Pobieranie
PL EN
A
B
C
Ć
D
E
F
G
H
I
J
K
L
Ł
M
N
O
Ó
P
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z
Ź
Ż

UMIERAĆ

czas. ndk
W TRAKCIE OPRACOWANIA
Warianty fonetyczne: UMIERAĆ, *UMIRAĆ
Notowanie w słownikach
Słowniki nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1623
Formy gramatyczne
umierać  
lp 3. os. umiera  
lp m 3. os. umirał  
lm mos 3. os. umirali  
umierając  
Znaczenia
1. »konać«
  • – Wolę rzeczom moim attendere [poświęcić uwagę] niz umierac patrząc natak iawne Scelera [zbrodnie] y powiedać zeto cnoty. PasPam 195.
  • – Sprawsię y zadusze te ktore ex occasione [z powodu] woyny z Ciała na Smierć nieprzygotowanego ustąpiwszy nietam poszły gdzie by były disposite [przygotowane] umieraiąc mogły się dostać. PasPam 195v.
  • – Umarł [Lubomirski] we Wrocławiu Ale umarł dobrowolnie na bol głowy narzekaiąc y tak mowiąc kto głową robi na głowę umierać musi. PasPam 214.
  • – Moia Zona nigdy niechciała w Smogorzowie mięszkać exratione [ze względu na to] ze to tam powiedali Locus Faralis [ miejsce nieszczęśliwe] ze Panowie albo Panie umirali. PasPam 235.
  • – Wielką pamięcią y dyspozycyią umirał bo nie w gorączcze ale tak prawie usypiał. PasPam 249.
Związki frazeologiczne

  • ledwie od strachu nie umierać:
  • »bardzo się bać«
    • – Wyszli tedy drzwiami zyzby. Iemu zadney nieczyniąc Wiolęncyiey ow ledwie od Strachu Nieumiera. PasPam 77.
2. przen. »kończyć się«
  • – Niemoże tedy zła Fortuna dobrych Oyczyzny ukrzywdzić Synow ktorych Ręka Boska wswoiey Łaskawey konserwuie Protekcyiey y owszem chcąc zepsować bardziey czasem naprawić kiedy dobrą Sławę y nieumieraiącą Nagali Reputacyią. PasPam 269v.
Związki nieprzyporządkowane do znaczeń
Związki frazeologiczne

  • ze strachu umierać:
  • »bardzo się bać«
    • ~ Ten [Adolf] ze strachu umierał, Wniesiony [przez Zefira] między gęstych chmur Bałwány. DrużZbiór 237.
  • od strachu napoły umierać:
  • »bardzo się bać«
    • ~ Wszyscy się boią/ wszyscy od strachu nápoły vmieráią/ á on [Chrystus] nieustrászonym sercem odpoczywa. BirkNiedz 118.
Podhasła

UMIERAJĄCY


im. przym. czyn.

Formy gramatyczne
lp B. ż umierającą  
Najwcześniejsze poświadczenie:
1656-1688
Znaczenia
»kończący się«
  • – Niemoże tedy zła Fortuna dobrych Oyczyzny ukrzywdzić Synow ktorych Ręka Boska wswoiey Łaskawey konserwuie Protekcyiey y owszem chcąc zepsować bardziey czasem naprawić kiedy dobrą Sławę y nieumieraiącą Nagali Reputacyią. PasPam 269v.
Podhasła

UMIERAJĄCY m


w funkcji rzeczownika

Formy gramatyczne
Najwcześniejsze poświadczenie:
1755
Znaczenia
»człowiek, który umiera«
  • – Umieraiący zdał śię ieszcze raz chciał podnieść, a w tym mu śię krew strumieniem z gęby rzuciła; a Chrystan umarł. GelPrzyp 180.