Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

LOT I

rzecz.
m
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Notowanie w słownikach

Notowany w słownikach:
SXVI, Kn, T, L (XVII-XVIII), SWil, SW, SJP

Nienotowany w słownikach:
SStp

Formy gramatyczne
lp M. lot  
D. lotu  
B. lot  
N. lotem  
Ms. locie  
lm M. loty  
D. lotów  
B. loty  
Znaczenia
1. »poruszanie się w powietrzu za pomocą skrzydeł lub dzięki wrodzonym właściwościom«
  • – [Perseusz] tym trudy/ lotow długich/ prawdziwe przydáie/ Ktore pod sobą morzá/ ktore baczył kráie. OvŻebrMet 102.
  • – Patrz iak siedzisz wysoko zkąd gdybyc strzesz Boze Wypasc przyszło: Icarus kiedy go Raroże nad Morzem Ikarijskiem opusciły Loty Nie miałby tak Strasznego upadku iako ty. PotWoj 27.
  • – [Wróżbici] Wiedzą w rzeczy szczebioty, wiedzą loty Ptasze Obiecuią zapewne Osmanowi nasze Obozy tylko by się z tym trzeba pospieszać. PotWoj 75.
  • – Rączszy przecię iest Orzeł, bo choć się zábáwi, Co koń w dwudziestu czterech on w godzinie spráwi. Iáko támten ma dosyć biegu, ták ten lotu, Godne Xięstwo Litewskie tákiego Kleynotu, Zá Herb swey sławie miásto Centaurá. PotPocz 23.
  • – [...] y ta iest młodym potrzebna Zábawa, umieć strzelać ptáki w locie [...]. DrużZbiór 4.
  • – [Trzmiele] Są wielkie; czarne; á troche mnieysze, żołte są małe szare, á wszystkie krotkie, zwięzłe, grube, podczas lotu huk wydaiące. ChmielAteny III 321.
  • Lot, g.u. Flug eines Vogels. le vol, la volée d'un oiseau. ubić ptaka w łocie [!]. einen Vogel im Fluge schiessen. tirer un oiseau en volant. T III 756.
Przenośnie
  • Zaczym wielki Cesarzu trzymay gorne loty Wspaniałego humoru i zywey ochoty Stoy w Mecie y siedz mocno w swey Fortuny Siedle [...].PotWoj 28
  • Nad sławę nic prędszego/ ktora lotem zyiąc sił dostępuie [...].KalCuda 214
  • A ty będąc ptak wysokiego lotu/ Chcesz się niskiego w dole trzymáć płotu?TasKochGoff 436
2. »poruszanie się w powietrzu z powodu wprawienia w ruch przez jakąś siłę z zewnątrz«
  • – Łatwiey dokazáć bez prace/ áby strzał ná cięciwę nie nákładáć/ niżeli kiedy z łuku wypuszczona/ dopiero ją w locie chcieć zátrzymáć. DobrGram 567.
  • – Siła w dáremnym locie się kręciło Granatow, ktore roznie Vnosiło, Sczęście y prochy [...]. OblJasGór 35.
  • – KTo łuk ciągnie/ álbo z iákiey strzelby do celu mierzy pospolicie wyżey bierze áby ták strzałá iáko kulá (ktore lub bystro lecą/ w sam iednák lot wrodzonym ciężarem ná doł się biorą) tym wyższym do celu wymierzeniem/ w samę porę y miárę ugodziły. BujnDroga 265.
3. przen. »szybkie poruszanie się«
  • – [...] łódź takiem lotem Rżnęła wody, iż prędzej błysk nie leci z grzmotem. ArKochOrl III, 295.
  • – I odkrył jej [Astolf Bradamancie] swe wszytkie zamysły, a potem Ukazał jej koń, który biegał prędkiem lotem. ArKochOrlCz III 198.
  • – [...] nigdy takim lotem Dniepr nie spada z swych progow: ani sokoł kaczki Nie bije iako z oney weseli przechaczki, Zywa młodz krwie szlacheckiej: same tylko bronie W garsci niosąc kutamtey posunie się stronie Gdzie się w Lisowskich walech Tureckie kołyszą Chorągwie [...]. PotWoj 162.
4. przen. »szybkie rozprzestrzenianie się«
  • – IAko niepościgniony wicher pędem leci/ W krąg mieszáiąc kurzáwę/ peł y lekkie śmieci. Ták wieśc nieutrzymána/ swoim dárskim lotem Wypierzchnąwszy/ ogłasza w Hieruzálem o tem. Ze iuż/ iuż sentencya wyszłá stárościná/ Ná Iezusá Proroká [...]. RożAPam 59.
  • – Tedy śkoro wieść o tem [o ochrzczeniu Królewicza] rączszem nád AEthoná Lotem byłá do Krolá vszu zánieśiona, Záraz z między życzliwych sług sługę iednego Wysłał do Krolewicá [...]. DamKuligKról 158.
Znaczenia niepewne
1 lub 2:
  • – Latánie/ lot/ lécenie. Volatus, us. auium [...] Volatura [...] Meatus, us. auium [...] Cursus per aërem [...]. Kn 351.
Podhasła

W LOT


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1613
Znaczenia
»prędko«
  • – Gdy się kto zbytnie gniewa/ wlot się zapali ná twarzy/ dobrze że iskry z oczu nie idą [...]. PetrSInst C2.
  • – Konrad Leszka Białego brat ze Xiędza zabił Wystempek zaraz Vznał y wloth do Łęczyce Gdzie wtenczas Arcibiskup mięszkał przybiezawszy Nakazaną pokutę wykonał z pokorą. OpalKSat 47.
  • – Słabemu dasz moc, wnet Słabość mocnemu Wlot dasz zwycięstwo wprzod zwycięzonemu. PasPam 109v.
  • – Kiedy to chłopię skoczy podnioszszy, ręce do gory zoczu zginął w lot. PasPam 95v.
  • – Z nátury kázdy przyiáźnieyszy swemu Ci powierzony sekret táią Ci Pártyzántom swoim/ wlot o nim znáć dáią [...]. KochProżnLir 38.
  • – Z więzieniá żywotow Mátek nászych wyszedszy/ co krok to bliżey y prędzey ná śmierć/ ná ktorą smy są osądzeni/ idziemy. Co mowię idziemy? wlot z bystrym czasem pędziemy. Ná tę żałosną śmierci gałąź leciemy. BujnDroga 116-117.
  • – Te bowiem cieni biegłe, y sny [=rozkosze doczesne], ktore słyną Do terminu krotkiego, prędko w lot przeminą, A nástąpi on vpał w piekle niezgászony [...]. DamKuligKról 178.
  • w lot, adv. im Augenblick, flugs. sur le champ; à l'instant; incontinent. T III 756.

W LOTY


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1670
Znaczenia
»prędko«
  • – Skoro Turcy stanęli skoro swoie w loty Okiem nie przemierzone rozbili Namioty Nie toczyli obozu: nie ciągnęli sznurow Ale tak małą garstkę wzgardziwszy Gaurow Kędy Kto szedł, tam stanął na mocy się czują [...]. PotWoj 70.

LOTEM


w funkcji przysłówka

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1620
Znaczenia
»prędko«
  • – „Bo że - powiada [Astolf] - lotem iść nam, ile mogę, Jako nalepiej się chcę ulżyć w tę swą drogę; Okrom szable a trąby swej nic nie chcę nosić”. ArKochOrlCz III 199.
  • – [...] przeciw nam w same prawie oczy Siedm naw z wiatrowej lotem płynie mocy [...]. BorzNaw 58.
  • – [...] ledwie siędę w gospodzie na łożku, Pchła mi przypomni, jako tego proszku [przeciwko pchłom] Zażywać trzeba: "Biegaj, chłopcze, lotem, I pytaj, co z tym robić antydotem." PotFrasz4Kuk I 304.
  • – Grzech lotem pędzi, w punkcie ná łeb wpada, Sumnienie zaráz strofuiąc go gryzie [...]. DrużZbiór 166.
Odsyłacze

*LOT II, LOTUS

rzecz.
m
ZALĄŻEK ARTYKUŁU HASŁOWEGO
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1613
Formy gramatyczne
Znaczenia
»roślina«
  • – Ten Lotus [nard ogrodny] dla zapáchu między Lotámi/ Bogo[m] ná roskosz roście. SyrZiel 1439.