Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

WILK

rzecz.
m
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki notują
Formy gramatyczne
lp M. wilk  
D. wilka  
B. wilka  
Ms. wilku  
W. wilku  
lm M. wilcy  
Znaczenia
»dzikie drapieżne zwierzę podobne do psa, Canis lupus«
  • – A wtem powstánie z lásu niesłychány Szum/ y strászny pisk iádowitey żmiie: Tu słycháć/ że lew ryczy rozgniewány/ Tu niedźwieć mruczy/ tu wilk srogi wyie. Tu morze huczy gęstemi báłwány/ Tu wodá skáły niepożyte biie. TasKochGoff 336.
Ustabilizowane połączenia wyrazowe

  • zool. wilk azjatycki (sz. zm.):
  • »hiena?«
    • – [...] Philtra te albo miłosne czáry, ciału y rozumowi szkodzą, z racyi szkodliwych swoich ingrediencyi, iákie są miesięczne odchody, nasienie, mozg kozi albo oślęcia małego, żywot hyeny alias wilka Azyatyckiego, virga lupi, Remora, kości ziemney żaby, lub krokodyla, á náybardziey szaley ziele, skorka z czoła źrzebięcia swieżo oźrzebionego, ktorego sam zapach klacze do szaleństwa przyprowadza, iáko otym wszytkim piszą Aristoteles, Plinius, Columella. ChmielAteny III 234.
    • – XI Pliniusz Naturalista powiada: że Hyeny; to iest Azyatyckiego wilka tłustość nią szmaruiąc; żołć suki czarney, iest obroną domu od czarow, nią kadząc; iako też krwią miesięczną podwoie domu smaruiąc. ChmielAteny III 265-266.
Przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa

  • (wariant I):
    – Iákoby ná Niemieckim kazániu był. Iákoby też o żeláznym Wilku báiał. RysProv C1.
  • (wariant II):
    Iákby mi o żéláznym wilku báiał/ iákbym ná Niémiéckim kazániu siédział/ v. Nié rozumie. Kn 230.
  • – Zgodá miedzy námi/ iák Wilkom z Bárány. RysProv XVIII, 1.
od przysł.:
  • (wariant I):
    Mow wilku pácierz/ á wilk/ Owcá/ Báran. RysProv VIII, 10.
  • (wariant II):
    – Ninacz niedba [Osman] naSwiecie: ninacz nie pamięta Iuzby sobie przegraney znami zyczył raczy NiszPokoiu [...] Chociasz tak wiele razy od naszych ukarąn Mow Wilku Pacierz, a on przecię owca, barąn Chce się bic do upasci y umierac nizli Traktowac. PotWoj 169.
  • Boiąc się Wilká do lásá nie iść. RysProv A2.
  • – Winien mu/ iák báran wilkowi. KnAd 711.
  • (wariant I):
    I wilk syt/ y owce cáłe. RysProv 28.
  • (wariant II):
    – [...] to pomiarkowanie Z taką Vwagą ma bydz aby y Wilk syt był I owca takze cała. Aby y zołnierz miał swoie substantią y poddany wzaiem Przy obronie ochrone y tak bedzie dobrze. OpalKSat 113v.
  • (wariant III):
    – [Dawid] Wesoły w duchu, że tak sztuka się udała, Wilk syt, owca do domu powrociła cała. DrużZbiór 68.
  • (wariant I):
    – Cáły báran (ábo cáła kozá) i wilk syt niéch będzié. KnAd 55.
  • (wariant II):
    – Podatkow y płace woiskowey rationes trzeba uwazyc iakoby ze lzem ubogich bydz mogły, y aby był y Wilk syt y koza cala. OpalKListy 527.
  • Węchem wilk syt nié będzié/ nié tyié. KnAd 1221.
  • Cáły báran a wilk syt záraz być nié może. KnAd 55.
  • (wariant I):
    Cáły báran (ábo cáła kozá) i wilk syt niéch będzié. KnAd 55.
  • (wariant II):
    – Dać [ma lekarz] receptę z Galena, ty mu z Miechowity I tak będzie i baran cały i wilk syty. ZbierDrużWir I I, 34.
  • Miłuié go/ iák wilk báráná. KnAd 506.
  • Głod wilka z lasa wywoła. der Hunger treibt den Wolf aus dem Wald. la faim fait sortir le loup du bois; la faim chasse le loup hors bois. T III 381.
  • Co wilk ozionie to go nie minie. PasPam 266.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Związki frazeologiczne

  • o wilku jest gadka:
    • Lupus est in fabula [...]. Lupus est in sermone. O wilku iést rozmowá/ sed et gadká nos discimus. o tym iést gadká/ i. gadánie. Kn 948.