo jęczmienne iest koloru czerwonawego, iest cieńsze od pszennego, ma moc rozwalniaiącą i otwieraiącą, ale mniey daleko tuczy i rozgrzewa, niż piwo pszenne, a zatym iest naylepsze. KurFSzymańSPrzep 136.
  • czarne piwo (sz. zm.):
    • Piwo czarne/ [...] Ceruisia nigra.[...]. Kn 704.
    • Ślepym wiele pomaga, a kto ma oczy słabe, to mu je wyjąwszy wprzód w gorzałce moczy, potem w czarnym piwie abo winie, abo też w inszym likworze, aż do nocy; a potem one oczy, tabakiem potrząsnąwszy, na swe miejsce wprawi, aż pacyent zaśniej jakby go zarznął. NowSakBad 331.
    • Król jm. jadł obiad z królową jm., przy którym był wesołym, piwa czarnego z wielkim gustem i apetytem za zdrowie księżnej jm. dobrodziejki dwie szklanki wypił, [...]. SarPam 28.
    • Piwo [...] piwo czarne. schwartz Bier. bière noire. T III 1385.
  • białe piwo:
    • Piwo [...] piwo białe, ćienkie, stołowe. Weiß-Bier; Tisch-Bier. bière blanche; petite bière; blanquette, bière de dépense ou de ménage. T III 1385.
    • Orkisz ieden do pszenicy, drugi ięczmieniowi bardziey podobny, pierwszy daie mąkę do chleba białą, drugi zaś ná słod do białego piwa zażywany bywa. ŁadSHist 120.
    • JĘCZMIEN. [...] H.[ordeum] Zeocriton, również jest plenny, w mokre lato na ziemi się nie ściele, ziarna daie poniekąd drobne, ale te piękną i białą mąkę zawieraią, i w Anglii do warzenia białego piwa głównie zażywane bywaią. JundziłłBot 45.
  • piwo przewoźne (sz. zm.):
    • »piwo importowane, niewytwarzane lokalnie«
    • Drudzy tym grzeszą/ że odeymuią przedniego piwá ku tuczeniu swego brzuchá/ ktore dobrocią kilkakroć przechodźi y samo nie fałszowáne przewoźne/ czym piwu ktore miáło bydź dobre/ substánciey vymuią. [...] Taką ma chwałę przed inymi piwámi przewoźnemi Krákowskie/ że bez niego szynkowáne bydź nie mogą/ scilicet popsowáłyby się. PedSleszTajem 405-406.
    • We dwuch[!] Collegiach mieszczanie prawo maią, qui intus habitant, po wielkiey nocy w iednym wyszynkować przewoźnego Altemburskiego piwa beczek Szesdziesiąt, [...]. GollPam 15.
    • Człek ostrożny, okrzętny, jako mówią, z krętą Żyjący, dla zbawienia bawi się dyjetą: Pości, obrazki liże, co trzeci dzień suszy, Żeby jako najlepiej swojej posłał duszy; Po sześci groszy piwo przewoźne pod miarą, Wino po dziesięć złotych pełną pije czarą. PotMorKuk III 174.
  • piwo dubeltowe:
    • »piwo mocne, warzone z większej ilości słodu i zboża niż zwykłe piwo«
    • Z dziewięciu korcy, ięczmienia, piwa dubeltowego, maią brać pułbeczków szesnaście, w garcy trzydzieści ośm, z których, dwa na drożdze odtrąciwszy, zostaie na wyszynk garcy trzydzieści sześć. InsEkon 75<76>.
    • Przełożą ieszcze kommissye porządkowe i urzędy mieyscowe swym obywatelom, konieczną potrzebę zaprzestania teraz robienia piw dubeltowych; [...]. Zapatruiąc się bowiem na popalone, przez upały zbyteczne, ięczmiona i owsy, łatwo się przekonaią, że tegoroczny plon ięczmienia, zaledwie wystarczy na krupy i piwa ordynaryyne; [...] Niechay w tey mierze służy za przykład kraiowi Warszawa, która przyzwyczaiona do naylepszych piw dubeltowych, obchodzi się teraz piwem ordynaryynym, po trzy beczki z korca iednego słodu ciągnionym; [...]. GazRząd 20 80.
    • 2do. W tymże Duchu sprawienia dla tey Stolicy, obfitośći we wszystkie pierwsze potrzeby, zakazał robić Piw dubeltowych i wódek, przepisał jednostayny gatunek Piwa ordynaryinego po trzy Beczki z jednego Korca Słodu, [...]. 9no. Również nie tylko Jntendenci i Dozorcy Cyrkułowi, oraz Strażnicy przy Wjazdach, ale i Skarbowi przy wjazdach i Czopowym, Officyaliści, [...] ściśle tego przestrzegać będą, żeby także z Okolic Warszawy Piw dubeltowych do Miasta nie wprowadzano, ale tylko takie Ordynaryine, jakie są Warszawskim Browarom przepisane. ZakrzObwieszcz 1 nlb.
    • Cielęta są, Barany są, wieprze karmne są, [...]; choćby też iaką beczczynę miodu, i piwa dubeltowego przyszło zakupić, którą flaszkę wódki, i z parę Toruńskich piernikow z Warszawy zprowadzić, nie straszna summa! znaydzie się u Maryny i Bartłomieia w worzeczku więcey niż trzy grosze. SzymańSZośka 21.
  • warzyć piwo (sz. zm.):
    • Oná miod szenkuje/ piwo wárzy/ gorzałkę pali/ chleb piecże. VolcDial 115v.
    • Chce wárzyć piwo według ceny targowey/ więc ná ieden war powinno bydź 20 ćwiertni ćwiertni [...]. GorAryt 126.
    • Ten browar to piwo warzy: Kto dmucha, ten się nie sparzy [...]. MorszAUtwKuk 313.
    • [...] wobozie piwa y miody warzono y wozy tak szły na targi w Maydan, iak przed Laty do kazimirza, Ordynacyia tak woyska bardzo dobra, gdy by tak zawsze Lepiey by nizeli się po Polszcze włoczyć na stanowisko y ztanowiska konie wniwecz obracać. PasPam 249.
    • NIE MIEŃ OCTU, KIEDY PIWO WARZYSZ Kto ciepło zada piwu, chmielu nie dosadzi, Nie masz dziwu, że często kwaśnieje na kadzi; Stąd przypowieść Polacy zostawili starzy: Niech nikt octu nie mieni, kiedy piwo warzy. PotFrasz3Kuk II 544.
  • szynkować piwo (sz. zm.):
    • Niema się też żaden karczmarz ważyć obcego piwa szynkować oprocz tego, ktore z browaru wychodzi, do ktorego on należy, chybaby się stało z naszym dozwoleniem, pod surową winą. KonDOliwKutrz 70.
    • Kaczmarz — [...] Piwo i gorzałkę szynkować powinien dworską do gospody, płaci według taksy podatek Rzeczypospolitej, daje owsa kor. InwChełm 166.
    • W DITMARSII części Holsackiey, [...] gdźie też iest Miasto ECKLENFORD z portem y Zamkiem; w tym szynkowáno Piwem, dźiwnie na Konstipacyą skutecznym y laxuiącym naytwardsze nátury, Cacabella zwánym; [...]. ChmielAteny II 253.
    • Gościniec dziewiąty dachu, komina, przyciesi potrzebuje, w nim mieszka Antoni chałupnik, pociąg ma pański, piwo szynkuje. InwKal II 158.
  • być na piwie:
    • »być na spotkaniu towarzyskim, na którym pije się piwo«
    • Gdy takiego Gratisa kędy postrzeżecie, Który by tak chciał czynić, kijem go wzbierzecie, Mówiąc mu: Panie Gratis, bracie Nabzdyżywie, Ja, gdy nie mam pieniędzy, nie bywam na piwie. GenNisBad 254.
    • [...] v Maxima Cygielskiego bylismy na piwie, ten Baius przechwalał sie. AktaMusz 1647 15.
Związki frazeologiczne

  • burzyć się jako młode piwo:
    • Na sejmie tedy do kompozycyi się schylają, i nadzieja w Panu Bogu, że będzie dobrze, a to się burzyli jako młode piwo, i zaś uciekają. ChodKor 37.
    • wsztkosię to przyburzyło Iak młode piwo tylko rany zarany wrocmy Sobie barany [...]. PoczOdlPam 73.
  • nawarzyć komuś piwa:
    • »spowodować problemy lub nieprzyjemności«
    • Ten nas tego złego nábáwił/ y tego niezbędnego piwá nam náwárzył/ ktore my/ iuż to przez lat trzydźieśći y trzy w gorzkośći dusz nászych pijemy/ z niemáłą y wnętrzney y ze wnętrzney Cerkiewney ozdoby szkodą. SmotApol 94.
    • NA CHMIELNICKIEGO Niech Bóg sądzi, bo widzi, a potem i karze. Ciebie, o nieszczęśliwy nader piwowarze, Mianując, nie godzi się wstydać sukcesory, Coś łakomie kozackie rabując futory, Nawarzył Polszczę piwa; trzydzieści lat mija, Jako go wespół z nami trzeci król upija. PotFrasz4Kuk I 302.
    • Niech ták Helená boleie, y żali, Gdy ią mąż z gniewu od śiebie oddali; A iákiego mi náwárzyłá piwá, Niech kiedykolwiek sámá go záżywa. OvChrośRoz 61.
  • piwo z sieczki warzyć:
    • »robić coś niedorzecznego, bez sensu«
    • Wodę tłucze w możdżerzu, piwo z sieczki warzy, Siano młóci, lecz darmo: nic mu się nie darzy; Bo woda zawsze wodą, sieczka będzie sieczką, Siano sianem, i próżno wieje go siedleczką, Kto niepodobnych zgoła podejmie się rzeczy, Czemu nałóg w naturę obrócony przeczy: [...]. PotMorKuk III 114.
  • pić piwo, jakiego ktoś nawarzył:
    • »ponosić konsekwencje postępowania«
    • Piy piwo/ iákiegoś náwárzył. RysProv G4.
    • Piy piwo iákiegoś náwárzył. KnAd 852.
    • Piwo [...] piy piwo iakiegoś nawarzył, prov. sauf was du gebrauet hast; schlafe, wie du dir gebettet hast. bûvez ce que vous avez brassé; qui bien fera, bien aura. T III 1385.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

od przysł.: Ustoi się jak młode piwo za czasem
  • Vstoi się/ iák młode piwo zá cżásem. RysProv I3.
od przysł.: Jakie piwo uwarzyć, takie wypić
  • Ten ci i Żółkiewskiego przywiódł do rozpaczy A to, jakie uwarzył, takie piwo wypił, Choć je dzisia na całą Koronę wyskipił Co jeśli was bolało, pierwej było posłem, Nie zaraz nas pałaszem obsyłać wyniosłem. PotWoj1924 221.
od przysł.: Znać piwo po zakwasie
  • Znáć piwo po zakwáśie. RysProv K4.
od przysł.: Znać piwo po occie
  • (wariant I):
    Stárość obraz ábo owoc młodośći. Znáć piwo wino po ocćie. Poznáć łácno w stárośći: iáki kto był w młodośći. KnAd 1092.
  • (wariant II):
    Poznać w starośći, jaki kto był w młodośći. Znać piwo po ocćie. FlorTriling 140.
od przysł.: Z brzeczki piwo poznać
  • Z brzéczki piwo poznáć. Znáć w młodośći co ma być w stárośći. KnAd 1361.
Przenośnie
  • Aleć wracam się do tey/ ktorąm puśćił/ drogi. Do Miast idę. O Boże czy tam trzezwo/ czy nie? Y Vrząd/ y Lawicá/ y wszystko pospolstwo W piwie/ w miedźie y w winie/ áż po garło siedźi. Z tąd też pijane sądy/ rząd tákże pijany Iák w Ośieku.OpalKSat1650 119
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Podhasła

PIWO
rzecz
m

Wersja do druku Jak cytować artykuł hasłowy

Formy gramatyczne
liczba pojedyncza
M.   Piwo
B. uż. żyw.   Piwa
N.   Piwem
Ms.   Piwie
liczba mnoga
M. uż. osob.   Piwowie
Znaczenia
nazwisko lub przezwisko
  • Piwo się tu włóczy z chorągwią ode wsi do wsi; dla Boga, dać mu ordynans jaki, żeby szedł do obozu Króla JMci! SobJListy 31.
  • List ten piszę przez okazję towarzysza p. Karwowskiego rotmistrza, który służył przedtem u mnie pokojowo, teraz przy jmp. hetmanie w kupie z p. Piwem; [...]. SobJListy 93.
  • Posłałem Piwa w kilka chorągwi ku BIałej Cerkwi, gdzie się przebrać nie mógł; ale mu się w drodze bardzo uszczęściło: Tatarów bił, ludzi wszystkich odgromił i niemiało więźniów nabrał. SobJListy 206.
  • Gdy tedy ten p. Ulanicki przechodził z swymi ludźmi przez Korzec, gdzie stały chorągwie pp. Sapiehów, wstąpił do tego miasta najlepszy rotmistrz tego pułku, niejaki Tokarzewski (któremum ja dał chorągiew po nieboszczyku Piwie, dla samego junactwa) z towarzystwem swoim, bo tam ma swój dworek. SobJListy 439.
  • Herbowni Prawdźicowie. Arćiszewscy, [...] Piwowie, Pákosławscy, Hunowscy, Socholubowie, Sierákowscy. PotPocz 158.
Więcej cytatów w Korpusie Barokowym 
Autorzy: ER
Data ostatniej modyfikacji: 07.10.2026
Autorzy: ER
Data ostatniej modyfikacji: 07.10.2026